Казах батырлары – Великие батыры казахской степи | МИКС Tengrinews.kz

Великие батыры казахской степи | МИКС Tengrinews.kz

Настоящий батыр, сын степей, защитник Родины. Тот, кто готов отдать жизнь за свой народ. Их имена навечно останутся в памяти казахстанцев. В честь Дня защитника Отечества и наступающего Дня Победы предлагаем еще раз вспомнить о нескольких великих воинах казахской земли. Это только малая часть тех, кто достойно сражался за мир.

Кобыланды Токтарбайулы

Народный герой, ставший легендой, происходит из рода кипчак, племени кара-кипчак. В сохранившихся преданиях и народных летописях его называют "Кара-кипчак Кобыланды". Судя по летописям, Кобыланды жил во времена хана Абулхаира (XV век), внука Джучи-хана, и был его полководцем.


Фото с сайта altyn-orda.kz

Жалантос-батыр
1576 - 1656

Жалантос происходил из рода торткара Младшего жуза. Полководец, эмир Самарканда. В 1646 году происходит конфликт между бухарским ханом Абдул-Азизом и иранским шахом. На стратегические города Хорасан и Балх претендовали как бухарское ханство, так и монгольская династия, правящая в то время в Иране. В результате разгорелась война. Согласно сведениям из исторического источника "Тарихи Кыпчакхани" Хаджамкули Балхи, Жалантос-батыр собрал 100-тысячное войско, состоящее из бухарских воинов и казахских ополченцев, и разгромил иранцев.


Иллюстрация с сайта kazakhstan.orexca.com

Карасай-батыр
1598 - 1671

Много легенд сложено народом о Карасай-батыре. Легендарный батыр Карасай был известен не только в казахской степи, но и далеко за ее пределами. Не раз приходил он на помощь киргизскому народу. Джунгары, китайцы дрожали при упоминании его имени. Хан Есим присвоил Карасаю титул "Казахский Карасай-батыр". В настоящее время потомки Карасая-батыра проживают в Жетысу.


Иллюстрация с сайта tarih-begalinka.kz

Букенбай Карабатырулы
1667 - 1742

Видный государственный деятель, известнейший батыр и потомственный бий, один из основных организаторов освободительной борьбы против джунгарско-калмыцкой агрессии в XVIII в. Букенбай-батыр всю сознательную жизнь провел в военных походах и войнах с внешними врагами. Начал свой героический путь в 1690-х в войнах с калмыками, джунгарами, русскими казаками и частично с башкирами.


Иллюстрация с сайта e-history.kz

Богенбай-батыр
1680 - 1778

Национальный герой Казахстана, великий казахский полководец, главнокомандующий армиями трех казахских жузов, не потерпевший ни одного поражения в своей военной карьере (103 сражения), дипломат. В честь Богенбай-батыра названы проспект в Астане, на котором находится памятник ему, улицы областных и районных центров Республики Казахстан, историко-краеведческий музей и казахская средняя школа города Ерейментау, Акмолинская областная школа-интернат для одаренных в спорте детей и т.д.

Иллюстрация с сайта hameleons.com

Кабанбай-батыр
1692 - 1770

Кабанбай Кожакулулы, Каракерей Кабанбай, Дарабоз - знаменитый казахский батыр. Настоящее имя - Ерасыл. Один из военачальников, непосредственно участвовавший в борьбе против джунгарских завоевателей. В народе его прозвали Каракерей Кабанбай. О батыре сохранилось много дастанов, поэм, написаны специальные исследования. Жизнь и героизм Кабанбая воспели Бухар жырау, Актамберды, Умбетбай, Дулат и другие акыны. В национальной академии наук о нем есть материалы в отделе древних рукописей.


Иллюстрация с сайта ehistory.kazakh.ru

Отеген-батыр
1699 - 1773

Отеген - один из знаменитых батыров, боровшихся с джунгарскими захватчиками в 1-ой половине XVIII века, происходит из племени дулат Старшего жуза. Имя Отеген-батыра стало в народе легендой. Первым его воспел дед Суюнбая, акын Кусен. По материалам историка Делебаева, такие акыны, как Тлемис и Майкот тоже воспевали подвиги Отеген-батыра. До нас дошел дастан "Отеген-батыр" в исполнении Жамбыла.


Иллюстрация с сайта old-korday.zhambyl.kz

Райымбек-батыр 
1705 - 1785

Жизнь батыра Райымбека прошла на переломных этапах казахской истории. Вступив с детских лет в народное ополчение, Райымбек был очевидцем трагических событий Великого бедствия, джунгарского владычества. Его имя стало символом целого рода и приобрело священный ореол.

В боях и походах с ним были любимый конь Кокмойнак и огромный белый верблюд-атан. Райымбек сыграл большую роль в окончательном вытеснении джунгар с юго-восточных рубежей казахских земель. При его активном участии были определены границы по рекам Текес и Каркара. Воздвигнутая им огромная красная стела в Нарынколе стала памятным знаком при определении казахско-китайской границы.


Фото с сайта bmtv.kz

Наурызбай-батыр
1706 - 1781

Наурызбай Куттымбетулы - герой войны против джунгар, один из трех знаменосцев (Кабанбай, Богенбай, Наурызбай) Абылай-хана, полководец - глава тумена, десятитысячного войска. Вся жизнь Наурызбай-батыра прошла в войнах с джунгарами. В 1750-1752 годах он вместе с батырами Малайсары, Кыстык Малаем и Шапрашты Каскары одержал победу над джунгарами, отбросив их за Турфан (нынешняя территория КНР) и освободив из плена множество казахов.


Иллюстрация с сайта worlds-earth.ru

Сырым Датов
1712 - 1802

Старшина казахского рода Байбакты, предводитель народного антифеодального и антиколониального движения казахов Младшего жуза в 1783-1797 годах. В 1947 году российский историк Михаил Вяткин опубликовал книгу "Батыр Сырым", за которую получил Сталинскую премию. Но времена быстро изменились и через несколько лет имя Сырыма Датова оказалось в СССР под запретом. В независимом Казахстане имя предводителя первого освободительного движения против национального угнетения подняли из забытья.


Иллюстрация с сайта kaznpu.nci.kz

Барак Сатыбалдыулы
1743 - 1840

Известнейший батыр, управляющий бий-родоправитель, организатор освободительного восстания против колониальной политики Российской империи. Барак Сатыбалдыулы был одним из самых авторитетных и влиятельнейших личностей в Западном Казахстане, за свою долгую жизнь участвовал почти во всех социально-политических событиях региона. 


Иллюстрация с сайта e-history.kz

Асау Баракулы
1763 - 1846

Известный батыр, потомственный управляющий бий-родоправитель, организатор освободительной борьбы против колониальной политики царской России, сын Барака Сатыбалдыулы. В 1783-1797 годах участвовал в восстании Сырыма Датулы, в 1822-1826 годах был одним из организаторов освободительной борьбы под руководством Жоламана Тленшиулы.


Иллюстрация с сайта asaubarakh.ucoz.kz

Даут Асауулы
1787 - 1874

Известный батыр, потомственный управляющий бий-родоправитель, организатор освободительной борьбы против колониальной политики царской России, сын Асау Баракулы. 

Исатай Тайманов
1791 - 1838

Казахский батыр, старшина Младшего жуза, руководитель народно-освободительного, крестьянского восстания казахов в Бокеевской Орде и западной части Младшего жуза в 1836-1838 годах. 12 июля 1838 года основная группа повстанцев численностью около 500 человек во главе с Исатаем в районе междуречья Акбулак и Киул вступила в бой с превосходящим по численности карательным отрядом подполковника А. Геке и потерпела поражение, а их руководитель Исатай погиб.


Иллюстрация с сайта aktobegazeti.kz

 Амангельды Иманов
1873 - 1919

Народный батыр, организатор национально-освободительного восстания казахского народа 1916, потомок Иман-батыра, сподвижника и соратника Кенесары Касымова. Жизнь и борьба Амангельды отражены в произведениях поэтов и писателей, художников, композиторов, кинорежиссеров.

Иллюстрация с сайта russinitalia.it

Кажымукан Мунайтпасулы
1883 - 1948

Легендарный казахский палуан, многократный призер международных соревнований по французской и вольной борьбе. Первый казах, завоевавший известность в международных чемпионатах зарубежных стран. В годы Великой Отечественной войны выступал с цирковыми представлениями. На вырученные деньги построил самолет-истребитель, которому было дано имя Амангельды Иманова. Казахский летчик Кажытай Шалабаев выполнил на этом самолете 120 вылетов. Кажымукан завоевал 48 золотых, серебряных и бронзовых медалей. 


Фото с сайта kazpravda.kz

Алиби Джангильдин
1884 - 1953

Один из руководителей Среднеазиатского восстания 1916 года, герой гражданской войны, великий государственный деятель. Судьба этого выдающегося человека связана с Крымом. Об этом красноречиво свидетельствует хотя бы тот факт, что на обессмертившее его восстание он выезжает из... Симферополя. А в 1917 году он возвращается в Симферополь устанавливать власть Советов.

В 1908 году он с двумя товарищами начал кругосветное путешествие. В день приятели проходили по сорок-пятьдесят верст. В селах они читали лекции, в городах устраивали платные вечера. В 1912 году (спустя четыре года), пройдя пешком по трем континентам, Джангильдин возвращается в Тургайские степи. 


Фото с сайта rusplt.ru

Тохтаров Тулеген
1920 - 1942

Герой Советского Союза. "Любишь жизнь - умей драться за нее" - эти слова принадлежат нашему земляку. Вот как описывала один из боевых подвигов Тулегена дивизионная газета "За Родину": "... Тулеген остался один в охваченном пламенем доме. Было невыносимо жарко. Едкий дым резал глаза. Не смолкая, бил автомат Тохтарова. Силы постепенно покидали Тулегена, но вот он услышал знакомый призывный клич, который взбудоражил, удесятерил силы... Несокрушимой лавиной неслись на врага советские бойцы. Тулеген выскочил во двор и с тыла забросал немцев гранатами. Это вызвало смятение в рядах врага, и они в панике обратились в бегство. Сам Тулеген лично истребил за одни сутки 150 немецких солдат и офицеров". Тулеген мечтал вернуться на завод в родной рабочий коллектив, но вражеская пуля оборвала его жизнь.


Фото с сайта veteranvov.kz

Ережепбай Молдабаев
1925 - 1944

Участник Великой Отечественной войны, командир отделения 545-го стрелкового полка, 389-й Бердичевской стрелковой дивизии (3-я гвардейская армия, 1-й Украинский фронт). Герой Советского Союза, младший сержант. В июле 1944 года двое суток, не имея связи с полком, Молдабаев в числе 11-ти оставшихся на Западном берегу солдат отбивал контратаки немцев. За это время ими было отражено 9 контратак, превосходящих по численности сил противника. Плацдарм был удержан, что обеспечило переправу остальным подразделениям полка. Он погиб в бою 7 августа 1944 года.  


Фото с сайта wikimedia.org

Панфилов Иван Васильевич
1893 - 1941

Генерал-майор, в битве под Москвой участвовал в должности командира 8-й гвардейской стрелковой дивизии (16-я армия, Западный фронт). 14 июля 1941 года генерал-майора Панфилова назначили на должность командира 316-й стрелковой дивизии. В кратчайшие сроки дивизия была сформирована и направлена на фронт. Эта дивизия набиралась из жителей Алма-Аты (ныне Алматы) и Фрунзе (ныне Бишкек). За мужество и отвагу, проявленные личным составом в борьбе с немецкими захватчиками, 316-я стрелковая дивизия была преобразована в 8-ю гвардейскую дивизию 18 ноября 1941 года.


Фото с сайта infourok.ru

Луганский Сергей Данилович
1918 - 1977

Командир эскадрильи 270-го истребительного авиационного полка (203-я истребительная авиационная дивизия, 1-й штурмовой авиационный корпус, 5-я воздушная армия, Степной фронт), капитан; командир эскадрильи того же полка 2-го Украинского фронта, майор. Боевой путь закончил в Берлине. К концу войны совершил 390 боевых вылетов, лично сбил 37 и в группе 6 самолетов противника. В 1949 году окончил Военно-воздушную академию. Служил на командных должностях в войсках ПВО.


Фото с сайта tengrinews.kz

Бегельдинов Талгат Якубекович
1922 - 2014

Советский летчик-штурмовик, дважды Герой Советского Союза, генерал-майор авиации Казахстана. За годы Великой Отечественной войны Талгат Бигельдинов прошел фронтовой путь от рядового летчика до командира авиационного полка, совершил 305 боевых вылетов.

Фото с сайта vechastana.kz

Источник: e-history.kz 

mix.tn.kz

Қазақ батырлар тізімі — Уикипедия

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Jump to navigation Jump to search
Қазақ батырлары
СуретіЕсіміӨмір сурген кезенніҚосымша мәлімет
Қанжығалы Бөгенбай1680 - 1778 жылдарОл әрі шешен, әрі батыр, қолбасшы және қазақ халқын жоңғар басқыншыларынан азат ету жолындағы азаттық күресті аса көрнекті ұйымдастырушы. 1710 жылы жоңғар шапқыншылығына қалай төтеп беру мәселелерін талқылаған Қарақұм маңында жиын болды. Сондай-ақ, Қытай мен қазақ елдерінің бейбіт қарым-қатынасын орнатуына зор үлес қоса білген.
Қабанбай батыр1692 - 1770 жылдарЖоңғар шапқыншылығына қарсы күресте аянбай шайқасып, ерен ерлік көрсете білген қазақтың атақты қолбасшы батыры. Қабанбай батыр жоңғарлармен болған шайқастарда 1724 жылы Түркістанды қорғауға, 1725 жылы Алакөл, 1729-1730 жылдары Аңырақай, Бұланты түбіндегі ұрыстарда қазақ жасақтарын басқарған. Осындай ірі шайқастарда Қабанбай өзін тамаша тапқыр, асқан айлакер ретінде көрсете жүріп, қазақ жасақтарын ұрысқа бастап, жеңіске жетеді. Осыған орай, Абылай хан Қабанбай батырды елден ерекше «Дарабоз» деп ардақ тұтқан.
Наурызбай батыр1706 - 1781 жылдарЖоңғарларға қарсы күресті ұйымдастырушы ұлы қолбасшы. Аңырақай шайқасына қатысып, жиырма үш жасында белгілі қалмақ батырлары Шамал хан мен Қаскелеңді жекпе-жекте жеңіп, батыр атанған.
Райымбек батыр1705 - 1785 жылдарЖоңғар шапқыншылығына қарсы күресте отыз жылдан астам уақыт қанды қырғын арасында жаумен жағаласып, ел қорғаған тарихи тұлғалардың бірі. Райымбек батыр Торайғыр мен Сөгеті тауының аралығындағы Көкпекті жазығында болған «Ойрантөбе» шайқасында асқан ерліктің үлгісін көрсете білген. Райымбек батырдың бұдан кейінгі үлкен жорығы Орта Жүз еліне көмекке баруы еді. Осы жорық барысында оның қолы жоңғарлардан Сарытау және Үйгентасты азат етуге атсалысып, Іле өзенін бойлаған күйі Қорғаспен бері қайтады.
Қарасай батыр1589 - 1671Кейбір деректерге қарағанда, ол жыл бойы ат үстінен түспей, екі жүздей ұрыстарға қатысып, қырық тоғыз ірі шайқастарды басқарған және он тоғыз рет жекпе-жек шайқаста жеңіске жеткен қолбасшы. Іле Алатауының маңындағы бір шайқаста «Қарасай» деп ұрандаған қазақ жасақтары жауды ойсырата жеңді. Суықтөбе шоқысына Қарасай елінің туы – бөрілі байрақ тігіледі. Бұл жеңістен соң Қарасай бүкіл шапырашты елінің ұранына айналды.

kk.wikipedia.org

Великие батыры казахской степи

В степи почетный титул батыра, который в переводе означает "доблестный воин", присваивали за военные заслуги. У каждого жуза (племененные союзы казахских родов) были свои прославленные батыры, подвиги которых веками воспевались народом

Кобыланды батыр – XV век

Кобыланды батыр (Кобыланды Токтарбайулы) происходил из рода кыпчак, из подразделения кара-кыпчак. Он появился на свет в XV веке, в период распада Золотой Орды, в районе реки Арысь и гор Караспан. По легенде ему суждено было стать одним из приближенных хана Абулхаира, внести раскол между родами и подтолкнуть их к созданию Казахского ханства. Письменных источников о Кобыланды батыре нет, однако из уст в уста из поколения в поколение передавали героический эпос, посвященный его доблести. Известно 29 вариантов эпоса "Кобыланды батыр" в стихотворной форме.

"На тринадцатом году от роду Кобыланды женился на девице Кортке. С молодых лет он имел склонность к разгульной жизни", - было опубликовано в "Тургайской газете" за 31 марта 1901 года.

По одной из версий, один вид двухметрового Кобыланды батыра вселял ужас во врагов. Хан Абулхаир посылал верного подданного громить аулы, жители которых угоняли табуны правителя и хотели отделиться. Есть версия, что Кобыланды батыр убил влиятельного Акжол-бия из рода аргын. Абулхаир хан отказался выдавать убийцу, в результате аргыны и кереи во главе с султанами Жанибеком и Кереем ушли на восток.

Кобыланды батыр принимал участие в походе на город Казань, воевал с потомком Едиге бия – Альшагиром. Воин принял смерть от рук сына Альшагира Орака. Захоронение Кобыланды батыра находится на левом берегу реки Кобда. В 1995 году был установлен камень с надписью, а год спустя останки батыра были перезахоронены.

Наурызбай батыр – XVII век

Наурызбай батыр (Наурызбай Кутгымбетулы) остался в памяти народа как великий воин, противостоявший джунгарам. Родился он в 1706 году, происходил из рода толемис племенного союза шапырашты. Наурызбай батыр был одним из трех знаменосцев Абылай хана наряду с Кабанбай и Богенбай батырами. Известно, что он был главой тумена, то есть десятитысячного войска.

Сражаться с джунгарами Шапырашты Наурызбай начал еще с юности, в 17 лет. В годы великого бедствия (1723-1727) молодой воин участвовал в походах, нес тяготы войны.

В 1729 году Наурызбай батыр победил в сражении калмыцких батыров Шамалхана и Каскелена и получил широкую славу. Он храбро сражался и в легендарном сражении в серии казахско-джунгарских войн – Анракайской битве (декабрь 1729 – январь 1730). Казахское ополчение разгромило джунгарское войско. Впоследствии Наурызбай батыр не выпускал из рук оружия вплоть до 70 лет.

Наурызбай батыр погребен у дороги, ведущей в район Дегерес, на горе Козыбасы, к югу от аула Таргап в Алматинской области. В 2003 году после реконструкции там установили памятный камень.

Кабанбай батыр – XVII-XVIII век

Кабанбай батыр (настоящее имя Ерасыл) родился в 1691 году в нынешнем Уржарском районе Восточно-Казахстанской области. Он выходец из рода каракерей племени найман среднего жуза. Получил известность в боях против джунгар. В 16 лет Ерасыл нашел и убил джунгара, который лишил жизни его брата. Некоторое время юноша жил у сестры в Зайсане, где истребил диких кабанов, нападавших на лошадей. Принято считать, что именно поэтому храбреца прозвали Кабан батыр.

В 1717 году он отличился в сражении под Аягузом и его стали называть Кабанбай батыр. Прославился он и в обороне Туркестана (1724 год), Алакольском (1725 год), Булантинском (1730 год), Аныракайском (1730 год) и других сражениях. Он принял участие в 103 сражениях за освобождение родной земли от врагов и ни в одном из них не потерпел поражения.

Каракерей Кабанбай умер в местечке посреди Ишима и Нуры, на территории ныне Целиноградского района Акмолинской области.

Женой Каракерей Кабанбая была девушка-батыр Гаухар, она была соратником мужа. В боях Гаухар, чье настоящее имя было Майсара, сражались наравне с мужчинами. Воевать с врагами отправилась и ее храбрая дочь Назым. В казахском фольклоре сохранились слова Гаухар батыр: "Атадан ұл болып тума, ер болып ту" (Родись не сыном своего отца, а родись храбрецом). По легенде, на одну из битв воительница пригнала на поле необученных верблюдов, которые создали суматоху в стане врага.

Богенбай батыр – XVII-XVIII века

Богенбай батыр появился на свет в 1680 году на родовом зимнем пастбище племени Аргын — на берегу реки Бугунь (ныне Байдибекский район Туркестанской области). Происходил из рода канжыгалы племени аргын, его семья славилась героями.

Войска, руководимые Богенбай батыром, разбили джунгар у берегов Есиля, Иртыша, Шу, Сарысу, Нуры. В 1729 году он вместе с другими прославленными батырами был во главе всеказахского ополчения.

Скончался батыр в пожилом возрасте, сидя на коне в местности, ныне Ерейментауском районе Акмолинской области. Его останки захоронены в Туркестане, в Мавзолее Ходжи Ахмеда Ясави.

ru.sputniknews.kz

Қазақ батырлары

Көшіріп алу

ҚАРАКЕРЕЙ ҚАБАНБАЙ
(1691—1769)
Қабанбай жастайынан жоңғарлардың жауыздығын көзімен көрген еді. Жеті жасқа толғанда әкесі Қожағул батыр жау қолынан қаза табады. Он бес жасқа келгенде ағасы Есенбайды қалмақтар далада өлтіріп кетеді. Осы екі қатыгездік қайсар баланың жүрегіне кек болып қатты. Жас батыр жалғыз жортып, қалмақтың ел шапқьш батыры Жырғыл мен Асыланды ебін тауып өлтіріп, кегін қайтарады. Осыдан соң Қабанбай ауылында қала алмай, Керей еліндегі жездесіне келеді де, онда жылқыға тиген шапқыншыларға қарсы айқаста көзге туседі. Бала кезінде бітімі кесек, тулғалы Ерасылды жеңгелері „Нар бала" атаса, жездесі қайрат-күшіне, батылдығына сүйсініп, „қабан" деп атап кетеді. Ержете келе жойқьш күшімен, алғырлығымен, қайтпас қайсарлығымен танылған батырда „Қабанбай" есім айбьнды сес қалпында сақталып қалады.1750 жылдардың орта шенінде Жоңғар қақпасы маңында жаудың негізі күшін үш қабат қоршап алып,жойып жіберді. Осыдан кейін Қабанбай батыр Қас өзенін өрлеп барып, Арыстанды тауының баурайына қоныстанды. Сол таудың мұзды басы Қабанбай шыңы деп аталады.

БӨГЕНБАЙ БАТЫР
(1690—1775)
Қазақтың ұлтарақтай жерін жауға бермей, қызғыштай қорғаған, халық қорғаны, халықтың суйікті үлдарының бірі, батырлар әулетінің ұрпағы Бөгенбай батыр 1690 жылы Бөген өзенінің жағасыида дүниеге келіпті. Үлы атасы Әлдеубек Еңсегей бойлы Есім ханның атақты батырларының бірі болған. Әлдеубектің баласы Ақша батыр Тәуке ханның 80 мыңдай қолын бастаған сардар екен.
Бөгенбай 1708 жылы 18 жасында 30 мың қолға қолбасшы болып, қазақ елінің берекесін алып, құтын қашырған казак-орыстарды талқандап, Еділден ары асырып тастады.
1710 Жылы Қарақұмда бүкіл қазақтың құрылтайы өткені белгілі. Қүрылтайға қатысушылардың бір тобы тағдыр талқысына көніп, жоңғар қалмақтарына бағынуды жөн көрді. Басқалары үй-күйін тастап, — деп жазады Я.Гвардовский, — Едіддін сыртына көшіп барып жан сақтағысы келді, ал енді біреулері қоян сияқты жан-жаққа бытырап кетпекші болды, талайы толқып жүрді, бірак, сол кезде ерлігімен әйгілі болған рубасы батыр Бөгенбай мұндай әрекеттердің бәріне тыйым салды.
ХҮШ ғасырдың 20-жылдарының басында (1723 ж.) жоңрарлардың бір тобы Тарбағатай, Сауыр жоталарын асып, екінші бір қолы Түрпаннан шығып, Жоңғар қақпасынан өтіп, Итішпес — Алакөл наңына тоғысты. Қасарысқан жаумен жаралы арыстандай Қабанбай алыс-елімен бір араздасып, шекісіп қалған кезде хан Абылай даудың шешімін Бөгенбай батырға беріпті.

ШАПЫРАШТЫ НАУРЫЗБАЙ БАТЫР
(1706—1781)
Құттымбетұлы - Наурызбай (1706—1781) Үлы жүз Шапырашты тайпасының Асыл руынан, қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы Жалпақтас, Серіктас деген жерлерде туған. Абылай ханның ту ұстаушы үш батырының бірі (Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шапырашты Наурызбай).
Наурызбайдың өмірі жоңғарларға қарсы соғыспен өткен. Жоңғарлармен соғыста оның Қүдайберген, Шолпан, Дүйсен деген үш бауыры бірдей қаза болады. Наурызбайдың 1729 жылы қалмақ батырлары Шамал хан мен Қаскелеңді жекпе-жекте өлтірген ерлігі қазақ даласына кең тараған.
Қашаннан да ханға хан, бас батырға бас батыр жекпе-жекке шығатын дәстүр. Қаскелең жорғалатып өзі майданға шықты. Ала атына мініп Наурызбай қарсы беттегенде қалмақ біткен шу ете түсті. Наурызбай салған көк сүңгі ә дегенше Қаскелеңнің жауырынынан шықты, Қаскелең жерге сылқ етіп, екі бүктеліп түсті. Бул шайқаста қазақтар жеңіске жетті.
Балқаш көлінің маңында Шамал хан мен Наурызбай жекпе-жекке шықты. Наурызбай Шамал ханды шоқпарымен бір үрғанда-ақ қүлатты. Бұл шайқаста да қалмақ қашып, қазақтар жеңіске жетті.

Ұқсас жұмыстар

zharar.kz

Қазақ батырлары кімдер?

Қаракерей Қабанбай батыр 1691-1769 жылдары өмір сүрген. Қабанбай жастайынан жоңғарлардың жауыздығын көзімен көрген еді. Қабанбайдың шын есімі-Ерасыл. Ол 1691 жылы Алакөл өңірінде дүниеге келіп, 1769 жылы Есіл мен Нұра өзендері маңында дүниеден озған. Найман тайпасы Қаракерей руының Байжігіт тармағынан шыққан. Ерасылды жеңгелері «Нар бала» атаса, жездесі қайрат-күшіне, батылдығына сүйсініп, «қабан» деп атап кетеді. Ержете келе жойқын күшімен, алғырлығымен, қайтпас қайсарлығымен Қабанбай есімі айбынды қалпында сақталып қалады. Елдің айтуына қарағанда, Қабанбай батыр 103 ұрысқа қатысып «Дарабоз», «Хан батыр» атанған. Оның батырлық-ерлік хикаяларын баяндайтын «Ер Қабанбай» атты дастаны сақталған. Қабанбайдың алғашқы ірі соғысы – 1718 жылғы Аягөз шайқасы. 1723 жылы Түркістан қорғанысына, 1726 жылы Бұланты шайқасына, 1729 (1730) жылы Аңырақай шайқасына, кейін Шыңғыстау, Ертіс бойындағы шайқастарға қатысты. 1741 жылы Шыңғыстаудағы Шаған шайқасында ақбоз атпен топ жарып, жауға шапқаны үшін Дарабоз атанады. 1751 жылы Қабанбай батыр екі түмен қазақ әскерімен Сыр бойы, Шымкент, Сайрам, Ташкент қалаларын жоңғарлардан тазартып, Ташкентте Төле бидің билік басына келуіне көмектесті. Шыршық өңірінде Жоңғарияға айдалып бара жатқан бірнеше мың қарақалпақты құтқарып қалды. 1752-1754 жылдары Жетісу, Тарбағатай, Алтай өлкелерін жоңғарлардан азат ету жорықтарында Қабанбай басқарған қазақ әскері алдымен Іле, Балқаш, Қаратал өңірлерін жаудан тазартты. Оның өмірі мен үлгі боларлық ерлік істері, азаттық күресі Бұқар жырау, Ақтамберді, Үмбетей, Дулат, Тәтіқара, тағы басқа халық ақындардың жырларына арқау болған.

Бөгенбай батыр 1690-1775 жылдары өмір сүрген. Ол 1690 жылы Бөген өзенінің жағасында дүниеге келген. Шыққан тегі – Орта жүздің арғын тайпасының қанжығалы руы. Әкесі – Ақша батыр. Ұлы атасы Әлдеубек Еңсегей бойлы Есім ханның атақты батырларының бірі болған. Әлдеубек батырдың баласы Ақша батыр Тәуке ханның 80 мыңдай қолын бастаған сардар болған. ХVІІІ ғасырда өмір сүрген Бөгенбай батырдың өмірі көбінесе жоңғар басқыншыларына қарсы күреске арналды. Ол бала кезінен қазақ даласының шешендік өнерін бойына сіңіріп өскен ол жігіт шағында ауылдарға барып, ру арасындағы дауларды шешіп, билердің құрылтайларына қатысқан. Бөгенбай 1728 жылы 28 жасында 30 мың қолға қолбасшы болып, қазақ елінің берекесін алып, құтын қашырған казак-орыстарды талқандаған. Бөгенбай батыр дана және аса зерделі адам болған. Абылай таққа отырғаннан кейін Бөгенбай батыр мемлекеттік, дипломатиялық іске кеңінен араласты. Бөгенбай батыр Торғай өзенінің жағасында қаза болған. Бұрында бұл жер «Бөгенбай сөресі» деп аталған, ал қазір «Шахта» деп аталады. Оның денесін ежелгі екінші Мекке саналған Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесіне жерлеген.

Райымбек батыр 1730-1829 жылдары өмір сүрген. Райымбек Түкеұлы Ұлы жүздің Албан тайпасы, Алжан руының Сырымбет деген атасынан тарайды. Райымбектің атасы Хангелді атақты батыр, ел бірлігі мен тыныштығын сақтау жолында көптеген әрекеттер жасаған қайраткер болған. Ал шешесі жалайыр елінің батыры Барақтың қызы-Керімбүбі еді. Райымбек батыр жоңғар басқыншылығына қарсы күрескен қазақ батыры. Райымбек батырмен бірге жоңғар басқыншыларына қарсы Сатай, Бөлек, Қызылбөрік, Қойгелді, Қонақкелді, Қыстық, Малай, Есен, Байсейіт тағы басқа батырлар иық тіресіп күрескен. Ол 17 жасында жоңғар басқыншыларына қарсы күресте ерен ерлік көрсетіп, батыр атанды.  Райымбек батырдың кесенесі Алматы қаласында Райымбек даңғылының бойында тұрғызылған.

Шапырашты Наурызбай батыр 1706-1781 жылдары өмір сүрген. Құттымбетұлы Наурызбай Ұлы жүз Шапырашты тайпасының Асыл руынан. Қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданындағы Жалпақтас деген жерде дүниеге келген. Наурызбай батыр – қазақтың даңқты батырларының бірі. Ел арасында оны шапырашты Наурызбай деп те атайды.  Абылай ханның ту ұстаушы үш батырының (Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай,

Шапырашты Наурызбай) бірі, қолбасшы – түмен басы болған. Наурызбай батырдың өмірі жоңғарларға қарсы соғыспен өткен. Жоңғарлармен соғыста оның Құдайберген; Шолпан, Дүйсен деген үш бауыры бірдей қаза болады. Наурызбайдың 1729 жылы қалмақ батырлары Шамал хан мен Қаскелеңді жекпе-жекте өлтірген ерлігі қазақ даласына кең тараған. Наурызбай батыр жоңғарларға қарсы күресте Ұлы жүз жасақтарына басшылық жасайды. Наурызбай батыр 1750-1752 жылдары жоңғарлармен болған соғыстарда ерлікпен шайқасып, туған елді жаудан азат етуге белсене қатысқан. Оңтүстік өңірді азат етумен қатар, қолға түскен көп қазақты тұтқыннан босатқан. Наурызбай батыр 1781 жылы қайтыс болады. Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Қозыбасы тауында Шапырашты Наурызбай батырға ескерткіш орнатылған. Алматының үлкен бір көшесіне аты берілген.

Қарасай батыр 1589-1671 жылдары өмір сүрген. Қарасай Алтынайұлы – қазақтың қаһарман батыры, әйгілі қолбасшысы, есімі шапырашты руының ұранына айналған аса көрнекті тарихи тұлға. Қарасай батыр Алматы облысының Жамбыл ауданына қарасты Суықтөбе тауының етегінде Қарасаз деген жерде дүниеге келіп, Арқа жерінде Көкшетау үшін болған шайқаста ауыр жараланып дүние салған. Қарасай батырдың шыққан тегі ұлы жүз шапырашты. Ол шапырашты тайпасы Есқожа руынан шыққан. И.Э.Фишердің «Сібір тарихы» атты кітабында Қарасай батырдың 1635 жылы Сібір-Тобыл ұрысына қатысқаны айтылады. Сондай-ақ, оның 1643 жылы Орбұлақ шайқасына қатысқандығы туралы де дерек бар. Қарасай батыр қазақ жасақтарын басқарып, жоңғар басқыншыларына қарсы күресте ержүрек, көреген қолбасшы ретінде көзге түседі. Сүйінбай Аронұлының «Қарасай батыр» атты тарихи дастаны бар. Сондай-ақ, Қарасай батырды Жамбыл Жабаевта жырлаған. Қарасай батыр Көкшетау алабындағы Айыртау сілемінің Құлшынбай төбесіне қойылған. Қасына досы Ағынтай батыр жерленген. Қос арыс – Қарасай мен Ағынтай батырға және олармен бірге қанды шайқаста қаза болған сарбаздарға 1999 жылы қос күмбезді кесене тұрғызылды. Алматы облысының бұрынғы Қаскелең ауданы Қарасай ауданы болып өзгертілді.

Сөз ортасында айта кеткен жөн, Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев осы Қарасай батырдың тікелей ұрпағы. Атап айтқанда Қарасайдан Көшек, одан Айдар, одан Мырзатай, одан Кенбаба, одан Еділ, одан Сапақай, одан Назарбай, одан Әбіш, одан Нұрсұлтан туады.

shygharma.info

Қазіргі заман батырлары » "Просвещение"

Қамбарова Назерке Құрманғазықызы
III курс студенті
М. Тынышпаев атындағы Ақмола көлік колледжі

Ел тағдырын өз тағдырынан биік қойған, ұлтының тұтастығын, жерінің бүтіндігін мұрат еткен қазақ батырлары қазақ тарихының әр белесінде тұлғалық деңгейге көтеріліп отырған. Яғни олар ұлттық тұлға болған. Осы биік азаматтық мәртебеге, халықтық бағаға кімдер лайықты?

Ең алдымен ұлттық тұлға деген ұғым – тарихи өлшем. Яғни тарихи тұрғыдан ұлт үшін, халық үшін орасан маңызы зор, тарихи мәні терең іс-әрекетке барған, немесе аса жауапты тарихи сәттерде халық тағдырында айрықша орны болған адамға халықтың өзі осындай ұлттық, тұлғалық деңгейге көтерді.

Қазақ жерінің бір сүйемі де осылардың арқасында жаудың қолында кетпеді. Осылайша, ол шеті мен бұл шетіне құс қанаты талатын казіргі кең байтақ өлкемізді, құтты қоныс, ата мекенімізді ұлы жорықтарда батыр бабаларымыз білегінің күшімен, найзасының ұшымен қорғай жүріп бізге аманаттап қалдырды.

Осы еңбегі үшін халық биікке көтерген, ардақтап, аттарын аңызға айналдырған батырлардың ішінде, әсіресе, Абылай ханның бас қолбасшылары саналған Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Шапырашты Наурызбай бір төбе болса, тағы да осылардың қатарында бір шоғыр қазақ батырларының: Қарасай мен Ағынтай, Саңырық пен Тайлақ, Өтеген мен Сұраншы, Сеңкібай мен Шойбек, Малайсары мен Райымбек, Бөлек пен Сатай, Жәнібек пен Тілеуке, Қылышбек пен Естенбек, Есенқұл мен Сыпатай сынды ақберендердің есімдері де айрықша жарқырап көрінеді.

Ал тарихтан бөлек қазіргі заман батырлары деп біз кімдерді айтамыз? Осынау Тәуелсіз еліміздің тыныштығын қорғап, 24 сағат қандай жағдай болмасын ел үшін еңбек еткен түні ұйқысыз өтетін, мереке күндері тыным таппайтын Полиция кызметіндегі азаматтар мен азаматшаларды «Қазіргі заман батырлары» деп атуға абден болады! Оған дәлелде жетерлік.

Бауыржан Момышұлы батырлық туралы өз сөзінде былай деген «Ешкім батыр болып тумайды.

Батырлық та мінез секілді өскен орта,

көрген тәрбиеге байланысты қалыптасады» деген.

«Ия, үлкеннен үлгі алған, кішіге үлгі болған, қауіпіде қатар жүретін бұл мамандық иесі болуға да жүректің батырлығы керек» деп ойлаймын.

Алматыдағы террактадан «жарылды, атты, өлтірді» деген суық хабарларға ел елеңдеулі, жұрт алаң. Бірнеше ай өтсе де ғазиз жанын құрбан еткен полиция старшинасы, екінші батальон полицейі Аян Ғалиев, полиция капитаны Бауыржан Нұрмұханбетов, ҚР ІІМ бұрынғы қызметкері Ғани Нұриманов, полиция сержанты Мақсат Сәлімбаев пен полиция лейтенанты, ЖПП мамандандырылған батальон қызметінің аға инспекторы Тимур Бегасыловтың есімдері ел есінде, ерліктері ертеңгі ұрпаққа өнеге.

«Алматы қаласын ғана емес, дүйім жұртты дүр сілкіндірген қанды оқиға ешкімнің есінен шыға қойған жоқ. Бұл күні көрсетілген ерлік, қолдан берілмеген өр намыс жүректерден өшпейді де.

Тәуелсіздігімізді тәу еткен бірінші күннен бастап қазақстандық полиция қызметкерлері қауіпсіздік пен тәртіптің алдыңғы шебінен табыла білді. Ел ішіндегі бейбіт өмір, баянды береке-тыныштық үшін аянбай еңбек етіп келеді, ата-ана, халық алдында берген анттарының адалдығынан айныған емес. Жыл өткен сайын Қазақстан полициясының жаңа – жарқын, айбынды бейнесі айқындалып келеді».

Ел болып ерлікке бас иген халықтың тәртіп сақшыларына алғысым шексіз. «Полиция қызметкерлерінің алдына қойылған міндет-талаптар мол. Ел сенімін ақтап, абырой мен ардың биігінен төмендемеу екінің бірінің қолынан келе бермейтін ауыр да жауапты іс. Мемлекет басшысы өзінің халыққа арналған «Қазақстан – 2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында Ішкі істер министрлігі алдында жаңа міндеттер жүктеді. Бұл міндеттердің алдыңғы қатарында – қылмыспен күресті жетілдіру, қоғамда ұсақ құқық бұзушылыққа қарсы нөлдік төзімділік қағидасын қалыптастыру, ішкі істер органдарының қоғамға ашықтығын қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау тұр. Біз қызметтік міндеттерін адал атқарып қана қоймай, кей сәттерде қылмыспен күрес жүргізуде жанын қиюдан да жасқанбайтын жігіттермен мақтана аламыз. Иықтарына таққан погонға дақ түсірмей, абыроймен алып өткен сақшыларды жас ұрпаққа үлгі тұтамыз», – деді. Егеменді еліміздің тарихында, оның ішінде, ел тыныштығының алдыңғы қатарында тұрған қазақстандық полиция жылнамасында нағыз ерлік пен батырлықтың мысалы аз емес. Өкінішке орай, олардың арасында қызметтік міндеттерін атқару кезінде көз жұмған, бейбіт халықтың тыныштығын күзетемін деп жанын қиған оғыландар да бар.

Ерлік еткендер де, ел үшін қызмет еткенде, оққа ұшқан оғландарда ел есінде. Көрсетілер құрметте мұның барлығы өскелең ұрпақты патриоттыққа баулу.

Әрине, мұның барлығы опат болған оғландарымыздың орнын толтырып бермейді, көздері жәутеңдеп қалған ұл-қыздарына әкесін, артынан аңырап қалған жарларына ерін, есіне алғанда ет жүрегі елжіреп, етегі жасқа толатын ата-анаға ұлдарын тірілтіп бермейді.

Батыр Бауыржанның: «Отан үшін отқа түс – күймейсің» деген жүрекке жігер берер жалынды сөзі бар. Қоғам тыныштығын сақтау жолында қаза болған бұл жігіттердің жігер-намысын, ары мен ұятын жалын шарпыған жоқ деп білеміз», ел тыныштығы үшін жандарын қиып, анттарына адалдық танытқан асыл азаматтардың бейнесі отаншылдықтың нақты үлгісі болып қалары сөзсіз. Ердің ерінің ғана қолынан келетін қадамға барып, бейбіт күнде жасаған батырлықтары болашақ ұрпақ жадында мәңгі сақталары да сөзсіз.

Тәуелсіздік тарихында әр саланың өз үлес-салмағы болары анық. Соның ішінде, ел тыныштығын күзетуде алғы шепте тұратын тәртіп сақшыларының қызметі бір бөлек, көтерер жүгі салмақты, жауапкершіліктері ауыр. Бір ғана басты міндет – осынау аңсай жеткен тәуелсіздікті баянды ету – отандық сақшыларға жүктелген абыройлы іс.

Ең асыл қазынамыз – бірліктің жолында, елдің тыныштығын қамтамасыз етудегі ішкі істер органдары қызметкерлерінің еңбектері орасан зор. Халқымыздың берік қорғаны, тәуелсіздігіміз бен тұрақтылығымыздың сенімді тірегі бола білген де солар. Мұны ешкім даулай алмайды. Себебі, елдің қырағы қорғаушылары оны ісімен, ерліктерімен дәлелдей білген.

Қазіргі заман батырлары намысты қолдан бермей, сын сәтте сүрінбеген полиция қызметкерлерің есімі ел есінде!

Қазақ дейтін қайсар халықтың қаһармандары аз болмаған. Нанбасаңыз, қарт тарихтан сұраңыз. Соған үңіліңіз. Ал батыры көп елдің баласы жасық, қорқақ болып өсуі мүмкін емес. Аян Ғалиевтің, Бауыржан Нұрмұханбетовтың, Ғани Нұримановтың, Мақсат Сәлімбаев пен Тимур Бегасыловтың намысты ұл – қыздарының болашағы жарқын боларына сенімім мол. Батыр ұлдарымыздың бірі Бауыржан Момышұлының: «Алыпты алып қана арқалайды» деген жақсы сөзі бар. Бүгінгі күннің батырларын ұлықтай білу де – іріліктен туатын игі іс. Ендеше, бейбіт күннің батырларын елге дәріптеп, жас ұрпаққа өнеге тұту, олардың ерлігі пен өрлігіне тағзым жасау да ұлы іс.

скачать dle 11.0фильмы бесплатно

agartu.com

Қазақ батырлары | QazBrand.info-All

Қазақ батырлары

Қанжығалы Бөгенбай (1680 – 1778)- Абылай хан тұсындағы батыр, атақты қолбасшы. Қазақ жауынгерлері арасында зор беделге ие болған, сондықтан оны халық Қанжығалы Бөгенбай деп атап кеткен. Сырдария өзенінің жағасында дүниеге келіпті Оның атасы — Әлдекүн, әкесі Ақша қанжығалы руы ішінде белгілі адамдар болған. Әз Тәуке хан оның әкесіне 80 мың сарбаздан тұратын әскерге қолбасшы болуды сеніп тапсырған. Ол сонымен қатар өнерлі адам болған. Ұсталық өнермен айналысып, соғыс қару-жарақтарын жасаған. Бойында ақындық, айтыскерлік өнері де болған.

Әкесінің өнері баласына дарыған. Бала кезінен қазақ даласының шешендік өнерін бойына сіңіріп өскен ол жігіт шағында ауылдарға барып, ру арасындағы дауларды шешіп, билердің құрылтайларына қатысқан. Өзіне жақын адамдардан топ құрып, кейін елде “Қанжығалының қырық батыры” деп аталып кеткен. Батырлығы мен қолбасшылық дарыны арқасында Бөгенбай үлкен құрметке бөленіп, ерлігі ел аузында аңызға айналып кетті. Бөгенбайдың қалмақтармен және қытай өскерлерімен болған қиян-кескі шайқастарда көрсеткен қайраты сол кездегі жорық жырауларының толғауларында мәңгі өшпес өлең тілімен өрнектеліп қалды.

Ол әрі шешен, әрі батыр, қолбасшы және қазақ халқын жоңғар басқыншыларынан азат ету жолындағы азаттық күресті аса көрнекті ұйымдастырушы. 1710 жылы жоңғар шапқыншылығына қалай төтеп беру мәселелерін талқылаған Қарақұм маңында жиын болды. Сондай-ақ, Қытай мен қазақ елдерінің бейбіт қарым-қатынасын орнатуына зор үлес қоса білген.

Қабанбай батыр (1692 – 1770)- Қаракерей Қабанбай, Дарабоз — батыр, талантты қолбасшы. Азан шақырып қойылған есімі — Ерасыл. Ол 1692 ж. қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Үржар ауданындағы Барлық тауында өмірге келіп, 1770 ж. сонда дүние салған. Қабанбай Найман ішіндегі Қаракерей руының Байжігіт тармағынан. Жастайынан жаугершілік пен шапқыншылықтың зардабын көріп өскен Ерасыл бүкіл еліне, жұртына төнген зұлматтың қандай екенін, бойына сіңіріп, сезініп өскен қазақ ұлдарының бірі. Кейбір мәліметтерде Арқада туып, Арқадағы Есіл мен Нұра ортасындағы Қабанбайдың Үшбұлағы аталатын жерде дүниеден өткен деседі. Ал сүйегі Үшбұлақтан 3 шақырым жерде «Найман қорым» аталатын қырдың үстінде. Батырдың өмірбаянына қатысты тарихи деректерді Амангелді Төлемісов жинақтап, өз баяндамасында қалың қауымға ұсынды. «Ту көтеріп, ел қорғаған сүйікті батырына халық Ерасыл, Нарбала, Ізбасар, Қабанбай, Хан батыр, Дарабоз, Көкірек әулие деген ат-есімдер берген», – дейді тарихшы.

Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте аянбай шайқасып, ерен ерлік көрсете білген қазақтың атақты қолбасшы батыры. Қабанбай батыр жоңғарлармен болған шайқастарда 1724 жылы Түркістанды қорғауға, 1725 жылы Алакөл, 1729-1730 жылдары Аңырақай, Бұланты түбіндегі ұрыстарда қазақ жасақтарын басқарған. Осындай ірі шайқастарда Қабанбай өзін тамаша тапқыр, асқан айлакер ретінде көрсете жүріп, қазақ жасақтарын ұрысқа бастап, жеңіске жетеді. Осыған орай, Абылай хан Қабанбай батырды елден ерекше «Дарабоз» деп ардақ тұтқан.

Наурызбай батыр (1706 – 1781)- Құттымбетұлы Наурызбай 1706 жылы Жетісу жерінде, Алатаудың баурайында дүниеге келген. Бұл кезде Ӏле, Талас, Алатау мен Қаратау аралығындағы қазақ пен қырғыз жоңғарларға тәуелді еді. Батырдың көзін ашқаннан естігені батырлар тұралы жырлар, аңыз әңгімелер болып, теңдессіз бай рухани ортада өсті. Екінші жағынан елге үстемдігін жүргізген басқыншы жаудың зорлығы мен зомбылығын да көрді.

Мұның өзі жүрегінде оты бар жасты туған елін, атамекенін жаудан азат ету тұралы арманға жетеледі, батыр болуға құлшындырды. Наурызбай батырдың өмірі тұралы бүгінгі күнгі деректерде Шапырашты Наурызбай, Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай бабаларымыз Абылай хан айналасындағы бас батырлар қатарында бағаланады. Бұқар жырау осы үш тұлғаның жанындағы мынадай ірі батырларды атайды: Шақшақұлы Жәнібек, Сіргелі Қара Тілеуке, Қарақалпақ Қылышбек, Текеден шыққан Сатай мен Бөлек, Қаумен, Дәулет, Жәпек, Сеңкібай, Шойбек, Таңсыққожа, Мәмбет, Молдабай, Есенқұл және басқалар.

Әдеби-тарихи деректер мен ел есінде сақталған аңыз-әңгімелер Наурызбай батырдың бүкіл халықтың ықыласына бөленіп, мақтанышқа айналуы 1727-1731 жылдардың шамасы екендігіне мензейді. Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қатарынан бірнеше рет қатты соққы беріп, ақыры үлкен жеңіске жетуі осы уақытқа сәйкес келеді. Алатау етегінде жоңғарлардың Шамалған, Қаскелең, Боралдай секілді атышулы батырлары өлім табатын сұрапыл шайқастарда Наурызбай бабамыз ересен ерлік көрсетеді. Қозыбасыда қалың қол бастап, бас батыр атағына ие болады.

Жоңғарларға қарсы күресті ұйымдастырушы ұлы қолбасшы. Аңырақай шайқасына қатысып, жиырма үш жасында белгілі қалмақ батырлары Шамал хан мен Қаскелеңді жекпе-жекте жеңіп, батыр атанған.

Райымбек Түкеұлы (1705- 1785)- батыр, қолбасшы. Ұлы жүз Албан ішіндегі Алжан руының сырымбет тармағынан.

Атасы Хангелді батыр 18 ғ-дың 1-жартысында жоңғарларға қарсы күресте аты шығып, 1733 ж. Төле, Қодар билер, Сатай, Бөлек батырлармен бірге Ұлы жүз қазақтары атынан орыс патшайымы Анна Иоановнаға елші жіберген. Райымбек 17 жасында жоңғар басқыншыларына қарсы күресте ерлік көрсетіп, батыр атанды. Қалмақтың Бадам, Қорын, Ағанас, Секер, т.б. хан, ноян, батырларын жекпе-жекте жеңіп, Қаратау өңірі мен Жетісуды жаудан азат етуге басшылық жасағандардың бірі болған. Торайғыр және Сөгеті таулары аралығындағы “Ойрантөбе” деген жерде өткен шайқаста ерекше көзге түсті. 1733 ж.

 Бөлек батырмен бірге жоңғарға елші болып барған. Райымбектің ерекше еңбегін оның есімі албан тайпасының ұранына айналғанынан да білуге болады. Көзі тірісінде “көріпкел”, “әулие” атанған. Ол Алматы алқабында Шілік, Жалаңаш өңірінде тоған қаздырып, су шығартып, егін ектірген. Жазушы Ж.Тұрлыбайұлы роман, ақын М.Мақатаев “Райымбек, Райымбек” атты поэма жазған. Алматы облысында Райымбек есімімен аталатын жер-су аттары көп кездеседі. Торайғыр тауындағы Айырлы асуының маңында “Райымбек бастауы” бар. Алматы облысының Нарынқол, Кеген аудандары бірігіп, қазірде Райымбек атымен аталады, онда батырға ескерткіш орнатылған. Батырдың бейіті Алматы қ-ндағы оның есімімен аталатын үлкен даңғылдың бойында. Бейітінің басына кесене — күмбез тұрғызылған. 1990 ж. “Райымбек” тарихи-этногр. қоғамы құрылды.

Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте отыз жылдан астам уақыт қанды қырғын арасында жаумен жағаласып, ел қорғаған тарихи тұлғалардың бірі. Райымбек батыр Торайғыр мен Сөгеті тауының аралығындағы Көкпекті жазығында болған «Ойрантөбе» шайқасында асқан ерліктің үлгісін көрсете білген. Райымбек батырдың бұдан кейінгі үлкен жорығы Орта Жүз еліне көмекке баруы еді. Осы жорық барысында оның қолы жоңғарлардан Сарытау және Үйгентасты азат етуге атсалысып, Іле өзенін бойлаған күйі Қорғаспен бері қайтады.

Қарасай Алтынайұлы (1589-1671) — қазақтың қаһарман батыры, әйгілі қолбасшысы, есімі шапырашты руының ұранына айналған аса көрнекті тарихи тұлға. Қарасай батыр Алматы облысының Жамбыл ауданына қарасты Суықтөбе тауының етегінде Қарасаз деген жерде дүниеге келіп, Арқа жерінде Көкшетау үшін болған шайқаста ауыр жараланып дүние салған. Топырақ Көкшетау алабындағы Айыртау сілемінің Құлшынбай деп аталатын төбесінен бұйырған. Қасына өзінің қанды көйлек досы арғын Ағынтай батыр жерленген.

Қос арыс — шапырашты Қарасай мен арғын Ағынтай батырға және олармен бірге қанды шайқаста қаза болған сарбаздарға қос күмбезді кесене орнатылған (1999). Қарасай батырдың шыққан тегі ұлы жүз шапырашты. Шежіре дерегі бойынша, Шапырашты Шам (Ыстық), одан Малды, Желді, Қалды есімді үш ұл туады. Малдыдан Екей, Еміл, Емілден Жайық пен Есқожа туады. Есқожадан Алысай, Алтынай, Шуаш есімді үш ұл туған. Алтынайдың үшінші әйелінен Қарасай батыр туған. Сөз орайында айта кеткен жөн, Қазақстан Республикасыныңтұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев осы Қарасай батырдың тікелей ұрпағы. Атап айтқанда Қарасайдан Көшек, одан Айдар, одан Мырзатай, одан Кенбаба, одан Еділ, одан Сапақай, одан Назарбай, одан Әбіш, одан Нұрсұлтан туады.

Кейбір деректерге қарағанда, ол жыл бойы ат үстінен түспей, екі жүздей ұрыстарға қатысып, қырық тоғыз ірі шайқастарды басқарған және он тоғыз рет жекпе-жек шайқаста жеңіске жеткен қолбасшы. Іле Алатауының маңындағы бір шайқаста «Қарасай» деп ұрандаған қазақ жасақтары жауды ойсырата жеңді. Суықтөбе шоқысына Қарасай елінің туы – бөрілі байрақ тігіледі. Бұл жеңістен соң Қарасай бүкіл шапырашты елінің ұранына айналды.

www.all.qazbrand.info

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *