Нэрсэ ул экият: Ярамаган исем — Wikipedia

Содержание

"Су анасы" әкият (Габдулла Тукай)

Су анасы/водяная татарская сказка Г.Тукай

(Бер авыл малае авызыннан)

I

Җәй көне: эссе һавада мин суда коенам, йөзәм,
Чәчрәтәм, уйныйм, чумам, башым белән суны сөзәм.

Шул рәвешчә бер сәгать ярым кадәрле уйнагач,
Инде, шаять, бер сәгатьсез тирләмәм дип уйлагач,
Йөгереп чыктым судан, тиз-тиз киендем өс-башым;
Куркам үзем әллә нидән, юк янымда юлдашым.

Бервакыт, китәм дигәндә, төште күзем басмага;
Карасам, бер куркыныч хатын утырган басмада.

Көнгә каршы ялтырый кулындагы алтын тарак;
Шул тарак белән утыра тузгыган сачын тарап.

Тын да алмыйча торам, куркып кына, тешне кысып,
Шунда яр буендагы куе агачларга посып.

Сачларын үргәч тарап, сикерде төште суга ул,
Чумды да китте, тәмам юк булды күздән шунда ул.

Иңде мин әкрен генә килдем дә кердем басмага;
Җен оныткан, ахры, калган тарагы басмада.

Як-ягымда һич кеше дә юклыгын белдем дә мин,
Чаптым авылга таракны тиз генә элдем дә мин.

Күрмимен алны вә артны, и чабам мин. и чабам.
Ашыгам, тирлим, пешәм һәм кып-кызу уттай янам.

Берзаманны әйләнеп баккан идем артка таба.

Аһ. харап эш! — Су анасы да минем арттан чаба.

Кычкырадыр: «Качма! Качма! Тукта! Тукта, и карак!
Ник аласың син аны, ул бит минем алтын тарак!»

Мин качамын — ул куадыр, ул куадыр — мин качам;
Шулкадәрле кыр тыныч, һичбер кеше юк. ичмасам.

Шул рәвешчә чабышып, җиттек авылга бервакыт;
Су анасын куарга күтәрелде барча эт!

«Вау!» да «вау!» да «һау!» да «һау!» — бертуктамый этләр орә;
Су анасы, куркып этләрдән, кирегә йөгерә.

Инде эш җайланды, куркудан тынычландым, дидем,
И явыз карчык! тарагыңнан коры калдың, дидем.

Өйгә кайттым да: «Әни. алтын тарак таптым! — дидем. —
Сусадым, ардым, әни, мин бик озак чаптым», — дидем.

Сөйләгәчтен кыйссаны (хәлне, вакыйганы) , алды тарагымны әни;
Курка үзе алса да, уйлый эченнән әллә ни…

II

Яхшы, хуш. Батты кояш. Йокларга яттым кич белән;
Өй эче тулган иде кичке һава, хуш ис белән.

Юрган астында йокыга китми ятам мин һаман;
Шык та шык! — кемдер тәрәзәгә чиертә берзаман.

Мин ятам рәхәт кенә, тормыйм да кузгалмыйм әле.
Бу тавышка сискәнеп, торган йокысыннан әни:

— Ни кирәк? Кем бу? Кара тәндә вакытсыз кем йөри?

Нәрсә бар соң төнлә берлән, и пычагым кергери!

— Су анасы мин, китер, кайда минем алтын тарак?
Бир! бая көндез алып качты синең угълың, карак!

Төшкән айның шәүләсе, мин юрган астыннан карыйм;
Калтырыйм, куркам: «Ходай! — дим,— инде мин кайда барыйм?»

һич өзлексез шык та шык! безнең тәрәзәне кага;
Ул коточкыч сачләреннән чишмә төсле су ага.

Әнкәем алтын таракны, тиз генә эзләп табып,
Атты да тышка, тизүк куйды тәрәзәне ябып.

Су анасыннан котылгачтын, тынычлангач, әни
И орышты, и орышты, и орышты соң мине!

Мин дә шуннан бирле андый эшкә кыймый башладым,
«Йә иясе юк!» — дип, әйберләргә тими башладым.

*

Лето. Жаркая погода. Прыгнешь в речку — благодать!

Любо мне нырять и плавать, воду головой бодать!

Так играю, так ныряю час, а то и полтора.

Ну, теперь я освежился, одеваться мне пора.

Вышел на берег, оделся. Всюду тихо, ни души.

Пробирает страх невольный в этой солнечной глуши.

На мостки, зачем — не знаю, оглянулся я в тоске…

Ведьма, ведьма водяная появилась на доске!

Растрепавшиеся косы чешет ведьма над водой,

И в руке ее сверкает яркий гребень золотой.

Я стою, дрожа от страха, притаившись и ивняке,

И слежу за чудным гребнем, что горит в ее руке,

Водяная расчесала косы влажные свои,

В реку прыгнула, нырнула, скрылась в глубине струи.

Тихо на мостки всхожу я, выйдя из листвы густой.

Что это? Забыла ведьма чудный гребень золотой!

Оглянулся: пусто, глухо на реке, на берегу.

Гребень хвать и прямо к дому опрометью я бегу.

Ну лечу я, ног не чуя, ну и мчусь, как быстрый конь.

Я покрыт холодным потом, я пылаю как огонь.

Посмотрел через плечо я… Аи беда, спасенья нет:

Ведьма, ведьма водяная гонится за мною вслед!

— Не беги! — кричит бесовка.— Погоди, воришка! Стой!

Ты зачем украл мой гребень, чудный гребень золотой?

Я — бегом, а ведьма — следом.

Ведьма — следом,я — бегом.

Человека бы на помощь!.. Тихо, глухо все кругом.

Через ямы, буераки до села мы добрались.

Тут на ведьму все собаки поднялись и залились.

Гав! Гав! Гав! — не уставая, лают псы,щенки визжат,

Испугалась водяная, поскорей бежит назад.

Отдышался я, подумал: «Вот и минула беда!

Водяная ведьма, гребня ты лишилась навсегда!»

В дом вошел я: — Мать, нашел я чудный гребень золотой.

Дай попить, бежал я быстро, торопился я домой.

Золотой волшебный гребень принимает молча мать,

Но сама дрожит, боится, а чего — нельзя понять.

Солнце закатилось. Ладно, спать ложусь я.

И в избу вошел прохладный и сенной вечерний дух.

Я лежу под одеялом, мне приятно, мне тепло.

Стук да стук. Стучится кто-то к нам в оконное стекло.

Лень мне скинуть одеяло, лень добраться до окна.

Мать, услышав, задрожала, пробудилась ото сна.

— Кто стучит в такую темень! Убирайся, проходи!

Что тебе приспело ночью? Пропадом ты пропади!

— Кто я? Ведьма водяная! Где мой гребень золотой?

Давеча стащил мой гребень твой сынок,воришка твой!

Одеяло приоткрыл я. Лунный луч блестит в окне.

Ах, что станется со мною! Ах, куда податься мне!

Стук да стук. Уйди, бесовка, чтобы черт тебя унес!

А вода — я слышу — льется с длинных и седых волос.

Видно, славною добычей мне владеть не суждено:

Мать швырнула гребень ведьме и захлопнула окно.

Мы избавились от ведьмы, а не в силах были спать.

Ох, бранила же, бранила, ох, меня бранила мать!

Вспоминая стук зловещий, я сгораю от стыда.

И чужие трогать вещи перестал я навсегда.



Әдәбияттан беренче яртыеллык өчен тест сораулары (5 класс)

Әдәбияттан беренче яртыеллык өчен тест сораулары (5 кл)

  1. Халык иҗатына керүче жанрлар аталган рәтне билгеләгез:

  1. Әкият, табышмак, риваять, җыр

  2. Әкият, табышмак, хикәя, мәкаль

  3. Җыр, драма, мәсәл, шигырь

  1. Әкиятләр эчтәлегенә карап ничә төргә бүленәләр:

  1. 2

  2. 3

  3. 4

  1. Тормыш-көнкүреш әкиятләрендә:

  1. төп геройлар – кошлар, җанварлар

  2. тылсым, серлелек алымнары күп кулланылмый

  3. батыр, акыллы, тапкыр егет җиңүче

  1. Үги кыз” әкиятендә

  1. ике кыз да тәрбиясез була

  2. ике кыз да тырыш була

  3. бер кыз бәхетле була

  1. Кыска җырларда тормышның кайсы ягы чагылдырыла?

  1. Уен-көлкеле, шатлыклы вакыйгалар

  2. Уңайсыз, авыр шартлар

  1. Халык авыз иҗатының кыска жанрына керәләр:

  1. Әкият, җыр, мәкаль

  2. Җыр, мәкаль бәет

  3. Мәкаль,әйтем, табышмак

  1. Риваятьләр

  1. Борынгы легендаларга нигезләнгәннәр

  2. Тарихи чынбарлыкка нигезләнгәннәр

  3. Конкрет бер автор иҗаты

  1. Вакыйга һәм күренешләрне артык зурайтып сурәтлү:

  1. Литота

  2. Гипербола

  3. миф

  1. Мәзәк нәрсә ул?

  1. Чынбарлыкны сәнгатьчә сурәтләү алымы

  2. Халык авыз иҗаты әсәрләренең үзенчәлекле кечкенә җанры

  1. Хыялга бай әкиятләр ничек атала?

  1. Фантастик яки тылсымлы

  2. Көнкүреш

  3. Хайваннар турында

Әдәбияттан беренче яртыеллык өчен тест сораулары (5 кл)

1. Халык иҗатына керүче жанрлар аталган рәтне билгеләгез:

1) Әкият, табышмак, риваять, җыр

2) Әкият, табышмак, хикәя, мәкаль

3) Җыр, драма, мәсәл, шигырь

2. Әкиятләр эчтәлегенә карап ничә төргә бүленәләр:

1) 2

2) 3

3) 4

3. Тормыш-көнкүреш әкиятләрендә:

1) төп геройлар – кошлар, җанварлар

2) тылсым, серлелек алымнары күп кулланылмый

3) батыр, акыллы, тапкыр егет җиңүче

4. “Үги кыз” әкиятендә

1) ике кыз да тәрбиясез була

2) ике кыз да тырыш була

3) бер кыз бәхетле була

5. Кыска җырларда тормышның кайсы ягы чагылдырыла?

1) Уен-көлкеле, шатлыклы вакыйгалар

2) Уңайсыз, авыр шартлар

6. Халык авыз иҗатының кыска жанрына керәләр:

1) Әкият, җыр, мәкаль

2) Җыр, мәкаль бәет

3) Мәкаль,әйтем, табышмак

7. Риваятьләр

1) Борынгы легендаларга нигезләнгәннәр

2) Тарихи чынбарлыкка нигезләнгәннәр

3) Конкрет бер автор иҗаты

8. Вакыйга һәм күренешләрне артык зурайтып сурәтлү:

1) Литота

2) Гипербола

3) миф

9. Мәзәк нәрсә ул?

1) Чынбарлыкны сәнгатьчә сурәтләү алымы

2) Халык авыз иҗаты әсәрләренең үзенчәлекле кечкенә җанры

10. Хыялга бай әкиятләр ничек атала?

1) Фантастик яки тылсымлы

2) Көнкүреш

3) Хайваннар турында

әкиятләр | Образовательная социальная сеть

li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-1}#doc18642485 .lst-kix_list_2-1>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-1}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-0 0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-1>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-1}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-2 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-1 0}#doc18642485 .lst-kix_list_9-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-3 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-5 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-6 0}#doc18642485 .lst-kix_list_2-3>
li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-3}#doc18642485 .lst-kix_list_4-3>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-3}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-5 0}#doc18642485 .lst-kix_list_1-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-2}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-7 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-8 0}#doc18642485 .lst-kix_list_3-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-2}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-4 0}#doc18642485 .lst-kix_list_9-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-2}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-7 0}#doc18642485 .lst-kix_list_5-0>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_1-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-4}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-6 0}#doc18642485 .lst-kix_list_5-3>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-5 0}#doc18642485 .lst-kix_list_5-2>
li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_8-3>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-3}#doc18642485 .lst-kix_list_5-1>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_5-7>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_5-6>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_5-8>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_9-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-4}#doc18642485 .lst-kix_list_5-4>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_5-5>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_10-3>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-3}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-0 0}#doc18642485 .lst-kix_list_6-1>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_6-3>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_6-0>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_6-4>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-0 0}#doc18642485 .lst-kix_list_3-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-6}#doc18642485 .lst-kix_list_6-2>
li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-5}#doc18642485 .lst-kix_list_2-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-8}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-2 0}#doc18642485 .lst-kix_list_6-8>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_6-5>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_6-7>li:before{content:"o "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-4 0}#doc18642485 .lst-kix_list_6-6>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-3{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-6 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-4{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_2-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-7,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-7}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-5{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_7-4>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_7-6>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-6{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_2-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-5,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-2{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_7-2>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_8-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-6}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-3 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-4 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-6 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-7{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_10-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-1,lower-latin) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-8{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-0 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-3{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-4{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-5{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_7-8>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-6{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-3 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-7{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_4-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-7}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-0{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-8{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-2{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_10-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-7,lower-latin) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-5 0}#doc18642485 .lst-kix_list_10-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-5,lower-roman) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_9-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-8}#doc18642485 .lst-kix_list_10-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-3,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-7{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-6{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_2-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-6}#doc18642485 .lst-kix_list_4-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-1,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-5{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-4{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-3{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-2{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-1{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_9-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-2,lower-roman) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-3,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-5,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_1-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-8}#doc18642485 .lst-kix_list_10-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-5}#doc18642485 ul.lst-kix_list_11-8{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-4 0}#doc18642485 .lst-kix_list_3-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-5}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-1 0}#doc18642485 .lst-kix_list_9-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-0,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-4}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-4 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-7{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-2 0}#doc18642485 .lst-kix_list_9-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-6,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_9-3>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-3}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-3{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_9-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-4,lower-latin) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-4{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-5{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_11-3>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-6{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-0{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-3 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-2{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-8 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_12-3>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-2 0}#doc18642485 .lst-kix_list_11-5>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-4{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_12-1>li:before{content:"o "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-5{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-6{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-7{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_9-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-8,lower-roman) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-1{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_1-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-1,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_11-7>li:before{content:"o "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-2{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-3{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_8-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-5}#doc18642485 .lst-kix_list_1-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-3,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_10-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-4}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-5 0}#doc18642485 .lst-kix_list_4-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-8}#doc18642485 .lst-kix_list_1-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-7,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-7 0}#doc18642485 .lst-kix_list_1-3>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-3}#doc18642485 .lst-kix_list_1-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-5,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-1 0}#doc18642485 .lst-kix_list_12-5>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_12-7>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-1,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-3,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-2}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-2{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_3-1>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-1}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-3{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-4 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-4{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_1-1>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-1}#doc18642485 .lst-kix_list_9-1>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-1}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-6 0}#doc18642485 .lst-kix_list_3-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-0,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-7{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_3-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-1,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-2,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-5{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-6{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_8-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-1,lower-latin) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-8 0}#doc18642485 .lst-kix_list_4-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-2,lower-roman) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_8-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-0}#doc18642485 .lst-kix_list_3-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-5,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_10-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-0}#doc18642485 .lst-kix_list_3-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-4,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-3{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_3-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-3,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-5{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-4{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-6{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-1{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_8-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-0,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-7{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_5-2{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_8-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-7,lower-latin) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-8,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_8-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-5,lower-roman) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-7 0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-6,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-3,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-6,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_3-7,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_8-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-4,lower-latin) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_11-2>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_10-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-2}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-5 0}#doc18642485 .lst-kix_list_11-1>li:before{content:"o "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-2 0}#doc18642485 .lst-kix_list_11-0>li:before{content:"- "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-3 0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_8-8,lower-roman) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-2{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-3{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-4{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-5{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-1 0}#doc18642485 .lst-kix_list_4-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-4}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-0{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-1{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_4-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-8,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-7,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-1 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-8 0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-4}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-3 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-8 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-6{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-7{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-8{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-6{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-6 0}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-5{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-4{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_3-3>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-3}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-3{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-2{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-2 0}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-0{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-8{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_12-7{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-0 0}#doc18642485 .lst-kix_list_7-0>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-2}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_4-7 0}#doc18642485 .lst-kix_list_2-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-6,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-7}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-7 0}#doc18642485 .lst-kix_list_2-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-4,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-8,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_7-1>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_7-5>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_9-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-6}#doc18642485 .lst-kix_list_7-3>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-5{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_10-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-0,decimal) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-6{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-3{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_9-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-7}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-4{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-7{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_10-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-6}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-1{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_8-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-7}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-2{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_1-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-7}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-8 0}#doc18642485 ul.lst-kix_list_7-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_7-7>li:before{content:"o "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_10-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_10-0 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-1 0}#doc18642485 .lst-kix_list_9-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_9-5}#doc18642485 .lst-kix_list_10-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-4,lower-latin) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_10-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-8,lower-roman) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-0,upper-roman) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_3-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_3-8}#doc18642485 .lst-kix_list_10-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-2,lower-roman) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-6}#doc18642485 ol.lst-kix_list_1-7.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_1-7 0}#doc18642485 .lst-kix_list_4-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-4,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-2.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-2 0}#doc18642485 .lst-kix_list_1-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-5}#doc18642485 .lst-kix_list_4-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-2,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_4-6,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_9-3>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-3,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_10-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-8}#doc18642485 .lst-kix_list_10-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_10-6,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_9-1>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-1,lower-latin) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-0{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-2{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-3{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_9-7>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-7,lower-latin) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-4>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_2-4}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-6.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-6 0}#doc18642485 .lst-kix_list_11-4>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_12-4>li:before{content:"o "}#doc18642485 .lst-kix_list_9-5>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_9-5,lower-roman) ". "}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-6{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-7{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-4{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-5{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_12-2>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-8{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_11-6>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_1-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-0,upper-roman) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-4{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-2{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_11-8>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-5{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-3{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_1-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-2,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-0.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-0 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-6{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-0{list-style-type:none}#doc18642485 .lst-kix_list_12-0>li:before{content:"- "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_4-7{list-style-type:none}#doc18642485 ul.lst-kix_list_6-1{list-style-type:none}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-4.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-4 0}#doc18642485 .lst-kix_list_1-4>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-4,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_3-5.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_3-5 0}#doc18642485 .lst-kix_list_10-1>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-1}#doc18642485 .lst-kix_list_1-0>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-0}#doc18642485 .lst-kix_list_8-8>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-8}#doc18642485 .lst-kix_list_1-6>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_1-6}#doc18642485 .lst-kix_list_1-6>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-6,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_10-7>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_10-7}#doc18642485 .lst-kix_list_2-0>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-0,decimal) ". "}#doc18642485 ol.lst-kix_list_2-1.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_2-1 0}#doc18642485 ol.lst-kix_list_8-3.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_8-3 0}#doc18642485 .lst-kix_list_12-6>li:before{content:"\0025cf "}#doc18642485 .lst-kix_list_4-5>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_4-5}#doc18642485 ol.lst-kix_list_9-8.start{counter-reset:lst-ctn-kix_list_9-8 0}#doc18642485 .lst-kix_list_1-8>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_1-8,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_2-2>li:before{content:"" counter(lst-ctn-kix_list_2-2,decimal) ". "}#doc18642485 .lst-kix_list_12-8>li:before{content:"\0025aa "}#doc18642485 .lst-kix_list_8-2>li{counter-increment:lst-ctn-kix_list_8-2}#doc18642485 ol{margin:0;padding:0}#doc18642485 table td,table th{padding:0}#doc18642485 .c0{padding-top:0pt;text-indent:27pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:justify;height:10pt}#doc18642485 .c1{color:#000000;font-weight:400;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:14pt;font-family:"Times New Roman";font-style:normal}#doc18642485 .c5{padding-top:0pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:center;height:10pt}#doc18642485 .c11{color:#000000;font-weight:400;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:14pt;font-family:"Times New Roman";font-style:italic}#doc18642485 .c10{color:#000000;font-weight:700;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:14pt;font-family:"Times New Roman";font-style:normal}#doc18642485 .c22{color:#000000;font-weight:700;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:36pt;font-family:"Times New Roman";font-style:normal}#doc18642485 .c6{color:#000000;font-weight:400;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:12pt;font-family:"Times New Roman";font-style:normal}#doc18642485 .c19{color:#000000;font-weight:400;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:36pt;font-family:"Times New Roman";font-style:normal}#doc18642485 .c2{padding-top:0pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:justify;height:10pt}#doc18642485 .c7{padding-top:0pt;text-indent:35.4pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:justify}#doc18642485 .c17{color:#000000;font-weight:400;text-decoration:none;vertical-align:baseline;font-size:20pt;font-family:"Times New Roman";font-style:normal}#doc18642485 .c4{padding-top:0pt;text-indent:27pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:justify}#doc18642485 .c8{padding-top:0pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:justify}#doc18642485 .c3{padding-top:0pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 .c12{padding-top:0pt;padding-bottom:0pt;line-height:1.5;orphans:2;widows:2;text-align:center}#doc18642485 .c23{background-color:#ffffff;max-width:481.9pt;padding:56.7pt 56.6pt 56.7pt 56.7pt}#doc18642485 .c18{margin-left:53.4pt;padding-left:0pt}#doc18642485 .c25{margin-left:45pt;padding-left:0pt}#doc18642485 .c21{margin-left:36pt;padding-left:0pt}#doc18642485 .c20{padding:0;margin:0}#doc18642485 .c16{margin-left:36pt;padding-left:-9pt}#doc18642485 .c15{margin-left:71.4pt;padding-left:0pt}#doc18642485 .c13{text-indent:34pt}#doc18642485 .c9{height:10pt}#doc18642485 .c14{text-indent:27pt}#doc18642485 .c24{margin-left:18pt}#doc18642485 .c26{text-indent:35.4pt}#doc18642485 .title{padding-top:24pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:36pt;padding-bottom:6pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 .subtitle{padding-top:18pt;color:#666666;font-size:24pt;padding-bottom:4pt;font-family:"Georgia";line-height:1.0;page-break-after:avoid;font-style:italic;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 li{color:#000000;font-size:10pt;font-family:"Times New Roman"}#doc18642485 p{margin:0;color:#000000;font-size:10pt;font-family:"Times New Roman"}#doc18642485 h2{padding-top:24pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:24pt;padding-bottom:6pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 h3{padding-top:18pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:18pt;padding-bottom:4pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 h4{padding-top:14pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:14pt;padding-bottom:4pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 h5{padding-top:12pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:12pt;padding-bottom:2pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 h5{padding-top:11pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:11pt;padding-bottom:2pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 h6{padding-top:10pt;color:#000000;font-weight:700;font-size:10pt;padding-bottom:2pt;font-family:"Times New Roman";line-height:1.0;page-break-after:avoid;orphans:2;widows:2;text-align:left}#doc18642485 ]]>

Алабуга муниципаль районы муниципаль белем бирү учреждениесе

«Гимназия №4»

 

                                             

“Әкиятләр дөньясында”

                                           Эшне башкаручылар:

 

                                                          Җитәкче:

                                                 

                                                          АЛАБУГА – 2019

                                                 

   Эчтәлек

  1. Кереш. Татар балалар фольклоры тарихына күзәтү .................3
  2. Төп өлеш………………………………………………................6
  1. Әкиятләрнең өйрәнелү тарихы, әкияткә аңлатма
  2. Әкиятләрнең төркемнәре:
  • хайваннар турында әкиятләр;
  • тылсымлы әкиятләр;
  • көнкүреш әкиятләре;
  1. Алдавыч әкиятләр турында
  1. Йомгак.Татар халкының әкиятләре – тәрбиянең асыл ташы.......21
  2. Кулланылган әдәбият исемлеге......................................................22

Аңлатма язуы.

Проектның темасы:

“Әкиятләр дөньясы”.

Идеясы:

“Халкыбызның әкиятләр нигезендә яшь  буынга тәрбия бирү”.

Максаты:

              Укучыларны халкыбызның йөрәк түреннән шытып чыккан

               җәүһәрләре – әкиятләре белән  таныштыру, бу әкиятләрнең

               эчтәлеген һәм тәрбияви үзенчәлекләрен ачыклау, татар халык            

               әкиятләренә мәхәббәт тәрбияләү.

Бурычлар:

  • Татар халык авыз иҗатын тирәнтен өйрәнү
  • Татар халык әкиятләренә кагылышлы фәнни материалны тулыландыру
  • Тупланылган материалны дәресләрдә, сыйныфтан тыш чараларда, ата-аналар җыелышларында  куллану

Нәтиҗәсе:

  • Халкыбызның күңел җәүһәрләре – татар халык әкиятләрен дәресләрдә, сыйныф сәгатьләрендә, сыйныфтан тыш чараларда, ата-аналар җыелышларында  куллану.

Проект эшебез дүрт бүлектән тора. Беренче бүлектә татар халык авыз иҗатына  күзәтү ясалды.

Икенче бүлектә бүгенге көндә гомуми әдәбиятта балалар әдәбиятының матур традицияләрен дәвам итүче татар халык әкиятләре турында мәгълүмат бирелде.   

Өченче бүлектә - йомгаклау өлеше.

Дүртенче бүлектә проект эшендә кулланылган әдәбият исемлеге бирелде.

КЕРЕШ

Фольклор – ул инглизчә сүз булыр, халык хикмәте дигәнне аңлата. Хикмәт буларак, аның мәгънәсе бик киң, шулай булгач, эчтәлеге дә киң. Шуның белән фольклор дигәнгә халыкның авыз иҗаты гына түгел, аның барлык кара ышанулары да, хорафат һәм мифологиясе дә, башкасы да керә. Билгеле, термин буларак ул сүз Көнбатышта нык урын алган һәм хәтта халык иҗаты белән шөгыльләнүче фән үзе дә фольклористика дип йөртелә.

Балалар авыз иҗаты дигәч тә, ул балаларның үз иҗатлары дигән сүз генә түгел. Бала тугач, бишеккә кергәннән алып тәпи басып сөйли башлаганчы, аңа багышлап олылар тарафыннан нинди генә җырлар көйләнми дә, нинди генә такмак-такмазалар сөйләнми.

Балалар авыз иҗатын балалар үзләре һәм әти-әни, әбиләре, бала багучылар, гомумән, балага якын торучы һәм аны каручылар кулланып йөртәләр.

Балалар фольклоры дигәннән без, башлыча, балалар арасында киң таралган, үз традицион авыз иҗатларын, уенлы җыр-көй, биюләрен, шулай ук аларга зурлар тарафыннан багышлап чыгарылган халык авыз иҗаты әсәрләрен дә аңлыйбыз.

Татар халык иҗатын өйрәнүчеләр тарафыннан “Балалар фольклоры” төшенчәсе безнең гасырның егерменче еллар ахырында гына фәнни кулланышка кертелсә дә, халык иҗаты әсәрләренең нәниләр телендә борын-борыннан яшәп килеүнә шик-шөбһә юк. Алар хакында кайбер борынгы кулъязма ядкарьләрдә дә искә алына.

Балалар телендә фольклор әсәрләренә игътибар итү, аларны төрле дәреслек, җыентыкларга кертү, тәрбия эшендә файдалану XIX йөз урталарыннан башлана. Шундыйлардан М. Иванов, С. Күкляшев, К. Насыйри, Т. Яхин, Г.Фәезхановларның уку китапларын күрсәтеп узарга мөмкин.

 1907 елда Мәскәүдә нәниләр өчен “Тәрбият әл-әтфаль журналы чыга башлый. Ул ябылгач, аның дәвамы  берсе буларак, 1913 елда Казанда “Ак юл” журналы оештырыла. Балалар матбугатына нигез салучыларның берсе Ф. Агеев редакторлыгында чыккан бу журнал балалар фольклорын җыеп бастыру өлкәсендә дә шактый эш башкара. Журналда, балаларга багышланган әдәби әсәрләр белән беррәттән, фольклор материаллары да дөнья күрә. Әкиятләр, табышмаклар, төрле башваткычлар, балалар уеннары әледән-әле басылып тора. Бу материалны җыеп бастыруда бигрәк тә Г. Үзбәк (Г. Рәхим) актив эшли.

Оренбургта чыга торган “Шура” журналы да балалар иҗатына даими игътибар бирә. Аның битләрендә, табышмаклар, төрле башваткычлар белән беррәттән, балаларның уеннары да урын ала. М. Акчурина, К. Гали, Т.Ченәкәй кебек авторларның уеннар турында фәнни-популяр мәкаләләре басыла.

Гомуми, бу елларда балаларны халыкның фольклор традицияләрендә тәрбияләүгә җитди игътибар бирелә. Казандагы “Шәрекъ” клубында еш кына балалар өчен кичәләр уздырыла. Кичәләрдә халык  иҗаты әсәрләре башкарыла һәм аңа нигезләнеп оештырылган тамашалар да куела.

Гасыр башында халык әдәбиятын өйрәнүне юлга салуда Г. Тукайның роле зур булды. Шагыйрь шулай ук нәниләр өчен әдәбият китаплары да төзеп бастырды. Китапларга балалар күңеленә якын булган шигырьләр һәм хикәяләрне кертергә тырышты. Аларның күбесе халык иҗатына, балалар фольклоры мотивларына нигезләнгән әдәби әсәрләр иде.

Г. Тукай  балалар фольклорын үз иҗатында киң файдалануы белән нәниләр телендәге халык әдәбиятының да зур кыйммәткә ия булуын күрсәтте, игътибарны аларны җыю кирәклегенә юнәлтте.

Балалар фольклорының әһәмиятен аңлап, махсус җыю һәм бастырып чыгару эше Х. Бәдигъ тарафыннан башлап җибәрелә. Тукай киңәше буенча, ул унынчы елларда “Халык әдәбияты” исеме белән бер серия китап бастырырга ниятли. Халык арасында йөреп, шактый гына материал җыйганнан соң,ул бер-бер артлы фольклор җыентыклары чыгара. 1913 елда дөнья күргән “Халык әдәбияты. Табышмаклар, такмак-такмазалар” дигән китабына шактый күләмдә бишек җырлары, балалар такмак һәм такмазаларын да кертә. Галим балалар уеннарын да туплый, аларны төрле җыентыкларда, журналларда бастыра.

Егерменче  елларда  Ф. Туйкә дә балалар фольклорын өйрәнүгә көч куя. Ул 1927 елда “Безнең юл” журналында “Халык әдәбиятын тикшерү юлында” дигән мәкалә белән чыга һәм анда такмаза, санамыш кебек жанрларга билгеләмә биреп, аларның идея-эстетик кыйммәте һәм шигъри төзелеше турында кызыклы фикерләр әйтә.

Балалар иҗатын өйрәнүдә язучы һәм галим Г. Толымбайскийның да өлеше зур. 1928 елда ул “Мәгариф” журналында “Балалар фольклорының кайбер төрләре һәм жанрларына аңлатма бирә, материал җыючылар күз алдында тотарга тиешле мәсьәләләрне күрсәтә һәм журнал укучыларны балалар иҗатын җыюда катнашырга чакыра.

1940 еллардан соң балалар фольклорын өйрәнү эше танылган язучы һәм  те фольклорчы галим Н. Исәнбәт исемнә бәйле. Ул яшь вакытыннан ук балалар телендәге фольклор әсәрләре белән кызыксынып, аларны җыеп бара. Күпьеллык хезмәтенең нәтиҗәсе итеп, 1941 елда “Балалар фольклоры” дигән җыентык “Нәниләр шатлана”, 1970 елда “Балалар дөньясы”, 1984 елда “Балалар фольклоры һәм җырлы- сүзле йөз төрле уен” дигән фольклоры җыентыкларын чыгара. Әлеге китаплар татар балалар фольклорын өйрәнүдә зур уңыш булды. Н. Исәнбәтнең бу хезмәтләре гади фольклор җыентыклары гына түгел иде. Ул аларда нәниләр иҗаты әсәрләрен төркемләү, жанрларын билгеләү буенча фәнни тәҗрибәләр дә ясады, балалар фольклоры мәсьәләләре турында кыйммәтле фикерләр әйтте. Бу китаплар чыкканнан соң балалар фольклоры әсәрләре төрле дәреслекләргә, популяр җыентыкларга да күпләп кертелә башлады.

Соңгы елларда балалар фольклорына игътибар тагын да артты. Әдәбиятчеләр, халык педагогикасын, музыкасын өйрәнүчеләр, фольклорчылар, этнографлар һәм телчеләр үз хезмәтләрендә нәниләр иҗатына еш мөрәҗәгать итә башладылар. Бу җәһәттән И. Надиров һәм Х. Гатина, Р. Мөхәммәтҗанов. Ә. Абдуллин, М. Нигъмәтҗанов, Р. Исхакова-Вамба,.Р. Мөхәммәтова, Я. Ханбиков һәм Э. Галиев, Х. Курбатов, Р. Уразманова, Р. Кукушкин хезмәтләрен искә алырга кирәк.

Балалар фольклоры өлкәннәр тарафыннан бәбиләр өчен башкарыла торган һәм нәниләрнең үз мөхитендә яшәп килгән егермеләп жанрдагы халык иҗаты әсәрләрен берләштерә.

Бу әсәрләр халык иҗатында шартлы рәвештә аерым бер төркемгә бүленеп йөртелсә дә, “балалар фольклоры” белән “зурлар фольклоры” арасында бернинди чик сызыгы юк. Ул халкыбыз поэтик мирасының аерылгысыз бер өлеше. Әмма бу төркемгә кергән әсәрләр үзләренең тематикасы белән бала күңеленә якын, шигъри тукымасына балалык рухы “сеңгән” булулары белән аерылып торалар.

        Төп өлеш

Әкиятләр. Татар халык әкиятләре фольклорчылар тарафыннан шактый өйрәнелгән өлкә. Бу нәүбәттән Х. Ярми, Г. Бәширов, Ә. Касыймов, Ф. Әхмәтова, Л. Җамалетдинов хезмәтләрен күрсәтеп узарга була. Аларда жанрның генезисы, потикасы, образлар системасы мәсьәләләре шактый тулы яктыртыла. Шуның өчен безгә әкиятләрнең балалар һәм бала багучылар репертуарында яшәеше, аларның тәрбияви әһәмиятен күрсәтеп узу зарури.

Әкиятләр нәниләрнең рухи үсешендә зур роль уйный, аларның тәрбияви әһәмияте бәхәссез. “Әгәр минем тәрбияләнүчеләремнең рухи тормышында әкиятләр зур урын тотмаган булса, - дип яза атаклы совет педагогы В. А. Сухомлинский, - алар гомуми фикерләү күнекмәләре ала алмаслар иде... Әкият аркасында бала дөньяны акылы белән генә түгел, йөрәге белән дә тагып белә... Идея тәрбияясенең башлангыч этабы да әкият ярдәмедә була”. Бөек рус педагогы К.Д. Ушинский да әкиятләрнең әһәмиятен югары бәяләгән. Әкиятнең борын-борыннан яшь буынны тәрбияләү чарасы буларак яшәп килгәнлеге мәгълүм нәрсә.

Әкиятләр тематикасы һәм поэтикасы ягыннан күптөрле. Аларның кайсын балалар әкияте дип санарга? Билгеле ки, балалар барлык әкиятләрне дә яраталар. Аларны тыңларга да, сөйләргә дә, укырга да атлыгып торалар. Тик монда бер нәрсәне истән чыгармаска кирәк: ничә яшьтә ул бала? 5-6 яшьтәге баланың тыңлаган, сөйләгән әкиятләре 9-10 яшьлек балага бер дә кызык түгел. 12-13 яшьтәге бала күңеленә 9-10 яшендә тыңлаган әкиятләр бөтенләй хуш килмәскә мөмкин. Кыскасы, балаларның репертуары аларның яше һәм зәвыгы үсешенә тыгыз бәйләнгән. 5-7 яшьтәге балалар хайваннар турындагы әкиятләрне яраталар, ә 10-12 яшьтәгеләр озын маҗаралы әкиятләрне яратарак төшәләр.

Аннан соң инде алар тормыш-көнкүреш әкиятләре белән кызыксына башлый.

Без 13-14 яшькә кадәргеләрне балалар дип саныйбыз. Шәт шулай икән, димәк, “балалар әкияте” дигән термин астына барлык төр әкиятләр дә керә дигән сүз.

        Әкият -  халык авыз иҗатының борынгы, шул ук вакытта киң таралган һәм мавыктыргыч жанрларыннан берсе. Әкиятләрдә халыкның күп гасырлык тормыш тәҗрибәсеннән туган зирәклеге, тапкырлыгы, яхшылык һәм явызлык турындагы төшенчәләре тупланган, киләчәктә өмет һәм хыяллары чагылган. Әкият явызлыкны гаепли, гаделлекне, хаклыкны яклый,кешеләрне игелекле,тугры һәм мәрхәмәтле булырга өйрәтә.

Күп кенә язучылар үзләрендә беренче тапкыр иҗат дәрте уянуның халык әкиятләре тәэсирендә булуын әтәләр. Алар гомумән әкиятләргә илһам чыганагы һәм иҗади осталык үрнәге итеп карыйлар. Бу поэтик җәүһәрләргә А. С. Пушкин, Г. Тукай кебек бөек шагыйрьләр дә ихлас күңелдән сокланганнар һәм алардан үз иҗатларына азык алганнар.

Халык арасында кеше ышанмастай нәрсә сөйләнсә, гадәттә,”әкият бу” диләр. Телдә “әкият” һәм “ялган” сүзләре синоним булып йөри, чөнки әкияткә гомумән уйдырма хас.

Борынгы кеше дөньяның, кешенең һәм гомумән җанлы һәм җансыз табигатьнең барлыкка килүен, алар арасындагы мөнәсәбәтләрне,кешенең тормышындагы төрле хәлләрне – барысын да мифологик карашлар нигезендә анлаган, һәм аларның аңлатмалары миф – мифик риваять формасында йөргән. Бу хикәяләрнең бер өлеше изге итеп саналган. Алар теләсә кайда, теләсә кайчан һәм теләсә кемгә сөйләнмәгән. Мондый хикәяләрне сөйләү изге йоланы үтәү белән бергә алып барылган һәм бары тик балигъ кешеләргә генә җиткәрелгән, ягъни мифлар ритуал белән тыгыз бәйләнештә булган. Гамәлдә вазифа үтәгән бу мифик риваятьләр әкиятнең иң борыңгы формасы дип санала.

Чын мәгънәсендәге әкиятнең туу вакыты – ул нәкъ менә изге хикәянең (әкият “баба”сының) нәфис хикәягә әверелеп киткән чагы. Бу хәл исә изге хикәянең ритуалдан аерулуы нәтиҗәсендә була. Чөнки йоланы барлыкка китергән шартлар вакытлар узу белән бетә.

Әкият сюжетында уйдырма мөһим урын тота. Уйдырма ул – фантазик үзе генә уйдырманы тудыра алмый. Моның өчен элек тормыш материалы кирәк. Ә тормышта әкияткә кулай материал һәрвакыт булган: кеше белән табигать, иске белән яңа арасындагы көрәш, искенең кире кагылуы нәтиҗәсендә туган комизм, тормышта очрый торган игътибарга лаеклы төрле вакыйгалар, кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр, кешеләрнең дөньяга карашындагы үзгәрешләр һ.б.

Әкиятләрдә уйдырма – ул ниндидер мәгънәсезлек түгел, бәлки реаль тормыш, реаль чынбарлык күренешләренең, шулай ук кеше хыялларының үзенчәлекле  чагылышы.  Әкияттән тормыштагы тәңгәллекләрне  эзләү  нәтиҗәсез  һәм  хәтта  мәгънәсез эш булыр иде.

Әкиятләр күп гасырлар дәвамында зур үзгәрешләр кичергән, һәм һәр чор аларда үзенең эзен калдырган. Шуңа күрә, бүген без белгән әкиятләрдә, борынгы катлам белән беррәттән, сыйнфый җәмгыятләргә хас билгеләрне дә һәм хәзерге тормыш детальләрен дә таба алабыз.

Татар халкы – әкиятләргә бик бай халык. Ләкин бу хәзинә бик соң җыела башлаган. Беренче басма әкиятләр белән без Мартиньян Ивановның 1842 елда Казанда чыккан «Татарская хрестоматия” дигән китабында очрашабыз. Бу китап дәреслек сыйфатында нәшир ителгән. Шуңа күрә андагы әкиятләрнең (барысы 8 тетст) кайда, кайчан һәм кемнән язып алынганлыгы күрсәтелмәгән.

Салимҗан Күкләшевнең “Диване  хикәяте татар” дигән хрестоматиясендә (Казан, 1859) шулай ук шактый урынны фольклор материаллары били. Алар арасында М. Иванов хрестоматиясендә булган әкиятләрнең дә кайберләре урын алган.

Себер татарлары фольклорын өйрәнүдә академик В. В. Радлов күп көч куйган. Ул узган гасырның 60 елларында Көнбатыш Себернең татарлар яши торган урыннарында булып, халык иҗатының төрле жанрларына караган бик күп әсәрләр язып алган. Галим 19 авылдан җыелган фольклор үрнәкләрен аерым бер том итеп бастырып чыгарган. Бу томда башка жанр әсәрләре белән бәргә 40 ка якын әкият тә урнаштырылган.

XIX йөздә басылган әкият җыентыкларының иң зуры – Т. Яхинның балаларга атап нәшер ителгән “Дәфгылькәсәл мин әссабый вә сабыят” (Казан, 1900) дигән китабы. Анда йөзгә якын текст урнаштырылган.

Күренекле мәгърифәтче К. Насыйри да әкиятләр җыю белән шөгыльләнгән. Ул туплаган уннан артык әкият нигезендә, П. А. Поляков тарафыннан “Казан татарларының әкиятләре һәм аларны башка халыклар әкиятләре белән чагыштыру” дигән хезмәт тә языла.

XX гасыр башына кадәр татар халкының төрле этник төркемнәренә караган әкиятләр җыела, аларның күбесе басылып чыга, һәм әкиятләрне фәнни өйрәнү өлкәсендә беренче адымнан ясала.

30 елларның икенче яртысында оста әкиятләрне табуда һәм әкиятләрне югары сыйфатлы итеп язып алуда Г. Толымбай шактый гына эшчәнлек күрсәтә. Аның тарафыннан җыелган материаллар Г. Ибраһимов исемендәге тел, әдәбият һәм тарих институтының фольклор фондында саклана.

Шуннан соңгы чорда халык әкиятләрен җыю һәм бастырып чыгару, иясе аларны фәнни өйрәнү беренче чиратта Г. Бәширов, Х. Ярми, Э. Касыймов, Ф. Әхмәтова исемнәре белән бәйле.

Әкият – халкыбызның гаять кыймәтле рухи байлыгы.

Әкият дигән сүз гарәпчә хикәят (сөйләп бирү, хикәя) сүзенең фонетик яктан үзгәрүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Өлкән буын вәкилләре арасында әкиятне хикият дип атаучылар әле бүген дә очрый.

Керәшен татарлары әкиятне мәсәлә дип йөртәләр. Мәсәлә – гарәптән кергән мәсәлә сүзенең үзенчәлекле әйтелеше. Мәсәл исә мисал, үрнәк дигән мәгънәне белдерә. Себер татарлары әкияткә йомак диләр. Йомак өю, йомак ишү әкият сөйләүне аңлата. Ә йомак әйтү – табышмак әйтү. Йомак – әкиятнең беренче, ягъни борынгы гамәли вазифасына мөнәсәбәтле рәвештә барлыкка килгән һәм бүгенгәчә сакланып калган иң борыңгы елларда нәшер исеме. Мәсәл-мәсәлә, хикәят дигән атамалар исә әкиятнең соңгырак дәвердәге исемнәре. Ә әкият – иң соңгы, яңа исем. Бу сүз басма чыганакларда беренче мәртәбә А. Троянскийның 1833-1835 елларда нәшер ителгән сүзлегендә очрый, һәм аңа “басня, сказка, небыль, небылица, пустошь,   вздор” дигән аңлатма бирелгә.

Әкият – фольклорда катлаулы күренеш. “Әкият – ул халык поэтик авыз иҗатының төп жанрларыннан берсе булып, уйдырмага таянган, тылсымлы, маҗаралы яисә көнкүреш характерындагы эпик, башлыча чәчмә сәнгать әсәре. Әкият дип телдә яши торган сәнгатьле прозаның төрле төрләрен (хайваннар турындагы гыйбрәтле хикәяләр, тылсымлы әкиятләр, маҗаралы повестьлар, сатирик мәзәкләр) атыйлар.

Фәнни-тикшерүне максатларында әкиятләр күп халыкларда нигездә өч төргә бүлеп карала: хайваннар турындагы әкиятләр, тылсымлы әкиятләр һәм көнкүреш әкиятләре.

 “Халык арасында “Салам-Торхан”, “Аю, Бабай,Төлке”, “Кәтән Иванович”, “Төлке”, “Шәрә бүре”, “Торна белән Төлке”, “Кәҗә беән Сарык” әкиятләрендәге сюҗетлар аеруча киң таралган.

Мондый әкиятләрнең төп геройлары – кыргый җанварлар, йорт терлекләре һәм җәнлекләр, кошлар, сөйрәлүчеләр, балыклар, бөҗәкләр.

Хайваннар белән туганлык мөнәсәбәтенә ышану борынгы община строе чорында һәр ыруның ниндидер берәр хайванны үзенең нәсел башы итеп санавына китергән (тотемизм). Бу хайванны, ягъни тотемны, үтерергә ярамаган, чөнки ул әлеге ыруны яклаучы һәм саклаучы дип ышанылган. Тотемга ышану нәтиҗәсендә хайваннар культы барлыкка килгән.

Хайваннар турындагы бүгенге әкиятләр үзләренең борынгы рәвешеннән (хайваннар турындагы хикәяләрдән) бик нык аерылалар. Бүгенге әкиятләрдә сүз хайваннар турында барса да,  инде чынлыкта кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр сүрәтләнә, икенче төрле әйтсәк, бу әсәрләрдә читләтеп әйтү, киная, ягъни аллегорик сыйфат өстенлек алган.

Татар легендаларында акыллы, изге, көчле персонажлар булган аю һәм бүре хайваннар турындагы әкиятләрнең берсендә дә уңай яктан сүрәтләнми. Әкияттә алар – аңгыра, ахмак, юньсез, куркак. Мәсәлән, “Төлке”, “Аю белән Төлке”, “Аю, Бүре, Төлке”, “Хәйләкәр Төлке” әкиятләрендә аю һәм бүре төлке тарафыннан алдана. “Батыр әтәч” дигән әкияттә шул ук аю һәм бүре кәҗәдән куркып, качарга мәҗбүр булалар.”Җүләр бүре” әкиятендә дә эт кәҗә тәкәсе, дуңгыз бүрене көлкегә калдыралар, һәм аңгыралыгы нәтиҗәсендә, бүре һәлак була.

“Аю, Бабай, Төлке”, “Шәрә бүре”, “Мәче, Юлбарыс һәм Кеше” кебек әкиятләр нәкъ менә табигать көчләренең буйсындырылуы нәтиҗәсендә барлыкка килгән дип уйларга нигез бар. Бу чорда инде, кеше, әлбәттә,хайванга караганда акыллырак, тапкыррак булырга тиеш. Андый әкиятләрнең кайберләрендә көчле хайванга каршы карт (ягъни, физик яктан йомшак, ләкин акыллы һәм зирәклеге белән көчле) кеше куелу моны тагын да ачык күрсәтә. Әлеге әкиятләрдә аю,бүре, юлбарыс кебек көчле хайваннар кеше тарафыннан алданалр һәм үтереләләр.

Шулай итеп, кайчандыр изге саналган хайваннар кешелек җәмгыяте үселешендәге билгеле бер чорда үзләренең элеккә дәрәҗәләрен җуялар һәм көлке объектына әвереләләр, алай гына да түгел, хәтта хөкем ителәләр, үтереләләр.

Төп персонажлары йорт хайваннары булган әкятләрнең күбесе үзләренең килеп чыгышы белән соңгырак чорга карый. Ул вакытта инде кешенең аңы шактый үскән һәм мифологик күзаллауларның зур өлеше онытылган була. Шуңа карамастан, андый әкиятләрнең кайберләрендә архаик мотивлар сакланып калган. Мисал итеп “Кәҗә белән Сарык” әкиятен күрсәтергә мөмкин.

“Торна белән Төлке”   әкияте әнә шундыйлардан. Торна белән Төлке бер-берсен кунакка чакыралар. Төлке тары боткасын сай табакка салып, торнаны сыйлый. Әлбәттә , торна бер ярманы да эләктерә алмый, ризыкны төлке үзе ялап бетерә. Торна исә, чиратында төлкене кунакка чакыра, чумарны гөбегә сала. Нәтиҗәдә, торна үзе туклана, ә төлке ач кала.

Әсәрдә сыйнфый мотивлар юк,шулай ук бернинди мораль нәтиҗә дә ясалмый, бары тик хәйләгә каршы хәйлә генә бар.

Хайваннар турындагы әкиятләрдә иң популяр киек – төлке. Ул барлык әкиятләрнең яртысыннн артыграгында  бар. Ә яртысына якынында аю һәм бүре катнаша. Калган кыргый җанварлар һәм кошлар (куян, арыслан, юлбарыс, бурсык, кабан дуңгызы, сукыр тычкан, гөберле бака, торна, тукран, бүдәнә, ябалак, чыпчык, песнәк, күке, ала карга һ.б.лар) бер-ике мәртәбә генә очрый.

Төлке барлык әкиятләрдә диярлек хәйләкәр, алдакчы, ялагай итеп сүрәтләнә. Күпчелек очракта ул үзенең максатына ирешә. Аю һәм бүре, киресенчә, тупас, ахмак, хәтта куркак; еш кына алар алданалар, куркып качалар яки үтереләләр. Моның мисалларын без әле генә искә алынган әкиятләрдә күреп үттек. Аюны һәм бүрене йорт хайваннары гына түгел, төлке дә алдый, хурлыкка калдыра, хәтта һәлакәткә илтә. Мәсәлән, “Төлке” дигән әкияттә аю төлке киңәше буенча, балык тотам дип койрыгын бәкегә тыгып утырган аю, кешеләр кыйный башлагач, бозга каткан койрыгын өзеп кача. “Төлке белән Бүре” дигән әкияттә шул ук тозакка эләккән бүрене кешеләр кыйнап үтерәләр.

Арыслан һәм юлбарыс әкиятләрдә иң көчле хайваннар итеп сурәтләнәләр һәм рәхимсез тиран образын гәүдәләндерәләр. Алар барлык хайваннар өстеннән хакимлек итәләр. Үзенең көчсез хайваннарны эзәрлекли, ә аю һәм бүре кебек киекләрне бик оста адый торган төлке дә арыслан йә юлбарыс алдында баш ияргә, ялагайланырга, үз мәнфәгате өчен башкаларны әләкләргә мәҗбур була һәм бәла-казадан имин кала.

“Арслан, Төлке, Бүре” дигән әкияттә төлке бергә аулаган корбаннарны бүлгән вакытта аларның барысын да арсланга бирә. Биредә ул оста күзәтүче, мөхитне сизгер тоеп, һәр шартка яраклаша белүче, үзенә кирәк чагында көчлеләр алдында тәлинкә тотудан да тартынмаучы хәйләкәр һәм ялагай түрәне яисә эшкуарны гәүдәләндерә.

Икенче бер әкияттә дә үзенең зирәклеге һәм мәкере белән төлке кыен хәлдән уңышлы чыга. Авыру арсланның хәлен белергә килүчеләр арасында төлке күренмәгәч , бүре аңа төлкене яманлый. Моны белгән төлке, арсланга килеп, үзенең дару эзләп кичегүен, әгәр ул бүренең арт аягындагы сеңере белән дәваланса, тереләчәген әйтә. Арслан шунда ук бүрене тотып, аның арт аягындагы сеңерен өзеп ала.

 Ә менә “Хәйләкәр әтәч”, “Аю, Бабай, Төлке” дигән әкиятләрдә без төлкене ярдәмче вазифасында күрәбез. “Салам- Торхан” дигән әкияттә исә төлке, патшаны алдап, ярлы егетне шул патшаның кызына өйләндерә.

Шулай итеп, хайваннар турындагы әкиятләрдә төлке образы ике төрле тасвирлана. Әкиятләрнең күбесендә ул мәкерле, хәйләкәр һәм усал ерткыч булса, кайбер әкиятләрдә кешегә ярдәм итә торган акыллы, тапкыр һәм җитез хайван итеп тә сурәтләнә.

Хайваннар арасында ерткычлык табигате аеруча калку чагылган персонажлардан иң күп очрый торган – бүре. “Җирле бүре”, “ Шәрә бүре” дигән әкиятләрдә бүре комсыз, шул ук вакытта ахмак һәм беркатлы итеп сурәтләнә. Аны төрле хайваннар бик җиңел алдыйлар һәм рисвай итәләр.

Хайваннар турындагы күпчелек әкиятләр сыйнфый җәмгыять шартларында төрле сыйнфый төркемнәрнең узара мөнәсәбәтләрен ачык гәүдәләндерә. Аларда сыйнфый дошман мораль яктан гаепләнеп кенә калмый, бәлки физик яктан да җәзага тартыла һәм юк ителә.

Бу төр әкиятләрнең тагын бер мөһим сыйфаты бар: аларда аллегория аша кешеләргә хас гомуми кимчелекләр дә тәнкыйть ителә. Бу очракта хайваннарның гадәтләре, йөреш-кыланышлары кешеләрдә очрый торган тискәре сыйфатларны күрсәтү өчен файдаланыла.

Мәсәлән, “Әтәч патша” дигән әкияттә үзен иң матур, иң батыр дип санаучы әтәч образы аша кәпрәю, масаю, шапырыну кебек сыйфатлардан бик үткән көленә. Мактану өчен сылтау булган сыйфатлар чынлыкта аларның иясенә бернинди дә файда китерә алмый, нигезсез мин-минлек бик тиз көлке объектына әверелә. Әкияттә бер үк вакытта тәлинкә тотучылар да мәсхәрәгә кала.

Кешеләргә хас гомуми кимчелекләр йорт хайваннары образларында гына түгел, кыргый хайваннар образларында да чагыла. Мәсәлән, “Аю белән Төлке” әкиятләрендә алдакчылык, мәрхәмәтсезлек һәм хыянәт фаш ителә. Хәйләкәр төлке үзе белән бергә яшәүче аюдан яшереп, бал һәм майны ашап бетерә дә, авыру дустына ала ягып, аны бөтенләй ташлап китә.

Бу әкияттә төлке гаепләнә,чөнки аның хәйләсе һәм җитезлеге усал нияткә хезмәт итә.

Персонажларның составы ягыннан аларны өч төркемгә бүләргә мөмкин: 1) персонажлары кыргый хайваннар булган әкиятләр; 2) ) персонажлары йорт хайваннары булган әкиятләр; 3) персонажлары кыргый һәм йорт хайваннары булган  әкиятләр.

Инде кыскача гына хайваннар турындагы әкиятләрнең кайбер художество үзенчәлекләренә тукталыйк.

Әкиятләрнең күбесенә хас башлам, гадәттә, бик кыска була: “Борын заманда”, “Борын заманнарда”, “Борын-борын заманнарда”, “Борын-борын да”, “Элекке заманда”, “Әүвәлге заманда”, “Бер заманда”, Бервакытны”, “Бер көнне”, “Көннәрдән бер көнне” һ. б.

        Хайваннар турындагы әкиятләр, сирәк кенә булса да, тылсымлы әкиятләргә хас традицион бетемнәр очрый: “Бүген бардым, кичә кайттйм, бик сыйладылар, казык башына утырып чәй эчтем...(“Салам-Торхан”), “Бүген барып, төнәген кайттым, баш авыртып макмыр булдым” (“Салам-Торхан”).

        Хайваннар турындагы әкиятләргә бигрәк тә диалог формасындагы сөйләм хас. Бу алым әсәрне аеруча җанлы һәм мавыктыргыч итә.

        Диалог формасы геройларның реаль тормышын, алар яши торган табигый мөхитне ныграк тоярга, ачыграк күзалларга ярдәм итә.

        Әкиятләрдәге персонажлар телендә ритмлы һәм рифмалы сөйләм дә очрый. “Кәҗә белән Бүре” әкиятендә, мәсәлән, кәҗә үзенең балалары янына һәрвакыт болай дип җырлап кайта:

Таудан тауга йөримен -

Тау җимеше җыямын.

Кырдан-кырга йөримен -

Кыр җимеше җыямын.

Бер имиемә сөт җыям.

Бер имиемә май җыям.

“Аю белән өч кыз” дигән әкияттә аюның сүзләре шулай ук тезмә формага салынган. Аю кыз кереп яткан капчыкны күтәреп, беркадәр араны узгач:

Арпадан да үттем,

Көрпәдән дә уздым,

Инде ачып караем,

Му-му, -дип

 кабатлый. Бу такмакта ырым йә балалар уены мотивлары ишетелгәндәй була.Капчыктагы кыз әлеге сүзләрдән соң: “Күрекле күзем күрәләр”, - дип җавап бирә,һәм аю, кыз йорт җиллегеннән (чорма тәрәзәсеннән) карап тора икән дип, капчыкны ачарга базмый.

Хайваннар турындагы әкиятләрнең теле гади һәм образлары.

Әкиятләрдә очрый торган эпитетлар хайваннарның табигатенә туры китереп яки әкият таләпләренә яраклаштырып сайлана: ач бүре, ахмак бүре, җүләр бүре, хәйләкәр төлке, таза ат, акыллы кәҗә, бик батыр хәйләкәр әтәч, бик шәп айгыр һ. б.

Эпитетлар табигать күренешләрен сурәтләгәндә дә еш кулланыла: олы борын, яшел борын, салкын җилләр, калын агач, юан имән, киң тугай, матур көннәр,суык кыш, ап-ак кар, калын арыш уҗымы һ. б.

Әкиятләрдә, сирәк булса да, метафоралар да очрый: кабыргаларын санау (кайнау), кызыл бүрек (башы канаган бүре), кызыл ыштан (аягы канаган бүре) һ. б.

Хайваннар турындагы әкиятләрдә гибирдола күп кулланыла. Мәсәлән, бүре төлкегә: “Мин сине бер кабуда юк итәм”, - ди (“Наян төлке”). Икегче бер әкияттә төлке бүрегә: “Койрыгының һәр бөртек йоны саен бер балык ияреп чыгар”, - ди (“Төлке белән Бүре”). “Кәтән Иваныч” исемле әкияттә төлке мәче турында сөйләгәндә: “Бер ашаганда бер сарык, бер үгез ашый икән”, - ди. Ә “Аю улы Атыләхмәтгәрәй” дигән әкияттә герой “ай үсәсен көн үсеп, егерме биш көндә егерме биш яшьлек баһадир була» һәм үзе турында: “Мин кешеләр арасында яши алмам шул, берсен суксам, бишесе үләр”, - ди.

Әкиятләрдә сәнгатьле сүрәт чаралары образларның җанлы, вакыйгаларның тәэсирле булуына ярдәм итә.

Бүгенге көндә хайваннар турындагы әкиятләрнең күбесе балалар репертуарына күчкән. Алар яшь буынны эстетик һәм әхлякый яктан тәрбияләүдә мөһим урын тота.

Тылсымлы әкиятләр

“Әкият сүзен ишетүгә, безнең күз алдыбызга серле дөньясы белән нәкъ

менә тылсымлы әкият килеп баса һәм бу тикмәгә генә түгел: тылсымлы әкиятләр-әкият жанрының үзәге ул. Алар сан ягыннан да күп, күләмнәре дә зур, алар фантазиягә бай, кызык һәм мавыктыргыч.

Ни генә юк ул әкиятләрдә: явыз убырлы карчык, диюләр, аҗдаһалар, оча торган паласлар... Алар һәрберсе төрле маҗаралар эшли.

Тылсымлы әкиятләрнең күбесенә түбәндәге сюжет хас: булачак герой,үсеп җиткәч, ил гизәргә чыгып китә, төрле маҗараларга очрый, патша кызын дию пәриеннән коткара һәм патша кызына өйләнә.

Татар тылсымлы әкиятләрендә идеаль герой кече туган (“Таңбатыр”, “Алтын алма”).

Бу төр әкиятләрнең тагын бер үзенчәлеге-герой һәрвакыт урманга килеп чыга.

Дию- тылсымлы әкиятләрдә иң күп очрый торган персонажларның берсе (“Ак бүре”, “Өч дус”, “Дию патша”). Дию кайда гына булмасын, әкият герое-баһадир егет, юлда очраган теләсә нинди кыенлыкларны җиңеп, аның биләмәсенә, керә һәм, аны үтереп, кызны да, башка тоткыннарны да азат итә. Дию бер үк вакытта асыл хәзинәләр хуҗасы да.

Тылсымлы әкиятләрдә геройның дошманы сыйфатында убырлы карчык персонажы очрый. Ул рәхимсез, усал. Аның язмышы бер төрле тәмамлана-ул әкият герое тарафыннан үтерелә. Кайбер әкиятләрдә ул киресенчә кешеләргә ярдәм итә (“Үги кыз”, “Көнгә күренмәс Сылу”).

Әкиятләрдә күп очрый торган персонаж-елан. Халыкта елан йөз ел яшәгәч, аҗдаһага әйләнә дигән ышану бар.

Аҗдаһа-геройның дошманы. Ул берничә башлы итеп сурәтләнә. Гадәттә ул диңгездә яши, кешеләргә су бирми. Су алыр өчен кешеләр кызларын корбан итәргә мәҗбүр. Ул кешеләрне ашый, авызыннан ут чәчә. Елан кешеләрнең җанын урлый дип уйлаганнар (“Серле балдак”...).

Тылсымлы әкиятләрнең бер тармагы булган батырлар турындагы әкиятләрд (мәсәлән, “Ак бүре”, Таңбатыр”, “Өч күгәрчен” әсәрләрендә) геройның икенче дөньяга- еш кына җир асты дөньясына сәяхәте һәм аннан кыз алып кайтуы-шаманның үлеләр дөньясына барып, авыру кеше җанын алып кайтуы гәүдәләндерелә.

Борынгы кеше тормышында тылсым шулай ук зур урын тоокан. Тылсым ул-дөнья белән идарә итүче кеше үзенең ихтыярына һәм максатларына буйсындыра ала дигән ышануга нигезләнгән күзаллаулар, хәрәкәтләр һәм ысуллар системасы.

Әкиятләрдә очрый торган күрәзәлек, ырым һәм сихер- барысы да тылсым белән бәйле.

Персонажларның тылсымнарында төрле үзгәрешләр барлыкка килә. Мәсәлән, бер селтәнүдә пәриләр чыгып, таң атканчы сарай салалар... “Турай батыр” әкиятендә герой, сәфәргә чыкканда, матчага каз каурыен кыстырып калдыра. Герой үтерелгәч, каз каурыеннан кан тама башлый.

Барлык әкиятләрнең дә үзәгендә идеаль герой образы тора. Кече туган еш кына таз итеп сурәтләнә, гадәттә башта аңа бер нинди дә өмет багламыйлар, олы туганнар тарафыннан “юләр” дип кимсетелә һәм җәберләнә. Шулай да ул олы туганнар кулыннан килмәгән эшләрне башкарып чыга, үзенең максатына ирешә һәм күп очракта патша кызына өйләнеп, үзе дә патша булып кала. Ә олы туганнар хурлыклы рәвештә җиңелүгә дучар булалар, кылган усаллыклары, җинаятьләре өчен хөкем ителәләр.

Тылсымлы әкиятләрнең композициясенә башлам, эпик, бетем өлеше хас. Башлам өлешендә герой белән таныштырыла. Төенләнештә герой чыгып китә, каршылыкка очрый. Вакыйгалар үсешендә дошман белән очраша, сугыша. Чишелеш өлешендә бәхетле финал хас: герой патша кызына өйләнеп, туган җиренә кайта, яисә кыз янында калып, тәхеткә утыра.

Максатына ирешү өчен юлында геройга күп вакыт ярдәмчеләр булыша. Шулай ук герой тылсымлы әйберләрдән файдалана (таяк, тырыс, бүрек...).

Тылсымлы әкиятләргә хас сыйфатларның берсе-вакыйганың күп мәртәбә кабатлануы (гадәттә өч мәртәбә). Һәр кабатлауда каршылык арта, хәл катлаулана бара. “Аучы” дигән әкияттә герой иң элек алты башлы аҗдаһаны үтерсә, икенче мәртәбә-тугыз, ә өченчесендә-унике башлысын үтерә Һәм башка күренешләр.

Халык әкиятләрендә “уртак урыннар” шактый күп кулланыла: аерым өлешләрнең һәм эпизодларның кабатлануы, күпләрнең туй белән тәмамлануы, геройның кече туган булуы һәм башкалар.

Әкиятләрнең башламында”Борын заманда”, бетем өлешендә “Бүген бардым, кичә кайттым”, “Ун көн уен, ун көн туен иттеләр” җөмләләре еш очрый.

Тылсымлы әкиятләр никадәр борынгы булсалар да, алар белән бәйле сюжет һәм мотивлар һәрвакыт заман таләпләренә җавап биргән: аларда һәрвакыт кешеләрнең теләк-омтылышлары, киләчәккә, юнәлгән өмет-хыяллары чагылган.

Хәзерге әкиятчеләр тылсымлы әкиятләрне дә күпмедер дәрәҗәдә бүгенге көнгә яраклаштырып сөйлиләр, ягъни заманга, бүгенге тыңлаучының, психологиясенә ярашлы рәвештә әкияттәге кайбер моментлар көчәйтелә, яңа детальләр кертелә, ә кайчак гомумиләштерелә.

Фантазиягә бай булган тылсымлы әкиятләр халкыбызның үзенчәлекле рухи хәзинәсе булып тора.

Көнкүреш әкиятләре

Көнкүреш әкиятләре башка төр әкиятләрдән чынбарлыкка якын торулары белән аерылалар.Көнкүреш әкиятләре үзләренең тематикасы ягыннан шактый чуар.

Тема берлеге һәм геройларның охшашлыгы буенча аларны түбәндәге төркемнәргә аерырга була: “Зирәкләр турында”, “Караклар турында”, “Ялкаулар турында”, “Байлар турында” һәм башкалар.

Татар көнкүреш әкиятләрен жанр ягыннан дүрт төркемгә бүләләр: гыйбрәтле, маҗаралы, юмористик, сатирик әкиятләр.

Гыйбрәтле әкиятләрдә халыкның бик күп буыннары тарафыннан тупланган тормыш тәҗрибәсе, акылы һәм зирәклеге чагыла. (“Зирәк карт”, “Өч килен”...). Бу әкиятләрдә яхшы,начар сыйфатлар каршы куелган: акыллы-юләр, саран-юмарт, тугры-ялган...

Маҗаралы әкиятләрләрдә үгет-нәсихәт сизелеп торса, сатирик әсәрләргә хас сыйфатлар да табып була. (“Шамак карак”, “Җитез карак”).

Көнкүреш әкиятләренең иң зур өлешен юмористик һәм сатирик әсәрләр тәшкил итә. Юмористик әкиятләрдә кешеләргә хас кимчелекләр тәнкыйтьләнә. (“Ике саран”, “Әби белән бабай”...). Бу әкиятләр тилеләр турында, көлдергеч әкиятләр, хәйләкәрләр турындагы әкиятләргә бүленәләр. (“Шыр тиле”, “Ике ялганчы” һ.б.).

Сатирик әкиятләрнең шактый өлешен дин әһелләренә каршы, сыйнфый көрәш аеруча нык сурәтләнә. (“Мулла белән мужик”, “Патша белән хезмәтче”...).

Персонажлар күп очракта исемсез: Тугры, Саран, Алдар, Юмарт...

Образлы тәгъбирләр, мәкальләр һәм әйтемнәр, җырлар һәм табышмаклар көнкүреш әкиятләрендә еш кулланылалар.

Көнкүреш әкиятләренең сюжетлары мавыктыргыч, бигрәк тә сатирик һәм юмористик әкиятләрдә комик ситуацияләр зур урын алалар. Бу әкиятләрдә очрый торган кыска җырлар әкият сюжеты белән тыгыз бәйләнгән була. Аларда башлыча герой үзенең хәйләсен ача.

Көнкүреш әкиятләрендә табышмаклар да күп очрый. Биредә табышмак-әкиятләрне күздә тотыла.

Кинаяле табышмаклардан тыш, әкиятләрдә башваткыч сораулардан һәм җаваплардан гыйбарәт булган табышмаклар да очрый. (“Өч сорау”, “Акыллы килен”).

Көнкүреш әкиятләре, әкиятләрнең башка төрләре кебек үк, культурабызның күркәм сәхифәләреннән. Алар татар халкының бетмәс-төкәнмәс иҗат мөмкинлекләрен, юмор хисен, сатира көчен, акылын, зирәклеген һәм тормыш тәҗрибәсен чагылдырган гаять кыйммәтле рухи хәзинәсе булып тора.

Алдавыч әкиятләр. Балалар әкиятләрне бик яраталар. Әгәр берәр кешенең әкият сөйләгәнен белеп алсалар, вакыты бармы-юкмы, кәефе ничек, кыскасы, аның ай-ваена карамыйча, “әкият сөйлә” дип йөдәтә торган булалар. Шундый вакытларда әкиятче балалардан “котылу” яки аны шаяртып алу өчен үзенчәлекле бер әкият сыман шаян әсәрләр сөйли. Аларны Н. Исәнбәт алдавыч әкиятләр дип атады. Бу әсәрнең хасияте, Н. Исәнбәт әйткәнчә, шунда: “Алар чыннан да әкият сөйли башлаган шикелле башланып китәләр дә, кызыктырып , колакны торгызып җитүгә, берәр тапкыр сүз әйтеп яки рифмага туры китереп берәр сорау биреп, әкиятне “кырт” кисәләр дә куялар”. Менә шундый әкиятләрдән бер мисал:

“ – Борын-борын заманда яшәгән, ди, әби белән бабай. Аларның булган, ди,кызлары. Исеме Сөйләмә булган, ди. Көннәрдән бер көнне шул кыз... Исеме ничек иде әле ул кызның?

  • Сөйләмә...
  • Сөйләмә дигәч, сөйләмим алайса”.

Алдавыч әкиятләр бер-берсенә әкият сөйләгән мәлдә балаларның үз мохитендә дә кулланылышка керәләр. Алар нәниләр һәм багучы-тәрбиячеләр телендә хәзер дә еш очрый.

        Йомгак

Әкият, әкиятче, әкияти дөнья... Бу сүзләрдә тылсым, сихри көч, зирәклек һәм тапкырлык, батырлык һәм башка сыйфатлар чагыла. Әкиятләр бик күптән яшәп, гомер итеп килә. Буыннан буынга, чордан чорга күчеп, сакланып, баеп тора бу жанр.

Әкиятләр белән без сабый чактан ук таныш: аларны безгә газиз әниләребез, әбиләребез йоклар алдыннан сөйләгән, кич утырганда да бер-береңә әкият сөйләү дә бар әле бездә. Ә бала үзе укырга, язарга өйрәнгәч, теләсә нинди әкиятне укый ала, соклана.

Әкиятләрне бигрәк тә балалар ярата. Ни өчен икән?

Әкиятләр балаларга аңлаешлы, гади; укырга да кызыклы; аларда ниндидер могҗиза, тылсым бар; һәрвакыт яхшы, намуслы кешеләр җиңә.

Әкиятләр балаларны яхшылыкка, батырлыкка, кешелекле булырга, зирәклеккә, тапкыр булырга өйрәтәләр. Дөреслекнең һәрвакыт җиңәсенә ышанырга өндиләр.

Әкиятләр халкыбызның рухи байлыгы, культурасы, тарихы. Ул үткән белән киләчәк буынны бәйли.

Кулланылган әдәбият исемлеге:

1.  Р.Ягъфәров. Татар балалар фольклоры. Казан «Мәгариф” нәшрияты, 1999 ел

2.  Р.Ягъфәров.   Балалар фольклоры. Казан «Мәгариф” 2000 ел

3. Н.Исәнбәт. Балалар фольклоры һәм җырлы-сүзле йөз төрле уен              Төз..Казан: Татар китап нәшрияты, 1984 ел.

4. Х.Х.Гатина, Х.Х.Ярми. Татар халык иҗаты. Әкиятләр. 1 китап.                        Казан. Татарстан китап нәшрияты, 1978 ел

5. Х.Х.Гатина, Х.Х.Ярми. Татар халык иҗаты. Әкиятләр. 2 китап. Казан. Татарстан китап нәшрияты, 1977 ел

6. Л.Ш. Җамалетдинов. Татар халык иҗаты. Әкиятләр. 3 китап. Казан. Татарстан китап нәшрияты, 1981 ел

7. Р.Х. Шәймәрданов, Ә.Н. Хуҗиәхмәтов. Татар милли педагогикасы. Казан “Мәгариф” нәшрияты, 2007.

8. С. Исмәгыйлева. Халык авыз иҗаты мәктәптә. Алабуга, 2005.

Әдәби әкият жанрына анализ — «Мәгариф» журналы

(Ә.Фәйзинең “Аучы Мәргән белән Болан кыз” әдәби әкиятен өйрәнүнең йомгаклау дәресе, V сыйныф)

Әнисә САТТАРОВА,

Балтач районы, Куныр урта мәктәбенең югары квалификация категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы

Максат:

укучыларның әсәрнең эчтәлеген аңлауларына, анда катнашкан образлар аша тормыш дөреслеген күз алдына китерә алуларына ирешү;

— әдәби әкият жанрын анализлый белү осталыкларына, сәнгатьле сөйләүләренә ирешү;

— батырлык, туган илгә мәхәббәт, өлкәннәргә хөрмәт хисләре тәрбияләү.

Планлаштырылган нәтиҗәләр:

Шәхескә бәйле нәтиҗә: әкияттәге образлар аша тормыш дөреслеген күз алдына китерә белү, әхлакый нормаларны аңлап кабул итү; үз–үзеңне этика кагыйдәләренә туры килерлек итеп тоту.

Метапредмет нәтиҗәләр:

Танып-белү УУГ: әсәрнең эчтәлеген ачканда белем һәм күнекмәләрне файдалана белү; проблеманы чишү; тексттан кирәкле информацияне таба, чагыштыра, анализ һәм йомгак ясый белү.

Коммуникатив УУГ: иптәшләреңне тыңлый, аңлый, үз фикереңне әйтә, дәлилли белү, үзара хезмәттәшлекне оештыра белергә өйрәнү, сүзлек хәзинәсен баету.

Регулятив УУГ: максат куя, үз эшеңне планлаштыра; тикшерә, бәяли белү.

Предмет нәтиҗәләр. Әдәби әсәрне анализлау күнекмәләренә ия булу.

Ресурслар:

  1. Ганиева Ф.Ә. Әдәбият. 5 сыйныф: татар телендә гомуми белем бирү оешмалары өчен уку әсбабы. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2014.
  2. Энциклопедия для детей. Биология. Под редакцией М.Аксеновой. – М.: Аванта+, Астрель, 2008.
  3. Презентация.

Предметара бәйләнеш: әдәбият , биология, музыка

Метод һәм алымнар: әңгәмә, эзләнү-тикшеренү, әдәби әсәрне анализлау алымы.

Эшне оештыру төрләре: индивидуаль, парлап, төркемләп.

 

Дәрес барышы

  1. Оештыру, мотивлаштыру

1.Сыйныфта уңай психологик халәт тудыру.

Укытучы. Хәерле көн, укучылар.

Хәерле көн барчагызга

Телимен чын йөрәктән.

Башлыйк, дуслар, дәресне

Шундый изге нияттән.

Тагын бер кат хәерле көн, балалар!

— Бер-берегезгә карап елмаеп исәнләшик.“Бай булмасаң – бай булма, тик белемгә сай булма”, — ди халык мәкале. Күреп торам: сез бик ягымлылар, матурлар. Шуның өстенә бүгенге дәрестә белемегезне дә күрсәтерсез дип ышанып калам. Сез менә шушы ( матур итеп бизәлгән кечкенә тартма күрсәтелә) тартма кебек күңел сандыгыгызны матур гамәлләр, сыйфатлар белән баетырсыз дип, әдәби юлга чакырам.

  1. II. Актуальләштерү

Укытучы. Сезнең һәркайсыгызның алдында юл карталары. Аларны алыйк һәм исем, фамилияләрне язып куйыйк.

— Парта өстендәге рәсемнәргә игътибар итик. Һәр төркемгә икешәр фотосурәт. Аларны нәрсә берләштерә? (Төркемнәрдә уйлыйлар, бер кеше җавап бирә.)

1 төркем. Ә Фәйзи – Уфа шәһәре.

Көтелгән җавап. Минем кулда Ә.Фәйзи портреты һәм Уфа шәһәре, язучы бу шәһәрдә туа.

2 төркем. Ә.Фәйзи – Г.Тукай.

Көтелгән җавап. Минем кулда Ә.Фәйзи һәм Г.Тукай портретлары, әдип “Тукай” романын язган һәм аңа шул романы өчен Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе бирелә.

3 төркем. Ә.Фәйзи – Мәргән һәм Болан рәсемнәре.

Көтелгән җавап. Минем кулда Ә.Фәйзи, Мәргән һәм Болан рәсемнәре, ул “Аучы Мәргән белән Болан кыз” әкиятенең авторы.

III. Уку мәсьәләсен кую

Укытучы. Шулай итеп, кем бүгенге дәреснең темасын әйтә алыр?

— Димәк, бүген Ә.Фәйзинең “Аучы Мәргән белән Болан кыз” әкияте турында сөйләшербез. Дәрестә әкият буенча фикер алышырбыз һәм анализ ясарбыз. (Дәфтәрләргә число, сыйныф эше, теманы яздыру.)

III. Танып-белү эшчәнлеге. Уку мәсьәләсен адымлап чишү

Укытучы. Әсәрнең жанрын билгелик. (Төркемнәрдә эш: әкият – әдәби әкият).

— Әкият жанры кайсы төр иҗатка карый? (Халык авыз иҗаты.)

1 төркем. Сезгә халык авыз иҗатының нинди жанрлары таныш?

2 төркем. Нәрсә ул легенда? (Юл карталарыннан файдалану. Өстәмә мәгълүмат: Ә.Фәйзи бу әкиятне төрки легендаларга нигезләнеп иҗат иткән.)

3 төркем. Әдәби әкияткә хас сыйфатлар. (Юл карталарыннан файдалану.)

Укучылар җавабы:

  1. Авторы билгеле, язма әдәбият, әдәби әсәр булып яши.
  2. Автор геройларны, аларның холкын, тышкы кыяфәтләрен, әйләнә-тирәне, вакыйгаларны күз алдына килерлек итеп, конкрет сурәтли.
  3. Автор позициясе сизелеп тора. (Кайсы геройны яратып, яки киресенчә тасвирлавы ачык күренә.)

Укытучы. Әдәби әкияткә хас сыйфатларны дәрес барышында тикшерербез, соңыннан нәтиҗә ясарбыз. Юлыбыз күңеллерәк, кыскарак та булсын дип, дәресебезне уен формасында үткәрербез. (Юл картасындагы һәр уен этабында белемнәрне бәяләү таблицасы һәм кагыйдәләре белән таныштыру.)

1 нче этап. Геройларны таны.

  1. Йөрәге юлбарысныкыдай кыю, күзләре лачынныкыдай үткен, аяклары боланныкыдай йөгерек. Бу кайсы герой? (Азат Мәргән)
  2. Серле матур күзле, зифа буйлы, алтындай сары чәчле. Кем турында сүз бара? (Алмас Иркә)

Укытучы. Автор аларны кайсы яктан тасвирлый? (Тышкы кыяфәтен, ягъни портретын.)

Портрет билгеләмәсен искә төшерү (юл карталарыннан файдалану.)

Үзбәя.

2 нче этап. Геройларга хас сыйфатлар.

Индивидуаль эш. (Юл карталарында бирелгән сыйфатлардан, геройларга хас билгеләрне аерып алу һәм нәтиҗә ясау.)

Азат МәргәнДанир

Батыр

Зирәк

Куркусыз

Тапкыр

Эчкерсез

Көчле

Башта куркак, соңыннан батыр

яхшы әти

Өлкәннәрне хөрмәт итә

Үзбәя.

3 нче этап. Автор позициясен билгеләү. Төркемнәрдә эш.

Укытучы. Автор кайсы геройларны яратып сурәтли. Ничек? (Слайдтагы язмаларны уку.)

Аучылар ыруы башка ырулар алдында үзенең Азат Мәргәне белән горурланды, егетләр аның кебек булырга тырыштылар, кызлар, аңа атап, җырлар чыгардылар. Менә нинди иде Азат Мәргән. Автор Азат Мәргәнгә карата нинди мөнәсәбәттә?

Сынаулар үтәргә риза булып, кешеләрне курыкмаска өйрәтергә вәгъдә биреп, Данир юлга кузгала. Бөркет батыр Данир җитәкчелегендә кешеләр ук атарга, сөңге чөяргә, кылыч уйнатырга өйрәнәләр, ауга йөриләр. Ясак җыярга килгән Хан-баскак алдында халык үз иленең исемен “Йөрәклеләр иле” дип үзгәртә. Автор Данирга карата нинди мөнәсәбәттә?

Укучылар җавабы. Автор геройларны ярата, алар белән горурлана, соклана.

Үзбәя.

4 нче этап. Ял минуты.

Укытучы. Укучылар, Азат Мәргән улын куркусыз, кыю итеп үстерү тәҗрибәсен каян ала? (Аюдан.)

Укытучы. Аю бүген безне дә ял иттерергә килгән. (Видеофизкульминутканы эшләү.)

5 нче этап. Сурәтләү чараларын тап. (Текст өстендә эш)

Укытучы. Нәрсә ул чагыштыру? (Укучылар җавап бирергә авырсынсалар, юл карталарыннан файдалана алалар.)

Юлбарысныкыдай кыю … (Йөрәк)

Лачынныкыдай үткен … (Күзләр)

Боланныкыдай йөгерек … (Аяклар)

Алтындай сары … (Чәч)

  1. Яңа белемнәрне ныгыту, мөстәкыйль куллану

6 нчы этап. Әдәби әкияткә хас сыйфатларны ачыклау. (Алдагы эш этапларыннан файдаланып, эш дәфтәренә язып кую, дөреслеген тикшерү.)

Укучылар җавабы.

  1. Авторы: Ә.Фәйзи
  2. Азат Мәргән, Алмас Иркә, Данир һ.б. геройлар, аларның холкы, портретлары, катнашкан вакыйгалары сурәтләнгән. Сурәтләү чаралары белән баетылган.
  3. Автор геройлар белән горурлана.

Үзбәя.

7 нче этап. Сәнгатьле уку өстендә эш.

Укытучы. Әкияттә сезне иң куркыткан, сез иң борчылган урын? (Әти белән улның көрәше.) Дәреслектән шул урынны табып сәнгатьле уку. (106 нчы бит – диалог)

8 нче этап. Серле сандык.

  1. Азат Мәргән һәм Данир исемнәренә игътибар иттерү (“Татар исемнәре” сүзлеге белән эш.)

Азат – ирекле, Мәргән – аучы

Данир – белемле, акыллы.

  1. Мәргәннәр турында мәкальләр белән таныштыру.

Мәргән, кәкре атса да, туры тидерер.

Мәргәннең угыннан беленми, тидерүеннән беленә.

Батыр – яуда, мәргән – ауда.

  1. Укытучы. Кыргыз кардәшләребез шушы әкияткә нигезләнеп, җырлы-биюле “Биймерген” клибын иҗат иткәннәр. (Клиптан өзек карау.)
  2. Рефлексия һәм белемнәрне бәяләү, өй эше.
  3. Өй эше

Слайдка игътибар иттерү.

  1. Юлбарыс, болан, курай рәсемнәре, аңлатмалары белән таныштыру. 1 төркемгә – юлбарыс һәм Азат Мәргән , 2 төркемгә – болан һәм Алмас Иркә, 3 төркемгә – Данир һәм курай образларын бәйләп, сурәтләү чараларын файдаланып, хикәя төзеп килергә.
  2. Мәкальләр рәтен дәвам итеп бетерергә.
  3. Әкият буенча рәсем ясарга.

2.Үзбәя таблицасын исәпләү һәм уку эшчәнлегенә нәтиҗәләр ясау.

“5”ле – дәрестә үтелгәннәрне бик яхшы аңладым, иптәшләремә дә ярдәм итә алам.

“4”ле – дәрес материалын яхшы аңладым.

“3”ле – дәрес материалын аңлап бетермәдем, карыйсы сорауларым бар.

  1. Рефлексия.

“ Мин әсәрдән … алыр идем, … алмас идем”

Дәрес сезгә ошадымы?

Аеруча нәрсә кызыклы булды?

Нинди яңалык белдегез?

Матур җавапларыгыз, төпле фикерләрегез өчен рәхмәт.

Разработка к уроку Театр яктылыкка нурга илт... 7 класс

Тема: театр яктылыкка, нурга илтә ... (7 класс, русская группа)

Максат: 1.Театр турында алган белемнәрне системага салу.

2. Сүзләрне практикада куллану күнекмәләрен үстерү.

3. Мәдәният һәм сәнгатькә мәхәббәт тәрбияләү.

Җиһазлау: 1. Дәреслек

2. Тактада язылган сүзләр

3. Карточкалар.

4. Тестлар

5. Кроссворд

6. Театрлар исемнәрен йөрткән шәхесләрнең портретлары.

7. Интерактив такта, видеокассета.

Дәрес барышы.

1. Оештыру.

Исәнләшү.

Дежур укучы белән әңгәмә:

-класста кем юк?

-бүген ничәнче число?

-хәзер кайсы ел фасылы?

- бүген көн нинди ?

2. Актуальләштерү.

Тактадагы сүзләрнең дөрес тәрҗемәләрен табарга (сүзләрне хор белән кабатлату):

1. Сәхнә 1. Площадь

2. Тормыш 2. Озеро

3. Тарихи 3. Гордость

4 Мәйдан 4. Исторический

5. Ирек 5. Отдых

6. Күл 6. Праздник

7. Ял 7. Жизнь

8. Бәйрәм 8. Зритель

9. Бина 9. Свобода

10.Горурлык 10. Здание

11. Тамашачы 11. Сцена

Тәрҗемәне, русчасын күрсәтмичә кабатлату.

( Бу сүзләр белән сүзтезмәләр, җөмләләр төзү, дәфтәрләргә һәм тактага язу)

Дәрес материалы белән эш.

Класс 4 төркемгә бүленеп эшли. Һәр төркемгә сораулар язылган карточкалар бирелә.

Сорауларга җавап

1.Казанда ничә театр бар? (7)

Казанда нинди театрларны беләсез ? (Г.Камал.К., Тинчурин, М.Жәлил, В. Качалов, Курчак театры “Әкият”, ТЮЗ, Татар яшьләр театры)

Киров районында кайсы театр урнашкан ? ( Татар яшьләр театры)

Рус яшь тамашачылар театры кайда урнашкан? (Островский)

Курчак театры бинасы ничә катлы? (2)

Курчак театрына нинди транспорт белән барып була ?

Татар яшьләр театры кайсы районда урнашкан ? (Киров)

В. Качалов исемендәге Зур рус драма театры кайсы урамда урнашкан ?

2. Рәсемнәр буенча бинаның исемен әйтү:

Экранда театр биналарының рәсемнәре. Кайсы театр икәнен, кем исемен йөрткәнен әйтергә.

3.Төркемнәрдә эш. Театрлар турында сөйлиләр.

Галиасгар Камал театры.

Татар халкының иң яраткан театры бар. Бу театр Кабан күле буенда урнашкан. Ул татар дәүләт академия театры. Театрны Мәскәүдә дә, Петербургта да, чит илләрдә дә яраталар. Анда бик күп атаклы артистлар эшли. Бу театрга руслар да күп килә.

Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театры.

Казанда иң матур биналарның берсе опера һәм балет театры. Бу бина 30 нчы елларда төзелә. Аның проектын архитектор Скворцов эшләгән.

Театр архитектурасы милли бизәкләргә бай. Театр тамашычалрның матур ял урыны. Анда концертлар, фестивальләр дә уздырыла.

Кәрим Тинчурин исемендәге татар дәүләт драма һәм комедия театры.

Татар дәүләт драма һәм комедия театры Горький урамында урнашкан.Бу матур, тарихи бина. Монда бик күп артистлар эшли.Без бу театрда спектакль карадык. Безгә ошады.

Василий Качалов исемендәге зур рус драма театры.

Зур рус драма театры Василий Качалов исемен йөртә.Бу театр Бауман урамында урнашкан. Ул ике катлы, зур, якты, матур. Без театрда булдык. “Том Сойер маҗаралары” дигән спектакль карадык. Безгә бик ошады.

Театрлар турында белемнәрне тикшерү. Төркемнәр бер – берсенә сораулар бирәләр.

1. М. Җәлил исемендәге опера һәм балет театры төркеменә

( Г. Камал торкеме бирэ):

Опера һәм балет театры кайда урнашкан?

Ул кем исемен йөртә?

Муса Җәлил кем ул?

Театр нинди?

Анда нинди бәйрәмнәр уза?

2. К. Тинчурин театрына сораулар (М. Жэлил торкеме бирэ):

Татар дәүләт драма һәм комедия театры кем исемен йөртә?

Ул кайда урнашкан?

К. Тинчурин кем ул?

Бу театрга барганың бармы?

Нинди транспорт бара?

3. Г. Камал театрына сораулар (В. Качалов торкеме бирэ) :

1. Татар дәүләт академия театры кем исемен йөртә?

2. Кем ул Г. Камал?

3. Кайсы урамда урнашкан?

4. Театр янында нинди күл бар?

5. Бу театрга барганың бармы?

4. Зур рус драма театрына сораулар (К. Тинчурин бирә):

Бу театр кайда урнашкан?

Театр кем исемен йөртә?

Кем ул В. Качалов?

Театрда булганың бармы?

Нинди спектакль карадың?

(Физкультминут)

5. Аудирование.

Видеоязма. “Беренче театр” дигән спектакльдән өзек күрсәтелә.

1. Болар кемнәр?

2. Нәрсә турында сөйләшәләр?

3. Хабибрахманның кая барасы килми?

6.Тестлар ярдәмендә театрлар турында укучыларның белемнәрен тикшерү:

Татар театры 1906 елда оеша.

К. Тинчурин театры Татарстан урамында урнашкан.

Зур рус драма театры М. Җәлил иемен йөртә.

М. Җәлил театры Ирек мәйданында урнашкан.

М. Горький урамында Зур рус драма театры урнашкан.

“Том Сойер маҗаралары” Зур рус драма театрында куелды.

Театрда укытучылар эшли.

Г. Камал драмматург булган.

7. Дәреслек белән эш 119 бит. “Театр яктылыкка, нурга илтә ...” дигән

текстны төркемнәр чиратлап укыйлар.

1. Бу театр кем исемен йөртә?

2. Театрның горурлыгы кемнәр?

1. Бүгенге көндә театрда кемнәр эшли?

2. Сезнең бу театрга барганыгыз бармы?

1. Бу театрның баш режиссеры кем иде?

2. Театр үсешендә бу режиссерның роле нинди?

1. Бу театрга татарлар гына киләме?

2. Тамашачы театрга ни өчен йөри?

8. Театр турында кроссворд.

Горизонталь буенча:

Герой – шагыйрь Муса .... Фамилиясе кем ?

Беренче артистканың фамилиясе Гыйззатуллина. Исеме кем ?

Театрда кем уйный?

К. Тинчурин театры кайсы урамда урнашкан?

Вертикаль буенча:

Опера балет театры кайсы мәйданда урнашкан?

М. Җәлил исемендэге опера балет театры нинди мәйданда урнашкан?

Бу артистның фамилиясе Шәрәфиев, ә исеме кем ?

Муса Җәлил кем ул?

9. Дәресне йомгаклау.

1. Балалар, без бүген нәрсә турында сөйләштек?

2. Казанда ничә театр бар?

3. Нинди театрлар ?

4. Сез театрга йөрисезме ?

5. Театрга кем белән барасыз ?

- Билгеләр кую.

10. Өйгә эш..

1. Театр турында реферат язып килергә

(һәр төркем үз театры турында яза)

Укытычы: Татар халкының бөек шагыйре Габдулла Тукай театр турында шигыр язган. Ул “Театр яктылыкка, нурга илтә” дип атала. Укып күрсәтә.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/82780-razrabotka-k-uroku-teatr-jaktylykka-nurga-ilt

3-4 яшьлек балалар өчен әкиятләр

Аю белән Бабай, Камыр малай, Өч аю, Теремкәй, Төлке, Куян һәм Әтәч, Куян кызы, Кем нәрсә ярата? Елак әтәч, Җиләккә барганда, Кыз һәм икмәк, Сания инде зур үсте... Бәби әйтә, Карлар ява, Зилә бакчага бара, Яңа чана, Рөстәм әкиятләре.

 

Аю белән Бабай

(Татар халык әкияте)

Борын заманда Аю белән Бабай яшәгән. Алар, икәүләп, шалкан чәчкәннәр. Шалкан бик мул булып уңган. Бабай Аюга:

—        Син шалканның кай җирен аласың, тамырынмы, яфрагынмы? — дип сораган.

Аю хайваннарның яфракны яратып ашаганнарын күргән дә яфракка кызыккан.

—        Мин шалканның яфрагын алам! — дигән. Һәм яфрагын алган. Бабайга шалканы калган.

Икенче елны Аю белән Бабай бодай чәчкәннәр. Быел инде Бабайдан алдатмам дип уйлаган Аю.

—        Мин быел тамырын алам, ә син сабагын ал! — дигән ул Бабайга.

Бабай бодайны урып алган, ә Аюга камылы калган.

 

Камыр малай

(Рус халык әкияте)

Борын-борын заманда бер Карт белән Карчык торган. Аларның балалары булмаган.

Беркөнне Карт келәттән он себереп алып керә. Карчыгы, онны иләп, каймакка гына камыр баса. Камыр әзер булгач, аңардан бала башы, аннан аякларын, кулларын ясый да тәрәзә төбенә киптерергә куя.

Камыр-курчак кипкәч тәрәзәдән сикереп төшә дә бала булып йөгереп китә. Йөгерә-йөгерә, урманга җитә. Урманга керсә, аңа Куян очрый.

Куян әйтә:

—        Мин сине ашыйм,— ди.

—        Син мине ашама, мин сиңа җыр җырлармын,— ди Камыр малай.

—        Җырла! — ди Куян.

—  Мин келәттән себерелгән,

Каймакка басылган,

Камырдан ясалган;

Мин әбидән киттем,

Мин бабайдан киттем,

Синнән китәм дә китәм, —

ди. Куяннан качып китә.

Бара-бара Аюга очрый. Аю әйтә:

—        Мин сине ашыйм,— ди.

—        Син мине ашама,— ди Камыр малай,— мин сиңа җы җырлармын,— ди.

—        Җырла! — ди Аю.

— Мин келәттән себерелгән,

Каймакка басылган,

Камырдан ясалган;

Мин әбидән киттем,

Мин бабайдан киттем,

Мин куяннан киттем,

Синнән китәм дә китәм, —

дип, качып китә.

Бара-бара Төлкегә очрый.

—        Мин сине ашыйм,— ди Төлке.

—        Син мине.ашама, мин сиңа җыр җырлармын,—ди Камыр малай.

—        Җырла! — ди Төлке.

—  Мин келәттән себерелгән,

Каймакка басылган,

Камырдан ясалган;

Мин әбидән киттем,

Мин бабайдан киттем,

Мин куяннан киттем,

Мин аюдан киттем,

Синнәм китәм дә китәм, —

дигән икән.

Төлке әйткән:

—        Һай, матур да җырлыйсың икән. Йәле, якынрак килеп, минем борын очыма утырып бер җырлап бир әле,— дигән.

Камыр малай, якынрак килеп, тагын бер җырлаган икән, Төлке аны капкан да йоткан.

 

Өч аю

(Рус халык әкияте )

Бер Кыз өйләреннән чыгып урманга киткән. Урманда ул адашкан һәм кайтырга юл эзли башлаган. Ләкин таба алмаган. Урмандагы кечкенә генә бер өй янына килеп чыккан.

Өйнең ишеге ачык була. Кыз ишектән карый да, беркем дә юклыгын күргәч, эчкә керә.

Бу кечкенә өйдә өч аю яши икән. Аларның берселәре, аны Михаил Иванович дип атаганнар. Ул тузгыган йонлы һәм бик зур аю булган. Икенчесе — әниләре. Ул буйга бераз кечерәк. Аны Настасия Петровна дип йөрткәннәр. Өченчесе - кечкенә генә бер аю баласы. Аңа Мишутка дип дәшкәннәр. Аюлар өйдә юк икән, алар урманга йөрергә чыгып киткәннәр.

Бу кечкенә өйдә ике бүлмә булган: берсе — ашханә, икенчесе  йокы бүлмәсе. Кыз аш бүлмәсенә керүгә өстәлдә аш салынган өч савыт күрә. Беренчесе — бик зур савыт, Михаил Ивановичныкы. Икенчесе — кечерәк савыт, Настасия Петровнаныкы. Өченчесе — зәңгәрсу савыт, Мишутканыкы. Һәрбер савыт янында берәр кашык яткан: берсе зур, икенчесе уртача, өченчесе кечкенә.

Кыз башта иң зур кашыкны алган һәм иң зур савыттан ашап караган; аннан соң, уртача кашыкны алып, уртача савыттан ашап караган; соңыннан кечкенә кашыкны алган һәм зәңгәрсу савыттан ашап караган. Аңа Мишутканың ашы барысыннан да тәмлерәк булып тоелган.

Кызның утырасы килгән, һәм ул өстәл янында торган өч урындык күргән: берсе зур — Михаил Ивановичныкы, икенчесе кечерәк — Настасия Петровнаныкы, өченчесе— кечкенә, анысы Мишутканыкы. Кыз элек зур урындыкка менгән һәм аннан егылып төшкән; аннары уртача урындыкка утырып караган, анда җайсыз булган; аннары ул кечкенә урындыкка күчеп утырган. Һәм монда утыру шундый җайлы икән — Кыз көлеп җибәргән. Ул зәңгәр савытны алып тез өстенә куйган да ашарга тотынган. Ашны бөтенләй ашап бетергән дә урындыкта утырган көйгә тирбәлә башлаган.

Урындык ватылып киткән, һәм Кыз идәнгә егылып төшкән. Ул егылган урыныннан торган, урындыкны күтәреп куйган һәм икенче бүлмәгә кереп киткән. Анда өч карават тора икән: аның берсе зур — Михаил Ивановичныкы, икенчесе уртача — Настасия Петровнаныкы, өченчесе кечкенә — Мишутканыкы. Кыз башта зурысына ятып караган, ул артык киң; уртанчысына ятып караган, монысы артык биек; кечкенәсенә ятуы була һәм Кыз шунда ук йокыга китә.

Аюлар өйгә ачыгып кайтканнар һәм ашарга утырганнар.

Зур аю, үз савытын алып карагач, куркыныч тавыш белән үкереп җибәргән:

—        Минем савытымнан кем ашаган?

Настасия Петровна, үз савытына карагач, йомшаграк тавыш белән:

—        Минем савытымнан кем ашаган? — дип кычкырган.

Ә Мишутка, үзенең буш савытын күргәч, нечкә тавыш белән:

—        Минем ашымны кем ашап бетергән? — дип чинаган.

Михаил Иванович үзенең урындыгына караган да куркыныч тавыш белән үкергән:

—        Минем урындыкка кем утырган, аны урыныннан кем кузгаткан?

Настасия Петровна урындыгына күз төшергән дә йомшаю тавыш белән:

—        Минем урындыкка кем утырган, аны урыныннан кем кузгаткан? — дип кычкырган.

Мишутка, үзенең ватык урындыгын күреп:

—        Минем урындыкка кем утырган, кем аны ваткан? - дип чинаган.

Аюлар икенче бүлмәгә кергәннәр.

Михаил Иванович куркынычлы тавыш белән үкергән:

—        Минем урынга кем яткан, кем аны изгән?

Йомшаграк тавыш белән:

—        Минем урынга кем яткан, аны кем изгән? — дип кычкырган Настасия Петровна. Ә Мишутка, аяк астына кечкена эскәмия куеп, караватына менгән дә нечкә генә тавыш белән чинап җибәргән:

—        Минем урында кем ята?

Ул кинәт анда яткан Кызны күреп алган һәм чыелдый башлаган:

—        Менә ул! Тот, тот!

—        Менә ул! Менә ул! Ай-я-ай! Тот!

Ул Кызны тешләргә теләгән. Кыз, күзләрен ачып җибәрүгә, аюларны күргән һәм тәрәзәгә ташланган. Тәрәзә ачык булган: Кыз тәрәзәдән сикереп төшкән дә урман буйлап йөгергән. Аюлар аны куып җитә алмаганнар.

 

Теремкәй

(Рус халык әкияте )

Басуда терем-теремкәй урнашкан була.

Бер тычкан-Чыелдык шул теремкәй янына чабып килгән дә:

—        Терем-теремкәй, теремдә кем яши? — дип сораган. Аңа җавап бирүче булмый. Тычкан теремкәй эченә керә дә шунда яши башлый.

Көннәрдән беркөнне теремкәй яныннан бака-Бакылдык үтеп бара икән, ул туктаган да сораган:

—        Терем-теремкәй! Теремдә кем яши? — дигән.

—        Мин, тычкан-Чыелдык. Ә син үзең кем буласың?

—        Мин бака-Бакылдык булам.

—        Әйдә кер, бергә торырбыз.

Бака-Бакылдык теремкәй эченә сикереп кергән, шул көннән алар төремкәйдә икәү бергә яши башлаганнар.

Бервакыт теремкәй янына куян-Куркак җан-фәрманга чабып килгән. Ул да сораган:

—        Терем-теремкәй! Төремкәйдә кем яши? — дигән.

—        Мин, тычкан-Чыелдык.

—        Мин, бака-Бакылдык. Ә син кем буласың?

—        Мин куян-Куркаккай булам.

—        Әйдә, алайса, кер. Бергә-бергә яшәрбез.

Куян теремкәй эченә бер сикерүдә кереп тә киткән. Хәзер инде болар өчәү торалар, ди.

Төлке-Хәйләбайның да юлы теремкәй яныннан узган. Ул да, теремкәй янына туктап, тәрәзәгә шакыган да сораган:

—        Терем-теремкәй! Теремкәйдә кем яши? — дигән.

—        Мин, тычкан-Чыелдык.

—        Мин, бака-Бакылдык.

—        Мин, куян-Куркаккай.

—        Ә син үзең кем буласың?

—        Мин төлке-Хәйләбай булам.

—        Әйдә кер, бергә яшәрбез.

Төлке-Хәйләбай да теремкәйгә кереп урнашкан. Алар инде дүртәүләп бергә яши башлаганнар.

Яшь бүре-Сорыколак чабып барганда тәрәзәдән караган да сораган:

—        Әй, терем-теремкәй! Теремдә кем яши? — дигән.

—        Мин, тычкан-Чыелдык.

—        Мин, бака-Бакылдык.

—        Мин, куян-Куркаккай.

—        Мин, төлке-Хәйләбай.

—        Ә син үзең кем буласың?

—        Мин бүре-Сорыколак булам.

—        Әйдә кер, безнең янга!

Бүре дә теремкәйгә керә. Шулай итеп, алар теремкәйдә бишәү җырлый-җырлый яши башлыйлар.

Көтмәгәндә теремкәй янына, лап-лоп атлап, аю-Камытаяк килеп чыга.

Ул теремкәй эчендә җырлаганны ишеткәч, туктый да бөтен көченә акырып җибәрә:

—        Терем-теремкәй! Теремдә кемнәр бар? — ди.

—        Мин, тычкан-Чыелдык.

—        Мин, бака-Бакылдык.

—        Мин, куян-Куркаккай.

—        Мин, төлке-Хәйләбай.

—        Мин, бүре-Соры колак.

—        Ә син үзең кем буласың? Мин аю-Камытаяк булам. Кер, алайса, бергә яшәрбез!

Аю теремкәйгә керергә бик озак азаплана, әмма сыя алмый.

—        Мин сезнең түбәгездә генә яшәрмен инде, алайса,— ди Камытаяк.

—        Син безне сытарсың бит!

—        Юк, сытмыйм,— ди.

—        Мен, алайса! — диләр.

Аю теремкәйнең түбәсенә үрмәли. Менеп җитүе була — шарт!

Теремкәй сытыла, шатыр-шотыр килеп, бер якка авыша, бөтенләй таралып китә.

Тычкан-Чыелдык, бака-Бакылдык, куян-Куркаккай, төлке-Хәйләбай, бүре-Сорыколак өйдән көчкә чыгып өлгерәләр.

Нишләмәк кирәк, алар шундук, бергәләшеп, бүрәнә ташырга, такта ярырга, яңа теремкәй салырга керешәләр һәм искесеннән дә яхшырак теремкәй салып өлгертәләр. Тагын бергә яши башлыйлар.

 

Төлке, Куян һәм Әтәч

Абдулла Алиш

Булган, ди, Төлке белән Куян. Төлке боздан, Куян кайрыдан өй салганнар.

Матур яз җиткән. Төлкенең өе эрегән дә аккан, ә Куянның өе һаман шул килеш калган.

Менә Төлке кунып чыгарга Куяннан рөхсәт сораган. Ә соңыннан Куянны үзен куып чыгарган. Куян елый-елый бара икән. Аңа Эт очраган:

—        Һау-һау-һау! Куян, нигә елыйсың? — дигән аңа Эт.

—        Нигә еламаска?! Минем өем кайрыдан, Төлкенең өе боздан салынган иде. Төлке миннән кунып чыгарга гына рөхсәт сораган иде, соңыннан үземне куып чыгарды,— дигән Куян.

—        Елама, Куян! Мин аны куып чыгарырмын,— дигән Эт. Алар өй янына килгәннәр. Эт өрә башлаган:

—        Ьау-һау-һау! Төлке, чык, бар кит! Ә Төлке аларга мич башыннан:

—        Балта кайрыйм, пычак кайрыйм, сикереп төшәрмен дә өзгәләп ташлармын,— дигән.

Эт курыккан да чыгып качкан.

Куян елый-елый тагын юл буйлап китеп барган. Аңа Аю очраган:

—        Нигә елыйсың, Куян?

—        Ничек еламаска?! Минем өем кайрыдан, Төлкенең өе боздан салынган иде. Төлке миннән кунып чыгарга гына рөхсәт сорады, соңыннан үземне куып чыгарды,— дигән Куян.

—        Елама, Куян,— дигән Аю,— мин аны куып чыгарырмын.

—        Юк, куа алмассың шул! Эт барган иде, куып чыгара алмады, син дә куа алмассың,— дигән Куян.

—        Юк, куармын! — дигән Аю.

Аю белән Куян кайры өйгә киткәннәр.

—        Төлке, бар чыгып кит! — дип акырып җибәргән Аю.

Ә Төлке аларга мич башыннан:

—        Мич башында балта кайрыйм, пычак кайрыйм, сикереп төшәрмен дә өзгәләп ташлармын! — ди икән. Аю курыккан да китеп барган.

Куян елый-елый тагын киткән. Юлда аңа Үгез очраган.

—        Нигә елыйсың, Куян? — дигән Үгез.

—        Ничек еламаска?! Минем өем кайрыдан, Төлкенең өе боздан салынган иде. Төлке миннән кунып чыгарга гына рөхсәт сораган иде, соңыннан үземне куып чыгарды,— дигән Куян.

—        Әйдә, Куян, киттек, мин аны куып чыгарырмын,— дигән Үгез.

—        Юк, Үгез, куа алмассың. Эт куды, чыгара алмады, Аю куды, чыгара алмады, син дә куып чыгара алмассың,— дигән Куян.

—        Юк, куармын! — дигән Үгез.

Алар өй янына килгәннәр. Үгез үкереп җибәргән:

—        Бар, Төлке, чыгып кит! — дигән. Ә Төлке аларга мич башыннан:

—        Мич башында балта кайрыйм, пычак кайрыйм, сикереп төшәрмен дә өзгәләп ташлармын! — дигән.

Үгез курыккан да йөгереп качып киткән. Куян елый-елый тагын киткән, элеккедән дә каты елый икән бу. Аңа җилкәсенә чалгы салган Әтәч очраган.

—        Кикри-күк! Нигә елыйсың, Куян? — дигән Әтәч.

—        Ничек еламаска?! Минем өем кайрыдан, Төлкенең өе боздан салынган иде. Төлке миннән кунып чыгарга гына рөхсәт сораган иде, соңыннан үземне куып чыгарды,— дигән Куян.

—        Әйдә киттек, мин аны куып чыгарырмын,— дигән Әтәч.

—        Юк, Әтәч, куа алмассың! Эт барды, куа алмады, Аю барды, куа алмады, Үгез куды, куа алмады, син дә куа алмассың,— дигән Куян.

—        Юк, куармын! — дигән Әтәч.

Алар өй янына барып җиткәннәр. Әтәч тәпиләре белән тибенгән, канатлары белән кагынган:

— Кикри-кү-ү-к!

Җилкәмдә чалгы китерәм,

Төлкене чабып үтерәм!

Тиз төш, Төлке, мич башыннан,

Хәзер үк чыгып кит моннан! —

lигән Әтәч.

Төлке, моны ишеткәч, бик курыккан һәм:

—        Хәзер, аягыма гына киям...— дигән.

— Кикри-кү-ү-к!

Җилкәмдә чалгы китерәм,

Төлкене чабып үтерәм!

Тиз төш, Төлке, мич башыннан,

Хәзер үк чыгып кит моннан! —

дип, тагын да ныграк кычкырган Әтәч.

—        Тунымны гына киям,— дигән Төлке. Әтәч өченче тапкыр кычкырган:

— Кикри-кү-ү-к!

Җилкәмдә чалгы китерәм,

Төлкене чабып үтерәм!

Тиз төш, Төлке, мич башыннан,

Хәзер үк чыгып кит моннан!

Төлке өйдән чыгып качкан. Әтәч белән Куян өйдә бергә рәхәт-рәхәт тора башлаганнар. Әле дә булса торалар, ди, алар.

 

 

 

 

Куян кызы

Бер Соры куянның үзе төсле зур колаклы, бик иркә, бик кадерле бер кызы булган. Ул аны бик-бик ярата икән.

Көннәрдән беркөнне Куян иркә кызына өр-яңа киез итекләр алып кайтып биргән.

—        Мә, бәбкәм, аякларың туңмасын, сызламасын,— дигән. Кызы бу бүләкне бик шатланып алган. Әнисенә рәхмәтләр

укыган. Хәзер инде ул, яңа киез итекләрен киеп, рәхәтләнеп йөри икән. Ләкин Куян кызы җылы итекләргә өйрәнмәгән булган, ул алардан бик тиз туйган, салып ташлаган. Әнисе тапмасын дип, ал арны яшереп куйган. Әнисе аларны эзләп табып баласына кигезә, ә ул салып ташлый икән. Әнисе кигезсә, ул салган, әнисе тагын кигезгән, ә ул салып ташлаган.

Кар өстеннән дә, боз өстеннән дә яланаяк йөгерә икән. Бер көн буе шулай йөгергән, икенче көнне дә шулай яланаяк йөргән, өченче көнне инде аксый-аксый әнисе янына килгән.

—        Әни, әни, минем аягым бик авырта! — дигән. Әнисе аның аякларына караган да аптырап калган.

—        Кызым, кызым, якты йолдызым, синең аягың шешкән ич,— дигән.

—        Инде ни эшләргә? — дип уйга баткан Куян.— Бу баланы кая алып барырга, ничек дәваларга? — дип кайгырган.

Шулвакыт нәрсәдер кычкырган. Куян агач башына күтәрелеп караган икән — Тиенне күргән. Ул Куянга болай дигән:

—        Кайгырма, туганкай, йомшак Куянкай, кызыңның аягын бик тиз төзәтеп була. Моның өчен Доктор Айболитка барырга, аңардан киңәш сорарга кирәк,— дигән.

Куянга чын-чынлап булышырга тотынган, Доктор Айбо-литның өенә үзе илтергә булган.

Куян кызын күтәргән дә Доктор Айболитка киткән, Тиен, агачтан агачка сикереп, аңа юл өйрәткән.

Барып җитсәләр, Доктор Айболитның эше бик күп икән, аңа урманның төрле ерткычлары дәваланырга килгәннәр икән. «Балаларны чиратсыз карыйм мин»,— дигән Доктор Айболит. Куян кызын доктор бүлмәсенә алып кергәннәр, нәрсә белән авыруын сөйләп биргәннәр. Доктор Айболит Куян кызының аягына дарулар сөрткән һәм аңа болай дигән:

— Аягың төзәлгәч, киез итекләрне инде салкын көннәрдә бер дә салма, сүзне тыңла, тагын начар хәлгә калма,— дигән.

Доктор Айболитка алар бик зур рәхмәтләр әйткәннәр, саубуллашып өйләренә кайтып киткәннәр. Өч көн дигәндә, Куян баласының аягы төзәлгән. Ул инде хәзер киез итеген бер дә салмый киеп йөри икән.

 

Кем нәрсә ярата?

(Татар халык әкияте)

Бер йортта Песи белән Эт, Әтәч һәм Кәҗә яшәгәннәр. Кич белән алар ишек төбенә җыелалар да үзләренең эшләре турында сөйләшәләр икән. Сөйләшәләр дә бәхәсләшеп тә китәләр икән. «Кем нәрсә ярата? Нинди азык тәмлерәк?» дип бәхәсләшәләр икән.

—        Иң тәмле сый,— сөт,— ди Песи.— Сөттән соң бер Тычкан да тотып кабып җибәрсәң, бигрәк тә шәп була инде! Тик Тычканны тотуы кыен.

—        Сөт нәрсә? Ул бит сыек, тамак туйдырмый. Ә менә ярма бөртекләрен, солы орлыгын тук-тук итеп чүпләсәң — менә шунда тамак тук-тук-тук була! — ди Әтәч.

—        Юк-юк! — дип сүзгә кушыла Акбай.— Бөртек чүпләп кенә туеп бул-бул-булмый. Менә сөяк кимерсәң, чынлап та әйбәт була, шунда ук тук буласың. Нинди азык тәмле, нинди азык файдалы икәнен миннән дә әйбәт белгән хайван юк.

—        Нәрсә-ә-ә сөйлисең син,— дип каршы килә Кәҗә.— Менә кәбестә-ә-ә булса икән. Иң тәмле азык — кәбестә-ә-ә! — Ди ул.

Алар бәхәсләшәләр икән әле — һаман килешә алганнары юк, ди.

 

Елак әтәч

Батулла

Бер Әтәч очрады миңа бүген. Акырыплар елап утырган көне.

—        Нигә елыйсың, Әтәчкәй? — дип сорадым. Әтәч томшыгын ачып күрсәтте. Тешләре коелып беткән икән мескеннең.]

Әтәч һаман елый:

—        И-и-и, томшыгым авырта-та. Йоклый алмыйм. Ашый алмыйм. Чукый алмыйм.

—        Кем койды соң синең тешләреңне, Әтәчкәй? — дим. |

—        Конфет күп ашадым. Шоколад яратам мин. Менә хәзер ашый алмыйм, йоклый алмыйм, томшыгым сызлый-и-и-и,— дип елый Әтәч.

—        Син бит Әтәч түгел, улым, елама. Алайса тавыклар көләр үзеңнән. Әнә Әтәчкәйдән бөтен тавыклар көлә икән хәзер.

— Елак-елак, елтын колак,

Карама таяк, карт әтәч.

Гарьлек, хурлык,

Бер түбәтәй орлык,—

дип җыр чыгарганнар тавыклар Әтәч турында.

Син бит Әтәч түгел, конфет күп ашама, шоколад сорам Йә елак Әтәч сыман тешсез калырсың, аннары йоклый ал массың.

 

Җиләккә барганда

Җәвад Тәрҗеманов

Шулай беркөнне Рөстәм исемле акыллы малай[1] урманга җиләккә бармакчы булган. Аяк арасында сырпаланып йөрүче песи баласы аңа: «Мияу-мияу, мине дә үзең белән ал әле...» — дигән. «Әйдә,— дигән Рөстәм.— Бергә-бергә күңелле булыр...»

Болар ишегалдына чыкканнар икән, каршыларына койрыгын уйнаткалап маэмай килгән: «Һау-һау, мин дә барам...»

Ә коймага кунган тавык малае, канатларын җилпеп: «Кик-рикү-үк! Әйдә киттек хәзер үк!» — дип кычкырган.

Иң алдан зур-зур атлап Рөстәм бара. Аннан — песи баласы Мияу, аннан — көчек Һауһау, аннан — тавык малае Кикрикүк. Баралар, баралар икән болар, шулчак каршыларына кызыл оек кигән каз бәбкәсе килеп чыккан: «Кыйгак-кыйгак, болай матур итеп тезелеп кая киттегез?» Тегеләр: «Урманга җиләккә барабыз,— дигәннәр.— Әйдә, син дә безнең белән. Бергә-бергә күңелле булыр».

Тагын кузгалып киткәннәр болар. Иң алдан зур-зур атлап Рөстәм бара. Аннан — Мияу, аннан — Һауһау, аннан — Кикрикүк, иң арттан — Кыйгак. Баралар, баралар икән болар, болында әнисе тирәсендә уйнаклап йөрүче колынны очратканнар һәм җиләккә барырга чакырганнар. «Миһа-һа-а!» — дип шатланып кешнәп җибәргән тай, әнисе аңа рөхсәт биргәч.

Болар тагын кузгалып киткәннәр. Иң алдан зур-зур атлап Рөстәм бара икән. Аннан — песи баласы Мияу, аннан — көчек Ьауһау, аннан — тавык малае Кикрикүк, аннан — каз бәбкәсе Кыйгак, иң соңыннан — колын Миһаһа. Баралар, баралар икән, арттан кәҗә бәтие кычкырганны ишеткәннәр: «Мә-ә-ә-мә-ә-ә, мин дә барам...» Тегеләр: «Әйдә, бергә-бергә күңелле булыр»,— дигәннәр. Иң алдан зур-зур атлап Рөстәм бара. Аннан — Мияу, аннан — Һауһау, аннан — Кикрикүк, аннан — Кыйгак, аннан — Миһаһа, иң соңыннан — бәти Мәәә. Шунда каршыларына...

Бу әкият менә шулай бала йоклап киткәнче дәвам итә. Дәвамын әкият сөйләүче үзе уйлап таба.

 

Кыз һәм икмәк

Балалар матбугатыннан

Бер авылда Гөлназ исемле кыз яшәгән, ди. Бер начар гадәте булган аның: ул көйсезләнергә ярата икән. Бервакыт әбисе аны өстәл янына аш ашарга чакырган. Тәлинкә янына бер телем арыш ипие куйган. Шунда Гөлназ: «Мин сезнең бу ипиегезне ашамыйм, үзегез ашагыз, миңа конфет бирегез»,— дип киреләнә башлаган.

Шулвакыт бөтен өйне дер селкетеп, тәрәзә янына Трактор килеп туктаган:

—        Мин басуны сөрдем, тырмаладым, орлык чәчтем. Ашлык куе, биек булып үсте, башаклар алтын-сары төскә керде. Ипи кирәкми дигәне өчен Гөлназга мин бик ачулы! — дигән.

Аның артыннан Комбайн килеп кергән:

—        Күрсәтегез әле миңа ул ипи яратмаган Гөлназ исемле кызны! Мин юкка гына ашлыкны урдым, суктыммы? Көннәр, төннәр буе басудан кайтмадым,— дип ачуланган.

Өй янына тырылдап Йөк машинасы якынлашкан һәм яңгыратып кычкырып җибәргән:

—        Мин дә ипи яратмаган Гөлназ турында ишеттем, бик үпкәләдем. Без шофер белән ару-талуны белмичә ашлыкны амбарга ташыдык. Бер дә юкка тырышканбыз икән!

Тәрәзә артында шакылдаган, гүләгән, шыгырдаган тавышлар килгән, өй дер селкенгән. Канатларын әйләндереп, Тегермән ашыгып килеп туктаган.

—        Монда ничек шауламаска, ачуланмаска! Мин бер файда-сызга ашлыктан он ясадыммы? Ә Гөлназ ипигә карамый да!

Мич тә капкачларын шалтыраткан:

—        Мин дә аз эшләмәдем. Гөлназ өчен гөбердәп торган ипи пешердем,— дигән.

Әбисе, аңа шелтәле карап:

—        Күрдеңме, кызым, сиңа өстәл өстендә ипи булсын өчен барысы да күпме эш эшләгәннәр, тырышканнар,— дигән.

Гөлназга бик оят булган. Ул өстәл янына килгән дә:

—        Әби, миңа аш ашарга ипи бирче,— дип пышылдаган. Ашны ипи белән ялт итеп ашап та бетергән. Аннан соң ишегалдына чыккан. Трактор йөртүчегә, шоферга, тегермәнгә, комбайнчыга һәм әбисенә:

—        Бик зур рәхмәт! Ипи бик тәмле! — дигән.

 

Сания инде зур үсте...

Госман Бакир

(Өзек )

Сания әле бик кечкенә, ләкин аның дәү үсәсе килә. Әнисе аңа: «Син зур булдың инде, уенчыкларыңны ватма»,—ди. Кая әле аңа зур булырга! Өстәл биеклеге дә юк ич, өстәл астыннан ул башын имичә дә үтеп чыга. «Кайчан дәү үсәрмен икән, кайчан өстәл өстендәге әйберләрне күрә алырмын икән?» — ди торгандыр инде ул.

Кайчакта Сания әнисе белән күрше кибеткә керә. Кибеттән чыкканда әнисенең сумкасы әйбер белән тулы була. «Әни, мин дәү үстем инде, сумканы үзем күтәрим, миңа бир!» — ди ул. Кая әле аңа сумка күтәрергә! Ул үзе дә сумка хәтле генә диярлек! Шулай да әнисе: «Әйдә, алайса, икәү күтәреп барыйк!» — ди. Сумканы икәү күтәрәләр. Билгеле инде, ул әле сумканы күтәреп бара алмый, тик әнисе күтәргән сумкага асылынып кына бара. Урамдагы кешеләр, моны күреп:

— Ай-яй, нинди зур үскән бу кыз! Әнисенә ничек булыша! — дигән шикелле елмаеп калалар.

 

Бәби әйтә

Мирсәй Әмир

Иртәгә Яңа ел дигән көн иде. Айгөл исемле кечкенә кыз үзенең әнисе белән бергә Яңа елны күңелле итеп каршы алырга әзерләнә иде. Менә аның әнисе, Айгөл белән бергәләп, идән уртасына зур итеп чыршы хәзерли. Яңа елда Айгөл янына үзе кебек кечкенә кунаклар киләчәк. Әй кызык булыр! Алар шул чыршы әйләнәсендә биерләр, җырларлар, белгән шигырьләрен сөйләрләр. Ә соңыннан чыршыга эленгән бүләкләрне алырлар. Әй кызык булыр!

Айгөл, шуларны уйлап, кычкырып көлеп җибәрде. Зур бүлмәнең бер почмагында торган тәгәрмәчле карават өстендә кечкенә бәбиләре йоклап ята иде. Айгөл кычкырып көлгән тавышка бәби уянды. Әнисе әйтте Айгөлгә:

—        Айгөл, кызым, тавышланмыйча гына бәбине селкет әле, тагын әзрәк йокласын. Минем эшем бар.

Айгөл тәгәрмәчле караватны бер — алга, бер артка йөртә башлады. Ә бәби йокламый. Әллә йокысы туйган, әллә Айгөл селкетә белми. Бәби нәрсәдер әйтергә тырышкан кебек, мыгыр-мыгыр килә. Ул арада кычкырып та җибәрде:

—        Үә, үә!

Бәби шулай кычкыргач, Айгөл әнисенә әйтте:

—        Әни, бәби әйтә, әни, ал! — ди.

Әнисе бәбине кулына алды. Әнисе кулына кергәч, бәби тешсез авызы белән кызык итеп көлде. Нәрсәдер әйткән төсле әйтте:

—        Анна... Илл!..

—        Яңа ел шул, улым, Яңа ел! — диде әнисе.

Айгөл аптырап китте. Ул бәбине сөйләшә алмый дип белә иде.

—        Әни,— диде ул,— бәби «Яңа ел» дип әйтә беләмени? Сөйләшә белми бит ул.

—        Нигә белмәсен, белә.

—        Бәбичә сөйләшә белгән кеше дә буламы? — дип сорады Айгөл.

—        Зур кешеләр бәби белән сөйләшә беләләр. Менә син дә, бәбине яратсаң, аның белән сөйләшергә өйрәнерсең,— диде әнисе Айгөлгә.

 

Карлар ява

Зиннур Хөснияр

Тышта ап-ак кар ява. Агач ботакларына мамыктай йомшак бәс куна. Бакча аеруча ямьләнеп киткән. Илгизәргә бу күренеш бик ошады. Ул, чанасын алып, урамга чыкты. Алар, күрше малайлары беләнбергәләп, бакча артындагы куаклыкта туйганчы уйнадылар. Йомшак карны тәгәрәтеп шар ясадылар. Ап-ак шар тәгәрәгән саен калыная, зурая барды. Балалар куандылар:

—        Ай-яй, нинди матур булды!

—        Әйдә, тагын тәгәрәтик әле!

—        Әйдә, әйдә!

Балалар кардан ак аю һәм Кар бабай сыны ясап куйдылар. Ал арның шатлыгы тагы да арта:

—        Кулына таяк тоттырыйк!

—        Күзенә күмер куйыйк!

—        Борын да ясыйк! Борыны кып-кызыл булсын!

Балалар шулай эшләделәр дә. Берсе өйдән кишер алып чыкты. Шуннан Кар бабайга борын ясап куйдылар. Аннан соң үзләре, читтән карап, рәхәтләнеп көлештеләр.

Зилә бакчага бара

—        Кик-ри-кү-үү-үк! — дип кычкырды кызыл кикрикле әтәч.— Бу өйдә ялкаулар ю-ю-юк!

Инде таң аткан икән, торыр вакыт та җиткән.

—        Үс-үс, ү-ү-үс, кызым! — диде Зиләгә әнисе.

—        Үз кызым, үз кызым! — диде әтисе. Зилә күнегүләр ясарга кереште:

—    Бер, ике, өч, бер, ике, өч.

Миңа керә көч,

Миндә була көч.

Зилә күлмәк кия, төймәләрен каптыра. Аннары битен юа ә песи карап тора.

Песи, песи, пескәем,

Уеннан һич туймыйсың,

Ник битеңне юмыйсың?

Тычканнарың күрерләр

Һәм үзеңнән көләрләр...

Песи бик тә оялды, кулына сабын алды. Зилә урамга чыкты, күреп алды чыпчыкны, үзенә дәште кошчыкны. Чыпчык канат җилпеде, аннары телгә килде:

—    Хәерле иртә, хәерле иртә,

Зилә бакчага китә.

Бары ялкау Акбай гына

һаман да черем итә.

Акбай моны ишетте һәм шартларга җитеште. Зилә аны оялтты:

Бакчага кәҗә кергән,

Кәбестәне кимергән.

Ишетмәгән, күрмәгән:

Акбай йоклап симергән.

Кызарынды, бүртенде, Акбайга кыен булды, һау-һаулап кәҗә куды.

Зилә бакчага китә, аны әтисе илтә. Зилә җәяүләп бара-ерак түгел ич ара.

—        Бер атлыйсы... ике, өч, дүрт, биш...

Инде юлның яртысы, әнә бакча капкасы, тәрбияче апасы Килеп җитә ул бик тиз:

—        Бер, ике, өч, дүрт, биш.

—        Исәнмесез! — ди Зилә. Тәрбияче апа елмаеп килә. Әтисе китеп бара, Зилә бакчада кала.

Ә бакчада — бәбиләр, бик күп, бик күп тәтиләр.

 

Яңа чана

Рәисә Ишморатова

Раиләләрнең ишегалдында балалар бик күп. Алар бер-берсен яраталар, бергәләп төрле-төрле уеннар уйныйлар. Быел кыш тау ясадылар. Һәркайсының чанасы бар. Тик Раиләнең генә чанасы юк. Ул уйнарга чыккач, Фирая белән Гүзәл йөгереп киләләр дә:

—        Раилә, кил, чанада шу,— дип, үз чаналарын биреп торалар.

Беркөнне Раиләнең әтисе дә чана алып кайтты. Раилә шатлыгыннан нишләргә белмәде. Биеп тә алды, сикергәләп тә. Әтисе Раиләгә:

—        Чанаңны саклап кына шу, ватма,— диде.

—        Ярар,— диде Раилә. Ул, чанасын тартып, ишегалдына чыкты. Аны балалар чолгап алды. Алар: «Раиләгә дә чана алганнар!» —дип шатландылар. Раилә горурланып шуды да шуды чанада. Үз чанасы булгач, тагын да күңеллерәк икән аңа. Бераздан аның янына күрше малае Илдар килде.

—        Раилә, чанаңны биреп тор әле, мин дә шуып карыйм әле,— диде ул. Кыз аңа кулын гына селтәде:

—        Кит, кит, бирмим, йә ватарсың,— диде дә Илдар яныннан выжылдап шуып китте. Фирая белән Гүзәл, бу сүзләрне ишеткәч:

—        Ул чанасын кызгана, саран, саран,— дип, Раиләне үрти башладылар. Раилә, чанасын өстерәп, Илдар янына килде. Аңа чанасын бирергә теләде. Тик Илдар аңа әйләнеп тә карамады. Раиләгә бик күңелсез булып китте. Аны хәзер яңа чана шатландырмый иде инде.

 

Рөстәм

Дәрҗия Аппаковадан

Беркөн мин улым Рөстәм белән әбиләрдә кунакта булдым. Самовар, җырлый-җырлый, өстәлгә килеп басты. Самовар артыннан ит сумсалары, алма, карбызлар, конфетлар килеп тулдылар өстәлгә. Алмалары: «Мине ал, мине ал!»; конфетлары: «Кулыңны суз! Ах,тәмле без, ах тәмле!»; карбызлары: «Ал-кызыл без! Ал-кызыл! Кап авызыңа, эрербез»,— диешә сыман, алдыбызда кызыктырып яталар.

Рөстәм кулын сузарга ашыкмады. Башта миңа карады ул. Аннан әбисенә карады.

Әбисе аның тәлинкәсенә өч сумса салды. Мин бер алма алып бирдем. Апасы аның алдына конфет, бер телем карбыз куйды.

Улым үзен бик әдәпле тотты. Ашыкмый гына ашады, авызын чапылдатмады. Ашъяулыкка карбыз суын агызмады.

 

 



[1] Һәркем үз улының яки кызының исемен әйтеп сөйли (автор искәрмәсе ).

 

Рөстәм маҗаралары (Приключения Рустема)

Әби әкияте

Берничә ай элек, кышкы салкын көндә Казанга Рөстәмнең әбисе килде. Аның килүен Рөстәм түземсезлек белән көтте. Календарьдә көннәрне санады.

– Тагын биш кенә көн калды, тагын дүрт кенә көн калды!

Әбисе аңа ап–ак җылы оеклар, ап–ак җылы киез итекләр, куян тиресеннән тегелгән ап–ак бүрек, ап–ак бияләй һәм күп чикләвекләр алып килде.

Элек әбисе белән Рөстәм сөйләшмиләр иде. Нәрсә турында сөйләшәсен белмиләр иде алар. Ә быел алай түгел! Рөстәм дәресләрен әзерләп бетерә дә, әбисе янына йөгерә. Ул оныгына җырлар җырлый. Моңлы җырлый ул!

Шундый күңелле әбине ничек яратмыйсың инде! Ярата, бик ярата Рөстәм аны! Ә әкиятләре нинди матур әбинең! Ничек матур сөйли ул аларны... Тыңлап туеп булмый! Андый әкиятләрне Рөстәмнең китапларда да укыганы юк.

СЛОВА:

түземсезлек белән көтте – ждал с нетерпением​
оеклар – чулки

киез итекләр – валенки
куян тиресеннән тегелгән – сшитый из заячьей шкуры
бүрек – шапка
бияләй – варежки
онык – внук
ничек яратмыйсың инде – как уж не любить
Тыңлап туеп булмый! – Невозможно наслушаться!

Кышкы кичләрнең берсе иде. Рөстәмнең әти–әнисе – Гайшә апа һәм Һашим абый – театрга киттеләр. Рөстәм белән әби икәү генә калдылар. Шул кичне Рөстәм яңа әкият тыңлады. Әкият мондый иде:

Абага – гап–гади үсемлек. Исе дә юк, яфрагы да әллә ни матур түгел. Ләкин шул абаганың искиткеч бер хикмәте бар. Абага чәчәк атмый, диләр. Ялганлыйлар! Ата икән. Мең төрле абагалар арасында берсе генә ата икән. Ул яз көне, җиде төн уртасында, ике–өч секундта чәчәк ата, ди. Шул вакытта яшен яшьни, күк күкри, җен–пәриләр чыга, урман яктыра, ди. Абага шундый матур була, ди! Чәчәге бөтен урманны яктырта, исеннән баш әйләнә, ди.

Абага чәчәген өзәргә һәм кабарга өлгергән кеше башка кешеләр күзенә күренми, ди. Шулай кеше күзенә күренмәскә теләүчеләр дөньяда бик күп булган икән. Ләкин андый абаганы табарга авыр икән. Кайбер кешеләр илдән илгә йөргәннәр, бөтен гомерләрен шулай уздырганнар. Әмма я тапмаганнар, я чәчәк атуын күрмәгәннәр, я яшен сугудан, я җен–пәриләрдән куркудан үлгәннәр икән.

СЛОВА:

Абага – гап–гади үсемлек. – Папоротник – самое обычное растение​
әллә ни матур түгел – не особо красивый

искиткеч бер хикмәте бар – есть одна удивительная премудрость
мең төрле абагалар арасында – среди тысяч разных папоротников
җиде төн уртасында – среди семи ночей
яшен яшьни – сверкает молния
күк күкри – гремит гром
җен–пәриләр – черти
исеннән баш әйләнә – от запаха голова кружится
кабарга өлгергән – успевший проглотить
күзенә күренми – становится невидимым глазам людей
кайбер – некоторый
чәчәк ату – цветение
яшен сугу – удар молнии
адәм үтерүче – убийца людей
күңелендә калды – осталось в душе

Шуннан соң кешеләр абага чәчәк атмый дип уйлаганнар. Әмма ул чәчәк ата икән. Бер генә кеше ул чәчәкне күргән һәм озак вакыт кеше күзенә күренмәгән, ди.

Эх, менә хәзер булсын иде ул кеше! Адәм үтерүче фашистларның үзләрен үтерсен иде ул.

Әби Рөстәмгә чәчәкне ашаган кеше турында әкият сөйләде. Айлар узды, һәм әби авылга китте. Ә абага турында әкият Рөстәмнең күңелендә калды.

Яз җиткәч

Абага турындагы әкият Рөстәмнең тормышын да, холкын да үзгәртте. Ул гел әкият турында гына уйлады. Малай шул чәчәкне өзеп алырга теләде. Ул элек китаплар бик күп укый иде, ә хәзер тагын да күбрәк укый башлады. Китапханәдә Рөстәм батырлар һәм табигать турында китаплар сорый иде. Робинзоннар, Юлбарыс тиресен кигән витязьлар, йөрәген факел иткән Данколар, Әбүгалисиналар, диңгез асларында йөзгән капитаннар, айга очкан инженерлар, кеше күзенә күренмәгән химиклар турында укымаган роман калмады. Әмма шундый кызыклы китаплар да абаганы оныттырмадылар. Рөстәм үзен фронтта кебек хис итте һәм язны көтте.

Яз җитте. Рөстәм бакчаларга, урманнарга, рус–татар каберлекләренә йөри башлады. Шул вакытта ул үзен курыкмаска өйрәтте. Әти–әнисе элек аны өйдә калдырмыйлар иде. Театрга я җыелышка барсалар, өйгә кеше чакыралар иде. Рөстәм үзе дә моны тели иде. Ә хәзер бөтенләй курыкмый башлады. Өйгә кеше чакырмаска сорады.

Ул өйдә күнегүләр ясады. Сәгатьләр буе караңгы бүлмәдә утырды.

Май башында әби кунакка килде. Рөстәм моңа бик бәхетле иде. Ай уртасында малай урманга китте. Ул анда яңа ямь–яшел үләннәргә карады, табигатьнең кыштан соң башкача сулавын тыңлады. Икенче көнне дә Рөстәм урманга барды. Яшел чирәмгә ятты һәм күккә карады, кояш баюын күзәтте. Караңгы төште, әмма Рөстәм өйгә кайтмады. Куркуын сынарга теләде һәм берни күренми башлаганчы урманда утырды.

СЛОВА:

тормышын да, холкын да үзгәртте – изменил и жизь, и характер​
оныттырмадылар – не сумели заставить забыть

хис итте – чувствовал
күнегүләр ясады – делал упражнения
сәгатьләр буе – часами
кояш баюын күзәтте – наблюдал за заходом солнца
караңгы төште – стемнело
куркуын сынарга теләде – решил испытать свой страх
берни күренми башлаганчы – пока не стало не видно ничего

Рөстәм абага турында еш хыяллана иде. Ул ялгызлыкны ярата башлады. Элеккечә яхшы укый иде, әмма дуслары белән сирәк очрашты. Уйнарга чакырсалар, ул олыларча:

Уен вакыты түгел! Күрәсең бит, сугыш... Муеннан эш. Юк, бармыйм, – дип җавап бирә иде.

Агачлар яфракларын ярдылар, дөньяга яз исе таралды. Шәһәрдә кошлар тавышы ишетелде.

– Ашыгырга кирәк! – диде Рөстәм үз–үзенә.

Рөстәм урманга төн уздырырга китте. Моңа ул берничә көн хәзерләнде. Аның кесәсендә кайраган пәке, чакма ташы, сохарилар һәм кружкасы бар иде.

СЛОВА:

элеккечә – как раньше​
сирәк очрашты – редко виделся

олыларча – по–взрослому
Уен вакыты түгел! – Не время для игр!
муеннан эш – дел по горло
яз исе таралды – распространился запах весны
кайраган пәке – наточенный перочинный ножик
чакма ташы – огниво
сохарилар – сухари
аяк очларына басып – на цыпочках
ягымлы – добрый
уйларын бүлде – прервал мысли

Малай таң атканда уянды, аяк очларына гына басып чыкты, битен юды, киенде һәм дәресләрен хәзерләргә утырды.

– Ник бик иртә тордың, улым?

Әнисенең ягымлы тавышы аның уйларын бүлде.

– Йокым туйды, әнкәй. Әткәйне уятыйммы? Сәгать җиде инде.

– Уят, улым, уят.

Рөстәм әтисен уятты, электр плитәгә чәйнек куйды. Әтисенә киенергә булышты, аны кочаклады, аннан әнисе янына китте. Рөстәм үзен саубуллашкан кебек тотты.

Гаишә апа:

– Авырыйсыңмы әллә, улым? Йөзең кызарган, – дип аны маңгаеннан үпте.

Рөстәм мәктәпкә әтисе белән бергә чыгып китте. Әбисенә:

– Әби, уңыш телә һәм үп мине! – диде.

Ул мәктәпкә бармады. Урманга китте.

Урманда

Рөстәм башта урманга ник килгәнен онытты. Сандугачлар сайравын тыңлады. Кичә рус теле укытучысы Брянск урманнары турында, партизаннар турында сөйләде. Гитлер сугыш башламаса, кешеләр урманга сокланырга гына барырлар иде. Ә хәзер нәрсә? Халык эштә. Урманда беркем юк... Сугыш шул, сугыш!

Рөстәм абага чәчәген исенә төшерде. Ул бик күп абага тапты. Ләкин кайсы чәчәк ата?.. Монысымы, тегесеме, анысымы? Рөстәм абагалар эзләде һәм кич җиткәнен сизми дә калды. Ул күп үләннәр, ботаклар җыйды һәм үзенә оя ясады.

– Менә шәп булды! – диде ул. – Елан да чакмый, бүре дә тими, абага чәчәк атканын да күздән ычкындырмам.

Якында салкын чишмә бар иде. Рөстәм шунда су эчте, сохари ашады. Көне буе йөреп арды малай һәм йокыга талды.

Ләкин ул бик тиз уянды. Урманда нәрсәдер ялтыраган кебек булды, әмма чәчәк күренмәде. Рөстәм өйгә кайтырга теләде, әмма абага аны тагын туктатты. Яфраклар аннар көләләр иде кебек. «Куркак ул, курыкты. Бар кайт, ә без төнлә чәчәк атабыз», – дигән шикелле иде.

Рөстәмнең күз алдына әнисе килде. «Кайт, улым! Ник кайтмыйсың? Без сине кичә дә көттек», – дип әйтә кебек. Рөстәм уйга калды. Ярый, кайтты ди өйгә. «Кайда кундың?» – дип сорарлар. Алдаргамы? Иптәшләремдә кундым дияргәме? Юк, Рөстәм ялганламый. Ә мәктәптә нәрсә әйтер? Юк, кала ул, тагын бер төнгә урманда кала.

СЛОВА:

сокланырга – восхищаться​
кич җиткәнен сизми дә калды – и не заметил, как наступил веер

оя ясады – сделал нору
күздән ычкындырмам – не упущу из виду
нәрсәдер ялтыраган кебек булды – будто что–то сверкнуло
уйга калды – задумался
Кайда кундың? – Где ночевал?

Рөстәм салкын чишмә янында учак якты, чәй кайнатты, ашарга утырды.

Эш шәптән түгел! – диде ул. – Туйганчы ашасам – бер ашауда бетерәм, әз ашасам – өч ашауга җитә...

Көн бик озын кебек тоелды. Мәктәбен сагынды ул. Төн тизрәк бетсен иде! Бүген дә абага чәчәк атмаса, ул урманга беркайчан да аяк басмаячак.

Төнлә малайның йокысы килмәде. Әтисе аңа ике йөзгә кадәр санарга куша иде. Рөстәм күзләрен йомды һәм саный башлады.

СЛОВА:

учак якты – разжёг огонь​
чәй кайнатты – вскипятил чай

Эшләр шәптән түгел! – Дела плохи!
туйганчы ашасам – если наемся вдоволь
аяк басмаячак – ногой не ступит
йокысы килмәде – спать не хотелось

Сихерле чәчәкләр

Урманга караңгылык төште. Әбисе абага җиде төн уртасында чәчәк ата диде. Җиде төн уртасы кайчан була икән ул?

Рөстәм шулай уйланып утырды. Кинәт аркасына салкын җил бәрде. Күктә каргалар очты. Күк күкрәде, яшен яшьнәде. Җәнлекләр чинавы ишетелде. Урман, янгын вакытындагы кебек, яктырды.

Рөстәм курыкты. Әмма бу курку кызыксыну белән кушылган иде. Шуңа күрә урманнан качу турында ул уйламады да. Шулвакыт берничә абагада бриллиант шикелле чәчәкләр күренде. Рөстәмнең күзләре дүрт булды. Чәчәкләр күз ачып йомганчы үстеләр. Малай аларны ашыга–ашыга җыя башлады. Чәчәкләрне ул тел астына гына куймады, учлап авызына тутырды. Аларны чәйнәргә кирәкми иде. Чәчәкләр авызда үзләре эределәр.

Шуннан соң нәрсә булганын Рөстәм хәтерләми. Аның башы әйләнде: ул җиргә егылды.

СЛОВА:

караңгылык төште – опустилась тьма​
салкын җил бәрде – ударил холодный ветер

Җәнлекләр чинавы ишетелде – Послышалсы визг животных
кызыксыну белән кушылган иде – был вперемешку с интересом
күзләре дүрт булды – глаза на лоб полезли
күз ачып йомганчы – моргнуть не успел
ашыга–ашыга – второпях
чәйнәргә кирәкми иде – жевать не нужно было
үзләре эределәр – сами таяли
башы әйләнде – голова закружилась

Кем сорый?

Рөстәм белән әллә нинди хәл булды. Ул үзе дә аңламады. Абага чәчәгенең тәэсире Рөстәмнең бөтен тәненә таралды. Малай бер көннән артык йоклады. Ул уянды һәм үзен бик җиңел, бик рәхәт хис итте. Ләкин өйгә ничек кайтырга? Укытучыга нәрсә әйтергә? Ялганнаргамы? Юк, ул бит пионер. Әби әкиятен тыңладым да, урманда яшәдем дияргәме? Көлерләр. "Үзең абага чәчәге ашадың, ә үзең күренәсең!" – диярләр. "Эх, әби! Сине тыңладым да, җүләргә калдым!", – дип уйлады Рөстәм.

Малай трамвай тукталышына килде. Анда бер кеше бар иде. Рөстәм аннан:

– Абый, сәгать ничә? – дип сорады.

Портфельле абый сискәнде. Як–якка карады, күзләрен уды.

– Сәгать сигез... Ә кем сорый – белмим... Колагыма ишетелде, күрәсең...

СЛОВА:

әллә нинди хәл булды – случилось непонятно что​
тәэсир здесь: реакция

бөтен тәненә таралды – рапространилось по всему телу
җүләргә калдым – остался в дураках
трамвай тукталышы – трамвайная остановка
Портфельле абый сискәнде. – Дядя с портфелем вздрогнул.
як–якка карады – посмотрел по сторонам
күзләрен уды – потёр глаза
Колагыма ишетелде, күрәсең... – Видимо, послышалось...

Рөстәм бик шатланды! Димәк, әби ялганламаган! Рөстәм чыннан да күренми.

Вагонда ике малай бар иде. Рөстәм зурысының борынына чиртте. Бу малай икенчесенә:

Кылый, син ник тик торганда борынга чиртәсең? – дип дустына кычкырды һәм яңагына сукты.

Димәк, дөрес! Малайлар да аны күрмәде. Рөстәм өйгә кайтты, әмма өй эчтән бикле иде.

– Кем бар? – дигән тавыш ишетелде.

Бу әби иде. Рөстәм тавышын үзгәртте һәм:

– Бу мин... Мәктәптән килдем. Рөстәм өйдәме?

– Юк, ул өйгә кайтмады. Исемең ничек?

Әби ишек ачты. Рөстәм тиз генә өйгә керде. Әби беркемне күрмәде һәм тагын кире керде. Рөстәм бүлмәдә иде, әмма әби аны күрмәде. Ул бүлмәгә керде, чыкты, тагын керде, тагын чыкты.

Малай ипигә май яга иде, кулыннан пычак идәнгә төште. Әби:

– Тычканнар бар ахры. Мәче алырга кирәк, – диде.

Рөстәм туйганчы ашады, эчте һәм дәресләрен карарга утырды.

Әнисе Гайшә апа кайтты. Рөстәм аны кочакларга, үбәргә теләде. Ул үзенең авыр хәлен хәзер генә аңлады. Димәк, әнисе аны беркайчан күрмәячәк.

Гайшә апа урамга чыкты һәм улын эзләде. Ә малай өйдән китәргә уйлады. Аны фронт көтә. Фашистларның башларын кисәргә кирәк.

Хәзер аны эзләрләр. Ләкин файда юк. Ул хәзер әти–әнисе өчен юк. Рөстәм бик җитдиләнде. Ул үзен олыларча тотарга кирәк икәнен аңлады һәм олыларча фикер йөртә башлады.

СЛОВА:

борынына чиртте – щёлкнул по носу​
кылый – косой

тик торганда – ну пустом месте
яңак – щека
өй эчтән бикле иде – дом был заперт изнутри
тавышын үзгәртте – изменил голос
дәресләрен карарга утырды – сел делать уроки
авыр хәл – тяжёлая ситуация
файда – польза
җитдиләнде – стал серьёзней
Ул үзен олыларча тотарга кирәк икәнен аңлады һәм олыларча фикер йөртә башлады. – Он осознал, что нужно вести себя по–взрослому, начал по–взрослому мыслить.

***

Интересно, не правда ли? Сейчас, как обычно, предлагаем вам проверить себя и пройти тест на понимание текста и лексику:

Рөстәм маҗаралары (тест)

Заходите на наш сайт, каждый день вы найдете что-то новое и интересное! Также подписывайтесь на наши соцсети: мы есть в Вконтакте, Telegram-е и Instagram-е. ​

Скоро – больше! Встретимся на следующем занятии, сау булыгыз!

Татарстан - ذ‍ذ ¢ ذ ”ذ« ذ ¥ ОТДЫХ 2020 Татарстан расположен в центре страны, в 800 км к востоку

  • Татарстан Земля

    1001 Delights

  • Санкт-Петербург

    Москва

    Казань

    Россия

    Добро пожаловать в высокоразвитый и привлекательный регион России. Татарстан расположен в центре страны, в 800 км к востоку. Москвы, на самой большой реке Европы, Волге.

    Татарстан - край богатства, мира и согласия.Здесь вы найдете аутентичный образ жизни с собственной кухней, музыкой, модой, искусством, архитектура, трудолюбивые и веселые люди.

    Татарстан бросает вызов понятиям Востока и Запада. Имеет свой характер современный, красочный, насыщенный, энергичный и разнообразный.

    Вы найдете уникальный регион, известный как «Страна 1001 наслаждения». Вы встретите людей, которые на протяжении поколений работали над созданием сами и их гости счастливы и преуспевают.

    Татарстан - лучший регион России для путешествий, признанный Национальным Geographic Traveler Awards 2016, за экскурсии.Он предлагает захватывающее, приятное и безопасное занятие для посетителей любого типа и вкуса.

    Дорогие друзья!

    Добро пожаловать в Татарстан!

  • Казань Столица Татарстана - город Казань. Казань отметила свое 1000-летие в 2005 году и продолжает становиться богаче и более красивый. Известный как «Третий Столица России », Казань - это современный и комфортный город, предлагающий широкий множество вариантов выбора для посетителя - от бесчисленные кафе и рестораны, торгово-развлекательные центры мирового уровня в спорте и культуре События.

    В городе более 150 гостиниц, включая бренды международных сети отелей: Courtyard by Marriott, Парк Инн от Рэдиссон, Ибис, Рамада и DoubleTree by Hilton.

  • visit-tatarstan.com

    Казанский Кремль Великолепные белые стены Казанского Кремля - ​​главная достопримечательность. точка в Казани. Кремль восходит к XII веку и в нем находится множество достопримечательностей в его стенах.

    Самая очевидная из них - сине-белая жемчужина мечети Кул Шариф, один из крупнейших в России.Рядом находится Благовещенский православный. (Благовещенский) собор и таинственная падающая башня Сююмбике, легендарная последняя королева Казани.

    В Кремле расположены государственные органы, а также специальный музей. как магазины, так и кафе. Здесь можно спокойно провести день, особенно во время искусства. шоу и фестивали. Закаты над Казанью, если смотреть из Кремля, невероятно драматичный с глубокими цветами и облаками, появляющимися в пределах досягаемости, и воздух наполнялся сладким запахом ириски.

    Казанский кремль был внесен в список Всемирного наследия ЮНЕСКО в 2000 году.

    На левом берегу легендарного озера Кабан находится очаровательный городок с жестяными крышами купеческих особняков и высокие минареты древних мечетей. Старотатарский квартал, некогда промышленный и торговый центр города, теперь «Музей под открытым небом», где почти в каждом здании есть культурные значимость. Здесь чувствуется аутентичная атмосфера старая Казань и узнайте о традиционной культуре татар люди.

    Старый татарин Квартал

  • Баумана улица

    «Казань» Дворец бракосочетания

    Старая улица Баумана - главная пешеходная улица. в Казани. Это туристический квартал города с рестораны, фонтаны, уличные скульптуры, мелкие промыслы и сувенирные магазины. Можно послушать уличных музыкантов, получить себе портрет, летом мороженое и горячее бульон с местными фирменными пирогами «эчпочмак» зимой.

    Театральные и танцевальные представления общие, улица музыканты и артисты - постоянная составляющая.День и ночью улица Баумана полна людей, звуков и цвета.

    Семья очень важна для жителей Татарстана. Связь поколений - это крепкая, в каждой семье есть бабушка (русская) или даваника (татарка), бабушка, держит ключи к жизненной мудрости. Многие семьи в настоящее время в Татарстане снимают свои официальное начало в Казанском Дворце бракосочетания, гражданская регистрация брака центр. Построенный как гигантская чаша, дворец принимает форму традиционного Татарский котелок «казан».Он воплощает традиционную поговорку: «Дом - это чаша. полон радости".

    С недавнего времени во дворце появились новые бдительные хранители семейных ценностей - бронзовые статуи мифических крылатых леопардов и зилантовых змей.

    Посетители дворца могут насладиться непревзойденной панорамой Казанского Кремля. с двухуровневой смотровой площадки на высоте 32 метра над рекой Казанкой.

    visit-tatarstan.com

  • Здание Театра кукол «Экият» - верный поворотник.Это очаровательно башни и витражи бросаются в глаза издалека. Вход увенчанный птицей феникс в окружении ярких марионеток, а Робкий «Маленький принц» встречает посетителей с крыши.

    Интерьер тоже великолепен. Шоу проводятся на русском и татарском языках. языков.

    Летом площадь перед театром становится местом красочных фестиваль цветов, а зимой превращается в большой ледовый лагерь для детей.

    «Экият» театр кукол

    Храм - символ мирного сосуществования людей разных религии и национальности в Татарстане.Это уникальный комплекс, сочетающий Православная и католическая церкви, мусульманская мечеть, еврейская синагога, буддийский храм, китайская пагода - многие знаковые элементы 16-го мира религии, в том числе образы утраченных цивилизаций. Храм задуман как архитектурный символ религиозного единства, а не действующий храм.

    Построил его местный художник Ильдар Ханов на благотворительные пожертвования. Храм открывает свои двери для художественных выставок и музыкальных вечеров.

    Храм всех религий

  • Остров Город Свияжск

    Что посмотреть в Татарстане?

  • Сказки Пушкина оживают на Остров реки Свияжск всего в 60 км. из Казани.Первоначально крепость, построенная Иван Грозный захватит Казань в 16 в. века, Свияжск вырос через века в квинтэссенцию места русской культуры.

    Остров с населением менее 300 человек имеет 37 культурных достопримечательностей, две из них в настоящее время рассматривается для ЮНЕСКО Статус всемирного наследия.

    Свияжск - дом старейшего христианина. церковь на Волге, деревянная Троица Церковь, построенная в 1551 году во время один день. Среди прекрасных росписи Успенского собора редкие изображения самого Ивана Грозного могут быть замеченным.Свияжск свидетельствует о худшие аспекты советской эпохи, с некоторые из его церквей превращаются в лагерь для военнопленных и психиатрическая больница. Обширная и тщательная реставрация с 2010 года принес на остров церкви вернулись к своему первоначальному предназначению.

    Уединенная и чистая природа остров сохранился без промышленности или общественный транспорт разрешен на острове.

    Сегодня в Свияжске кипит искусство и фестивальная сцена. Есть музей, конюшенный двор и средневековая тематика центр, в комплекте с торговцем железом, стойла для стрельбы из лука и интерактивные рыцарские броня отображает.

    Безмятежный и душевный Свияжск - это неизменный фаворит местных жителей и гостей города одинаково.

    visit-tatarstan.com

    Где живет история

  • Большой Болгар

  • visit-tatarstan.com

    Тысячу лет назад на высоком берегу высоко над Волгой, 180 километрах от Казани сидела шумная столица процветающей и грозной волжско-болгарской цивилизации. Здесь предки татар приняли ислам в 922 г., а в 13 г. века Болгар стал столицей Золотой Орды.

    Болгар, внесенный в список Всемирного наследия ЮНЕСКО, остается священным городом. место паломничества. Посетитель может полюбоваться Соборной мечетью, с Большим минаретом, Северным и Восточным мавзолеями, Ханской гробницей, построен в 13-14 веках.

    Болгар настолько важен для современного Татарстана, что продолжается будет развиваться, сохраняя его живым и присутствующим в Татарстане. культура. В последние годы была пристроена элегантная Белая мечеть. и памятный памятник в честь усыновления ислама. Здесь находится самый большой в мире Коран со страницами 2 метра. высокий и прочный малахитовый покров весом 800 килограмм.

    В прекрасном местном музее представлены замысловатые предметы. красивых средневековых украшений, рунических свитков и оружия, а также рассказывает увлекательную историю о том, что когда-то было основным государством между Европой и Азией.

    После дня, полного осмотра достопримечательностей, посетите Музей хлеба с работающая мельница будет вознаграждена.

    Древний ЦИВИЛИЗАЦИЯ

    на волге

  • visit-tatarstan.com

    Волга

  • Любители природы и путешественники, ищущие убежища суматоха и суета жизни позаботятся о великолепном и великолепные виды на две великие реки, слияние в Татарстане, Волге и Каме.Волга, Самая большая река Европы, также достигает своего самого широкого участка. здесь в 43 километрах.

    Речные круизы - популярный способ познакомиться с Татарстаном. природа в медленной и расслабленной манере. Круизные лодки делают ежедневные остановки в маленьких городках, каждый со своими персонажа, но все они вносят свой вклад в картину российского историческое провинциальное богатство.

    Инфраструктура для отдыха развивается. быстро в ответ на постоянно растущий спрос на Великолепная природа Татарстана.

  • Вкусов Татарстана

    Татарстан может похвастаться аутентичной кухней, богатой, ароматный и питательный, с сильным вкусом и ярким цвета.Праздники - важная часть Татарстана. культура,

  • Юлия Епископ: Biografi dan Kerja Kreatif Pelakon Filem Amerika

    Жаклин Браун (Джули Бишоп) adalah seorang pelakon Америка янь mempunyai kerjaya filem yang panjang дан bermanfaat. Диалоги с Хамфри Богартом, Эрролом Флинном и Джоном Уэйном. Sekiranya anda berminat dengan biografi Джули Бишоп (Австралия), maka anda harus mencarinya di antara artikel mengenai politik.

    Pelakon filem itu ditembak di bawah empat nama.Sebagai seorang kanak-kanak, dia adalah bintang filem senyap seperti Jaclyn Brown. Себагай Жаклин Уэллс участвует в телевизионном шоу с участием Кавана Тарзана (Бастер Крэбб) и Бесстрашного Тарзана, а также от имени Джули Бишоп из студии Warner Bros. Dia juga memberangi pita yang sama dan bermain di panggung seperti Диана Дюваль.

    Джон Уэйн melahirkan rasa terima kasihnya untuk bermain чувственный ди-адеган bersamamereka di The Sands of Iwo Jima, yang memberu dia mendapatkan Oscar.

    Биографи

    Джули Бишоп из Денвера, Колорадо. Dia dilahirkan sebagai Жаклин Браун пада 30 Ogos 1914. Bapanya seorang bankir yang kemudiannya berminat dengan minyak. Диа бегиту сетия кепада керджанья шехингга анак перемпуання тидак дапат мемахами шиапа аяхня. Менурутня, аят, диа меманггил датукня.

    Apabila ibu bapa berhenti, ibu Julie berakhir di Los Angeles. Dia seorang pelakon ян гагал, jadi dia menggalakkan anak perempuannya bertindak dalam filem.Kinomagnaty menyangka bahawa Жаклин Браун - нама ян терлалу панджанг. Bagaimanapun, я дигантикан олех "Жаклин Уэллс" янь бесар. Джули Бишоп менджади пелакон кемудиан - буат кали пертама диа менггунакан нама иници далам файлем "Тайна медсестры" пада тахун 1941.

    Анак бинтанг файл

    Salah satu peranan pertama Julie Bishop berada dalam filem "Дети джаза" (1923), ди мана Рикардо Кортес членанги. Дуа тахун кемудиан, diambintangi Golden Bed.

    "Сая пендек", ката пелакон краткое, но беберапа тахун кемудиан, дан тидак таху сиапа ян сая бекерджасама. Мэри Пикфорд мемуджа сая: Сая масих ингат анак патунг янь диа бели унтук сайя. Сая бекерджа денган диа Алиса (1925) Главная Алиса dia mengajar saya cara memohon gincu. Баги Клара Лук, dia adalah makhluk terang yang pernah saya lihat. "

    Джули епископ belajar di sekolah menengah Hollywood, di mana pelajar dibenarkan pergi untuk menembak. Dia kemudian belajar bertindak di Teater Pasadena дан mengambil pelajaran tarian дари Теодор Кослофф.

    Dicuci semula daripada si rambut coklat kepada berambut perang, dia muncul dalam komedi bunyi "Пропустить Малу!" (1932) Ян Берджудул Чарли Чейз. Dia kemudianmbintangi pelawak Laurel dan Hardy dalam filem "Any Old Port" (1932), янь diarahkan oleh Hal Roach.

    Студия «Парамаунт»

    Seorang pencari bakat muda дари Paramount Studios melihatnya dan menandatangani kontrak dengannya. Dalam peranan Diane Duval, dia memainkan peranan Jane (Tarzana yang dimainkan oleh Larry Crabb) di Tarzana the Fearless (1933).Filem itu, seperti yang dikenang oleh Julie Bishop, "tidak banyak, tetapi menekankan bahawa Crabbe menerima pingat emas dalam perlumbaan gaya bebas Olimpik bebas 400 метров пада тахун 1932."

    Диа тидак берджая ди Парамаунт, дан файл тербаруня далам студия филем иници адалах комеди Тилли дан Гус (1933). Melihat ke belakang, dia menyedari bahawa orang yang menemuinya tidak banyak mempengaruhi. «Диа ханья маху бертему денган сая», ката актрес иту.

    Ratu filem перингкат kedua

    Beralih ke studio янь куранг berprestij, pelakon itu mendapati lebih baik untuk "menjadi seseorang di serambi daripada sesiapa di Paramount.Dia menjadi ratu filem kategori kedua. Джули Бишоп снялась в "Белых луго" и "Борис Карлофф" в фильме "Черная кошка" (1934) из Universal Studios. Dan dia sekali lagi membersangi duet komedian Laurel dan Hardy dalam "Богемская девушка" (1936).

    Pada tahun 1937, dia menukar ejen itu, beralih dari Jacqueline Wells berambut pirang yang bodoh kepada Julie Bishop yang yakin. Салах сату себаб баги кемункулан нама бару иалах Джек Уорнер, ян мана диа мембинтанги Рахсия медсестра, мемуньяи ингатан янь менгерикан менгенай Жаклин ибу саударанья.

    Перанг тахун дан суами кедуа

    Пада тахун 1943, Джули Бишоп bekerja dengan Эррол Флинн далам "Преследование Утара" дан Хамфри Богарт далам файл "Битва в Атлантике Утара" менгенаи Конвой Америка янь поражает олех капал селам Джерман. Kemudian dia menumpukan banyak masa untuk meyakinkan для bintang Untuk muncul dalam gambar gerakan пропаганды кетэнтераан "Руанг Макан Голливуд" (1944).

    Sewaktu bekerja pada projek ini, dia bertemu Major-Jeneral Clarence Артур Шуп, ян пада тахун 1944 menjadi suami kedua.Сакси ди perkahwinan itu adalah Говард Хьюз. «Ховард байк унтук сая,« катанья », керана сая тертарик денган пенербанган. Тетапи сая таху гадис-гадис ян дилемпаркан ди отель махал танпа мембаяр тагихан»

    .

    Tahun selepas perang

    Selepas perang, Julie Bishop memberangi Rhapsody in Blue (1945) от Джона Уэйна ди Сэндс из Иводзимы (1949). Tetapi peranannya ditawarkan sedikit дан kurang, дан filem terbarunya adalah filem "Большая Земля" (1956) dengan sahabat lamanya, Алан Лэдд.

    Pada tahun 1952, pelakon itu menjadi tuan rumah siri televisyen komedi Роберт Каммингс, мой герой, дан Селепас диа менинггалкан павагам, диа мелават Каммингс, bermain dalam beberapa драма, termasuk Пир для влюбленных в Туннеле любви.

    Kepentingan penerbangan menyebabkan Bishop mendapatkan lesen juruterbang pada tahun 1956. Dia дан Shoop berpindah ke Beverly Hills, di mana pelakon itu menghiburkan para tetamu seperti Presiden Reagan dan Frank Sinatra. Pasangan itu mempunyai anak lelaki (pada masa akan datang, juruterbang dan pakar bedah) дан seorang anak perempuan (менджади пелакон).Shoop meninggal pada tahun 1968, дан setahun kemudian perkahwinan Julie Bishop berlaku - dia berkahwin dengan pakar bedah kaya Уильям Бергин.

    Kehidupan di luar pawagam

    Джули Бишоп kerap memasuki sepuluh wanita paling elegan di Los Angeles. Beliau mengambil bahagian aktif dalam kerja amal, sebagai президент организации "Anugerah Pencapaian untuk Pelajar Kolej", ян memberikan biasiswa kepada pelajar cemerlang dalam bidang sains dan teknologi.

    Pelakon itu suka mengecat masih hidup.Bergins tinggal di sebuah estet di Mendocino, California, dan mempunyai rumah kedua di Palm Springs.

    Пада тахун 1975, pelakon itu ditanya sama ada dia akan kembali ke skrin. «Суами сая тидак маху сая бекерджа», катанйа. Тетапи диа менамбах: «Ада каланйа сая бермимпи унтук кембали керджа ян сая шука… дан суату хари нанти сая акан мелакуканнйа».

    Pelakon Julie Bishop meninggal dunia di Medonsino pada 30 Ogos 2001.

    Buyuk Turkce Sozluk | PDF

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 151 по 381 не показаны при предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 472 по 565 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 636 по 829 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 900 по 1087 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 1191 по 1197 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 1221 по 1275 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 1299 по 1376 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 1400 по 1442 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 1466 по 1506 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 1639 по 2547 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 2707 по 2709 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 2789 по 3014 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 3094 по 3125 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 3205 по 3713 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Вы читаете бесплатный превью
    Страницы с 3793 по 3941 не показаны в этом предварительном просмотре.

    Конспект занятия «Мой родной Татарстан».Конспект интегрированных занятий в подготовительной группе «Татарстан

    ».

    Задача: познакомить детей с Республикой Татарстан, с государственным флагом, гербом, с народом и его традициями. Уточнить и дополнить имеющийся у детей объем знаний, воспитать дружбу, развить разговорную речь.

    Материал к уроку: Стихи татарских поэтов.

    Иллюстрации, флаг, герб, альбом о профессиях.

    Мелодии татарских композиторов.Книги Туюка, С. Хакима, М. Джалиля и др. Дети. Книги татарских поэтов и писателей.

    Тат-Си Национальный костюм Национальное угощение. Татарский нац. вышивка. Книга «Татарская поэзия и фольклор в детстве. Сад» Народная хороводальная игра.

    Ребята В теме наших занятий «Мы живем в Республике Татарстан» сегодня мы поговорим о нашей Родине, о Татарстане.

    Вначале я вам прочту, это очень хорошее стихотворение называется: «Мы с Волги, из Казани» и написал его татарский поэт Сибхат Хаким.

    Слушайте:

    Спросите нас: - Вы откуда?

    Я с Волги, из Казани

    Вода упадет на нас

    Мы выращиваем хлеб, Попсе

    Масло качельное судовое

    В свободном Татарстане

    Спросите нас: - Вы откуда?

    Приезжаем из Казани

    Где пел Сайдаш

    Написал Такаташ

    О Миле Татарстан

    Спросите нас: - Вы откуда?

    Мы свободны Волжан

    С края, где дышит зло

    Где солнце - родина света

    В качестве альтернативы вечная роза

    В свободном Татарстане »

    Ребята а как вы думаете

    Что такое Родина?

    Дети: Родина - это Земля, где мы родились и где живем - это моя улица, мой дом, мой город, где работают родители, где я хожу в детский сад.

    А в каком городе мы живем?

    Буинск.

    Какие есть заводы и предприятия?

    Отзывы детей.

    А где работают твои родители?

    Отзывы детей.

    Показать альбом о профессиях и о Буинске

    Как называется наша республика?

    Татарстан.

    Наша республика очень большая, в ней много сел, деревень, больших и малых городов.

    А какой в ​​Татарстане главный город?

    Почему этот городской глава?

    Дети: Потому что есть наше правительство, Кремль, наш президент.

    Кто знает, кто наш президент?

    Дети: Шаймиев.

    Показать портрет

    Как и у любой другой республики, у нас есть свой гимн, свой флаг и герб.

    Флаг представляет собой прямоугольное полотно с тремя полосами: зеленой, белой, красной.

    Зеленая полоса - означает: обновление цвета дикой природы.

    Белый символ чистоты, чести, мира.

    Красная полоса - символ солнца, огня и жизни.

    На гербе изображен Барс - символ власти.

    Татарстан - суверенное государство - значит независимое и сильное.

    Разговор о столице Татарстана г. Казани

    Казань - очень большой город. Здесь много разных заводов, фабрик, есть все институты, университеты, техникумы. Очень большие театры. Промышленные предприятия, необходимые для всей страны, такие как обувная фабрика Спартак, меховая фабрика, химический завод и многие другие очень важные предприятия, много кинотеатров, очень большой цирк, зоопарк, собственный авиационный завод, где производят детали. самолетов.Очень большой аэропорт и речной порт. Большой железнодорожный вокзал, откуда ходят поезда в разные стороны.

    А кто был в Казани и что там запомнилось?

    Отзывы детей.

    Показан фотоальбом о Казани.

    Ребята, а чем богата наша республика?

    Дети: У нас есть собственное масло, минеральные источники. Вода «Шифалу-Су» лечится в санаториях Татарстана. Самый известный автомобильный завод, выпускающий КамАЗ.

    Леса Татарстана по-прежнему богаты.

    Есть большие и малые реки.

    В Татарстане выращивают свой хлеб.

    Развитое животноводство.

    А какие реки у нас в Буинске?

    Дети: Карл, Свияга.

    А в Татарстане?

    Дети: Волга, Кама.

    Физкультминутка.

    Протекает Волга (руки влево - вправо)

    Cool Shores (руки вверх)

    Sheer she (руки по бокам)

    Глубокая (достать носки ног)

    Красавица Наша река (встряхнуть).

    Подумайте, ребята, чем еще славится наша республика?

    Дети: много татарских поэтов, писателей.

    Покажите детские книги и назовите имена писателей, поэтов, на книгах.

    А каких известных писателей и поэтов вы знаете, которых мы преподавали в группе?

    Дети: Тукай "Шурайле", М. Джалиль Стих-Э "Вольные ветры".

    Показаны портреты.

    Динара рассказывает стих «Вольный ветер».

    Ребята, а наша республика богата композиторами, которые пишут музыку к песням, а талантливые певцы поют песни на эту музыку.

    Самый известный композитор Татарстана. Салих Сыдашев.

    Давайте послушаем его музыку.

    А теперь вспомним, какие народы населяют нашу республику?

    Дети: татары, чуваши, русские, башкиры, мордва.

    Но основное население - татары.

    Дети: Потому что это Татарстан.

    У татарского народа свои традиции, обычаи, национальный костюм.

    К нам в гости пришла девушка. Она живет в Татарстане, зовут ее Алсу, она хочет показать вам свой национальный костюм.

    Алсу показывает свою одежду и рассказывает о ней.

    Алсу показывает вышивку.

    Алсу: А теперь я хочу сыграть с тобой в игру национального танца.

    После игры Алсу оставляет национальное угощение и уходит (по нашему старинному обычаю я хочу угостить вас своим национальным блюдом, - подает воспитатель)

    Дети Я угощаю вас после занятий, а теперь поговорим еще немного.

    Ребята, а дети каких национальностей идут в нашу группу?

    Дети: татары, чуваши, русские.

    Вы дружите между собой?

    Дети: Да.

    Чем вы занимаетесь вместе?

    Дети: Играем вместе, делаем, цветы разливаем, игрушки чистим, мы всегда вместе и не ссоримся.

    Отдых: Собраны ли народы разных народов в нашей республике вместе, вместе работают, отдыхают, мирно живут в согласии.

    И пусть в нашей республике никогда не будет войны и слез, пусть все люди живут так же вместе, как живем мы сейчас.

    Результат.

    О чем мы сегодня говорим.

    Отзывы детей.

    Как называлась тема нашего разговора?

    Дети: Мы живем в Республике Татарстан.

    Сценарий праздника ко Дню Республики «Татарстан - Моя Республика»

    Назначение: Формирование любви к родному краю, к своей республике.

    Задач:

    - закрепление знаний детей о символике Республики Татарстан;

    - развивать речевую активность детей;

    Патриотические чувства, любовь к своей Родине, к своей республике, чувство гордости за нее.

    Звуки Марш Салиха Сыдашев. Зал оформлен по-праздничному: разноцветные шары, флажки.

    Педагог : IS.ә намез, Балалар! Привет дети! Как вы думаете, что насчет того, что мы собрались? (Мы собрались отметить день нашей республики.) Сегодня у нас необычный праздник - день рождения нашей республики. Как это называется? (Татарстан)

    Мин Ыратам Сина, Татарстан! Altaң нарах ө чен Яратам. TOү К.ү krә p, jasha jahenә п Джаюган iң gyrlaryң ө чен Яратам.

    В начале праздников Слушайте гимн Татарстана.

    Дети встают.

    Звучит гимн Татарстана . Дети садятся.

    Педагог : Автор гимна - выдающийся татарский композитор Рустам Яхин.

    День Татарстана - один из важнейших государственных праздников республики. Татарстан включает в себя разные города, села, села. Как называется наш город? (Казань) Казань - столица Татарстана.Наш город большой или маленький? (Большой). Ребята, посмотрите на экран, какие достопримечательности нашего города вы видите? (Кул Шариф, Цирк, Национальный музей, Театр оперы и балета, Театр Камала, Театр кукол Экият, Чаша, Футбольный стадион «Казань Арена»). Отличная работа!

    В каждой стране и республике есть мои персонажи - флаг и герб . Посмотрите на флаг Татарстана . Назовите цвета на флаге? (Зеленый, белый, красный.) А что означают эти цвета? (Зеленый на флаге - цвет весны и молодости, белый - означает чистоту, а красный цвет - цвет солнца, энергии и силы.)

    А теперь посмотрите на наш герб республики. Что там показано? (Белые решетки.) Леопард необычный - крылатый. Как вы думаете, что означает крылатый белый леопард? (Свобода и независимость нашей республики). Ребята, Родина для каждого человека дорога, любила, только на своей Родине человек по-настоящему счастлив.

    1 ребенок:

    Люблю щизну Просторы просторы. Моя страна, Казань моя, Леса, поля и горы!

    2 ребенка: Лесные заросли и просторы полей свежести рассвета над озером Алом, все, без чего не жить на Земле, Родина нежно, с любовью зовется!

    3 ребенка:

    Irkeen һә Matur да

    Несвободный Tugan Ibiez.

    Urmanga Bai, Song Bai

    Gөlbakchali Ibiz!

    4 ребенка:

    Здесь счастливо живут люди

    Здесь мирный труд людей.

    Все это родина под названием

    Великая Родина Моя!

    Флешмоб на песню Тычлык җЫра.

    Педагог : Татарстан - Многонациональная республика . Здесь в дружбе и согласии и livetatara , Русский, чувашский, башкирский и все они говорят на разных языках.Ребята, подскажите пожалуйста, а на каких языках мы с вами общаемся? (На русском и татарском языках). Правильно! И русский, и татарский язык в нашей республике являются государственными языками.

    1 ребенок: Знаю ты татарский язык, знаю русский и твой язык. И то, и другое очень важно, одинаково важно.

    2 ребенка: Татарча да Яхший Бел, Грубый да Яхший Бел.Икеса Dual Non-freeIң Krykle, уклонился тел.

    3 ребенка:

    Попробуем вместе,

    Будем крепко дружить,

    На татарском и русском

    Мы все говорим!

    Сонг и Туган Тел!

    Воспитатель: Какой праздник без игр.(Проведено игр: «Собери пазл», «Кто в ярости?» )

    1 ребенок: По яркой дороге идем, вокруг веселье, песни, смех. Ты Родина дружбы и добра, мой Татарстан - Ты лучше всех !

    2 ребенка:

    Nindi Matur Mine Tugan Ilem,

    Җ Иль Шаринда Т.ң d.ә w Юк А.ң АР!

    Ki. Кайрлард Us.ә Моул Игнано r,

    Shaulap Aha Oyne Yelgalar.

    3 ребенка:

    Наша татарстанская дружба славится, а жить в Татарстане очень нравится!

    Дети исполняют песню «МИН ЯРАЦ СИНУС, . Татарстан »

    Воспитатель : Ребята, наш праздник, посвященный дню рождения Республики Татарстан, подходит к концу.Желаем нашей республике, чтобы она оставалась безопаснее, болезненнее и богаче. А мы будем любить и берем.

    Муниципальное дошкольное образовательное учреждение «Радищевский детский сад №1»

    Сценарий развлечения

    «Путешествие в Татарстан».

    р.п. Радищево

    2016

    Задачи:

    Образовательные: Пополнить знания детей о татарском народном творчестве. Покажите своеобразие, красоту татарского фольклора. Способствовать пониманию национального колорита музыки татарского народа.

    Развивающие: способствуют речевому, музыкальному, художественно-эстетическому, нравственному, социальному развитию детей.

    Воспитательные: Облегчение чувством любви к родной земле, уважением к старшим, дружелюбием, чувством гордости за свою республику.

    Оборудование и материалы:

    Демонстрация: орнамент, изображения юношей и девушек в национальных костюмах, предметы быта татарского народа, татарская посуда, ширма с детскими рисунками, дом в деревенском стиле.

    Подготовительные работы: Беседы с детьми о татарском творчестве, экскурсия в краеведческий музей села, заголовок песни, танец, пословицы, поговорки, чтение татарских народных сказок, прослушивание народной музыки, просмотр картин, предметов быта. Готовят татарские блюда родители.

    Подготовка учителя: Литература по татарскому фольклору. Заголовки песен, танцев, пословиц, поговорок.

    Move:

    Звучит татарская народная мелодия «Каз канаты». В зал входит воспитательница в татарском национальном костюме.

    Воспитатель: Исоремерез, Балалар! Привет дети!

    Посмотрите, как необычно оформлен наш зал. На центральной стене - узор, составленный из элементов татарского орнамента, который используется в одежде, обуви, предметах домашнего обихода. Слева от нас смотрит улыбающаяся девушка, одетая в красивый национальный костюм: зеленое платье с рюшами, камзол с цветочным орнаментом, на голове - Калфак, на ногах - Ичиги. Справа - джигит в изящном камзоле, на Ширме вы видите выставку рисунков детей нашего детского сада, сделанных по мотивам татарских народных сказок, которые вы любите слушать, какие сказки здесь показаны? Какие еще татарские народные сказки вы знаете?

    (детские отзывы).

    Татарстан. Когда вы произносите это слово, сразу представляете его бескрайние леса, поля с золотой пшеницей, полноводные реки, нефтяные башни и, конечно же, красивый камаз.

    Ребенок:

    Что такое же луг,

    Зеленые и грядущие леса!

    Выходи по кругу и со мной шерсть

    Нельзя отставать от друзей.

    Дети исполняют танец «без биобозиса».

    В нашей республике живет гостеприимный татарский народ, который любит хорошую музыку, зажигательные танцы.А какой мелодичный язык у татарского народа!

    Ребенок:

    Каждый звук, каждое слово

    Дороги мне родной язык

    Из колыбели мира огромен

    Он открылся передо мной.

    Дитя: Не кончилась ли мать

    Песни пела в тишине

    Не чудо - сказки

    Бабушка мне рассказывала.

    Дети исполняют песню «Туган тел».

    Воспитатель: А теперь, ребята, отгадайте загадки.И загадки о музыкальных инструментах.

    Морщинистость может объединить всю деревню. (Гармоника)

    В лесу росла, из леса несла, в руках плачет, а кто слушает. (Дадж)

    Я знаю, что среди вас есть хорошие музыканты, которые хочу исполнить татарскую народную мелодию «Эпипс».

    Группа детей исполняет оркестр Эпипе.

    Воспитатель:

    Кто там мрачно смотрит

    Кто сидит?

    Колледж, Датвора,

    В ожидании веселой парочки.

    Татарская народная игра «Без - без, без удостоверения».

    Воспитатель: Смотрите, дети, какой красивый дом с резными наличниками, красивыми занавесками стоит за забором. Пойдем к нему и узнаем, кто в нем живет.

    Подходит для дома, стучите в дверь. Дед выходит из дома.

    Бабай. : Кто здесь? А это дети - Балалар. И я подумал, что пришел Агай.

    К нам в татарское село

    Из колхоза «Винтаж»

    Часто ходит русский дядя,

    И зовется «Агай»

    Вместе с ним идет мальчик

    А по нашему «Малай»

    У него два имени

    Как вы тут понимаете.

    Маленькое имя Коля,

    И еще Николай

    Хотя сам он не два маленьких,

    А всего один малайский.

    Воспитатель: Видно, Бабай, ты любишь пошутить и повеселиться.

    Бабай: Татарский народ издавна полюбился сказками, пословицами, поговорками. Но самым интересным и любимым был татарский юмор. Давай рванем на скамейку, и я вам небывалое скажу, «сколько волков звали». Бароген рассказал: «Семь волков видел в лесу, и оба были серыми.Взял палку, кинул, он выскочил и бросился на медсестру. Вы знаете татарские народные пословицы и поговорки?

    Детей:

    Без родины милый ты будешь злобным

    Доброе потеряешь - опять спровоцируешься

    Потеряешь друга - не вернешься.

    Для лейбека и солнце идет вовремя.

    У хорошего Джигиты все дела в руках.

    Бабай:

    А вот и игра у нас

    Пора нам

    Кто в мешке громкого смеха

    Бегает все быстро.

    Есть игра для мальчиков "Бег в мешках".

    А теперь проверьте скорость и ловкость девочек-рукодельниц.

    Есть игра "Смеот клубок".

    Скороговорки.

    Детский:

    Посмотрели сегодня музыку

    Никому не будет скучно.

    Все поют и танцуют

    Все, кто подпирает.

    Исполняется татарский танец.

    Бабай: Спасибо, дорогие дети. Нам с вами весело, поигрались.Я просто гостей не подпущу, я хочу вас угостить. Вы любите татарские блюда? Какие блюда готовят ваши мамы, бабушки?

    Дети: Белиш, Очпочамак, Лапша, Гуппи-Чак, Баурсак, Суд, Предстоятель.

    Бабай: Я хочу угостить тебя Чакчаком, его бабушкой, приготовленной эби.

    Воспитатель и дети: Спасибо Бабай, Зур Рахмет за гостеприимство и угощение. Желаем крепкого здоровья. А нам пора вернуться в ваш садик. Ребята, попрощайтесь с Бабой по-татарски: САУ Буль, Бабай!

    Бабай: САУ Булыгыз, Балалар.

    Отпуск для детей.

    Воспитатель: Уважаемые ребята. На мой взгляд, мы очень хорошо провели время: развлекались, вспомнили татарские народные песни, танцы, танцы, игры, узнали много нового о татарском народном творчестве.

    Дитя:

    Как птица ранняя весна

    Кормят родные места

    Так что всей душой любим наш

    Свободный Татарстан.

    Крупный и единственный центр Арабистской Республики Татарстан. Центр арабской культуры Аль-Хадар. История. Студенты центра.Выезд на природу с развлекательной и познавательной программой. Иордания. Миссионерский центр. Языковые стажировки студентов в арабских странах. Международное сотрудничество. Находится в здании Института востоковедения и международных отношений. События. Знакомство с культурой и национальными блюдами арабских стран.

    «Экология Татарстана» - Волжско-Камский заповедник. Лоно. Позаботьтесь обо всех животных в природе. Водные ресурсы Татарстана. Техногенное воздействие.Лесные ресурсы Татарстана. Крупнейшие реки Татарстана. Земельные ресурсы. Экология Татарстана. Минералы. Степной животный мир. Состояние воды. Взаимопроникновение леса и степи. Изобразительное искусство. Зимняя рыбалка. Стихийные бедствия. Животный мир Татарии. Лесной кодекс.

    «Волжско-Камский заповедник» - брэптилс. Животное. Поползень. Резервные водоемы. Бронировать. Кроссбилл. Сарахинский сюжет. Припс. Чечелет. Рябина. Соленья взрыва. Занесен в Красную книгу Республики Татарстан.Милая. Остроконечные луга. Температура. Сосна. Типичные лесные обитатели. Пестрое дерево. Национальный парк "Нижняя Кама". Толстый. Сова. Насекомые. Пихта. Птицы занесены в Красную книгу. Падение дерева. В каком зимнем лесу теплее.

    «Кремль Казань» - историко-архитектурный и культурный памятник, сочетающий в своем путеводителе мусульманские и православные, татарские и русские мотивы. Казанский Кирм? Нет, Казан Кирм? Не) - историческая крепость и сердце Казани. Губернаторский дворец в Кремле - резиденция Президента Татарстана.Территория музея-заповедника составляет 13,45 га. Кремль. Казанский Кремль (Тат. Кремль Казань. Объект Всемирного наследия ЮНЕСКО с 2000 года.

    Музеи Татарстана - муниципальные музеи Республики Татарстан по объему фондов. Количество музейных предметов. Правовой статус музеев Республики Татарстан. фондов Национального музея Республики Татарстан. Передача картунских монет в Национальный музей. Соотношение музеев Приволжского федерального округа.Координационный центр музеев. Уровень компьютеризации государственных музеев (включая филиалы).

    «Традиции татар» - орнаменты. Уважение к старшим. Семейная традиция. Других людей не бывает. Традиционное гостеприимство. Семья - хранительница традиций. Семейные традиции татар. Старшие и младшие. Взаимопомощь. Кто работает, кормил. Традиции татарского дома. Семейный отдых. Отношение к матери. Войдя в дом, татары сразу снимают обувь.

    Никитина Наталья Вячеславовна
    Должность: Воспитатель
    Учебное заведение: МБДОУ «Малолысинский детский сад»
    Населенный пункт: Поселок Малые Лызы, Балташинский район, Республика Татарстан
    Название методической разработки: Тема: Конспект занятий в старшей группе по нравственно-патриотическому воспитанию с учетом регионального компонента «Большая и Малая Родина» «Символы России и Татарстана»
    Дата публикации: 23.10.2019
    Секция: дошкольное образование

    МБДОУ «Малолысинский детский сад»

    Балтасинский муниципальный район РТ

    Реферативные занятия для старшей группы

    по морально-патриотическому воспитанию с учетом

    региональный компонент

    "Большая и Малая Родина"

    «Символика России и Татарстана»

    Выполнила: Воспитатель Никитина Н.V.

    Октябрь, 2018

    цель : Развивать в детях чувство патриотизма и любви к своей Родине.

    Задачи :

    Продолжать формировать у детей представление о России как о родной стране;

    С уважением относиться к государственной символике;

    Познакомить детей с представлением о Родине с малых и больших;

    Воспитать в детях любовь к Родине

    Для формирования гражданско-патриотических чувств.

    Научитесь отвечать на вопросы взрослых, строить простые общие предложения;

    Расширять словарный запас за счет существительных (родители, мама, папа, сестра, брат, бабушка,

    дедушка, Дом, Страна, Село, Село, Родина) и имен прилагательных (родной, родной, большой, малый)

    Развивать внимание и память - узнавать флаги и гербы на рисунках

    Разработка отрывка, умение соблюдать правила игры;

    Развивайте память, интеллект, находчивость.

    Wordwork : Родной, родной, Родина, Россия, Большая Родина, Малая Родина, Татарстан,

    Малый Лызы, Большой Лызы, Нижняя Ушма, Балташи.

    Материалы :

    Изображения Президента Российской Федерации, герба и флагов;

    Наглядные дидактические пособия;

    Фотографии с деревень и деревень, стран;

    Горки с аттракционами;

    Аудиозаписи.

    Подготовительные работы:

    Беседы о русской символике;

    Чтение стихов, пословиц и поговорок о Родине;

    Просмотр фотографий деревень;

    Рассмотрение иллюстраций и работа над росписью флага и герба Татарстана

    Методы и приемы: игровые, словесные, визуальные, вопросы, инструкции, дополнения, напоминания,

    художественное слово, чувство собственного достоинства.

    Занятие строения .

    Звучит песня «Моя Россия»

    Воспитатель : Здравствуйте, ребята! Понравилась песня, которую вы слушали? И О.

    что в нем пели? ( Про Россию, про маму ...)

    Воспитатель : Что такое Россия? (детские отзывы)

    Воспитатель : Сегодня мы поговорим о нашей стране, о нашем родном городе, в котором мы живем.

    Учитель предлагает послушать стихотворение

    «Моя Родина - моя!»

    Россия, моя Родина!

    Держись!

    Синие просторы

    Оба милые, родственники.

    Россия - моя Родина, ваша,

    И наши близкие

    За все спасибо, говорите!

    И низко кланяемся!

    А что означает слово «родина»

    - «Родная сторона» - это место, где мы все дороги, близки, где мы родились, где все для нас родное.

    Это место по-другому называется Родина ! Наша Родина - Россия!

    Ребята, а как называется столица нашей Родины? ( Москва )

    Как зовут президента нашей страны?

    - Как и все государства мира, Россия имеет свои государственные символы.Какой? ( Герб, флаг, гимн.)

    Кто меня назовет цветами российского флага? ( Белый синий красный)

    Ребята, эти цвета не выбраны. Их давно считают в самих России. Часто, читая

    русские сказки Встречаемся с этими цветами: синее море, красная дева, весенне-красный, белый цвет. что

    указывает каждый цвет флага.

    Воспитатель : Белый цвет означает покой, благородство, чистоту.

    Синий цвет - Небо и верность.

    Красный цвет - Огонь, отвага, героизм.

    Стихотворение:

    Цвет белый - береза,

    Цвет голубого неба,

    Красная полоса -

    Солнечный рассвет

    Стихотворение :

    Россия имеет лупу

    На гербе двуглавый орел

    На запад, восток

    Он бы сразу увидел

    Сильный, мудрый и гордый.

    Он свободен духом.

    Что такое гимн? (Гимн самая главная песня страны. Гимн слушает стоя.)

    - Верно! У каждой страны есть свой гимн. Теперь послушаем гимн России.

    Звуки "Государственный гимн Российской Федерации"

    МУЗ. СРЕДНИЙ. Александрова, СЛ. С.В. Михалков

    Воспитатель : Какая музыка из гимна? ( Музыка была торжественной, величественной, гордой.)

    Наша страна огромна, здесь есть океаны и моря, реки и озера, горы и леса. В России не одна тысяча

    города, их очень много. Все это с вами наша большая Родина!

    Притчи детские .

    Родина - Сердце рая.

    Нет самой болезненной нашей Родины.

    Человек без Родины, тот соловей без песни.

    На чужой стороне Майли вдвойне.

    Родина учится защищать.

    Если дружба велика, Родина будет грубой.

    Жилой дом для обслуживания

    Береги свою Родину как Зеница Ока.

    Родина и в камне Милы.

    А в народе говорят: "Где родился, и пригодился". Как вы думаете, что это значит? (Ответы

    В нашей стране есть место, где мы родились и растем, где живут наши родители и друзья, где

    наш родной город - это наш город, это наша родина, это наша малая родина.

    У каждого из нас есть малая родина. Как называется деревня, деревня, в которой вы живете? ( Нижний

    Ушма, Балташи, Малые Лызы, Большие Лызы ).

    Место, где находятся наши села и села, Республика Татарстан называется .

    Многие поэты Татарстана, художники, писатели посвятили свои стихи, картины малой Родине.

    Итак, я хочу сегодня поговорить с вами о своей Родине, о нашей Родине. Республика Татарстан . Наш

    республика очень большая и красивая. Имеет собственный государственный флаг и герб (флаговый дисплей и

    ).

    герб)

    А у нее свой гимн, который написал татарский композитор

    Яхин Рустем

    Дети, встанем с вами и послушаем Гимн Республики Татарстан (звучит гимн). Садитесь, ребята.

    А теперь посмотрим на флаг Республики Татарстан

    Подскажите пожалуйста, какого цвета флаг Татарстана? (зеленый, белый и красный)

    Воспитатель : Справа.Каждый цвет имеет свое значение. Красный - Цвет солнца, огонь. Зеленый -

    цвета дикой природы и молодости, а белого цвета означает символ чистоты и мира (отображение флага).

    На государственном гербе Республики Татарстан (изображение герба) изображен белый крылатый леопард на

    .

    красный фон солнца. Барс олицетворяет богатство, силу. На стороне Барсы круглый щит, на котором

    изображена Астра. Щит означает защиту, цветок - долгую жизнь.Все расцветки государственного пальто

    напоминают цвета государственного флага. Внутри зеленых колец был написан татарский орнамент,

    г.

    символизирует красоту и плодородие нашей Земли.

    Воспитатель : Какая самая широкая река протекает в нашей республике?

    (Волга)

    Воспитатель : Молодец. Волга - одна из самых длинных и крупных рек России.

    Вы, наверное, уже устали? Давайте немного отдохнем с вами. Принеси мне все.

    Физминутка

    «Территория нашей республики очень большая ( рук в сторону).

    По многоводным рекам плывут красивые корабли (на фото волны ).

    В лесах растет

    высоких деревьев ( рук вверх, ).

    В лесах чаще всего живут медведи ( изображены медведи, серые зайцы (прыгуны, рыжие лисицы)

    (с изображением лисиц).

    Разноцветные бабочки на флейте на полях (ползут, с руками прыгают, зеленые кузнечики (прыгают)."

    Ребята молодцы садитесь. Продолжим наш разговор о республике

    .

    Татарстан.

    Ребята, а кто скажет, как называется столица Республики Татарстан?

    ( Столица Республики Татарстан - Казань)

    Казань, очень большой и красивый город. С названием этого города связано множество легенд. Казань -

    на татарском

    кулинария

    татарский

    Вы еще знаете Республику Татарстан?

    ( Набережные Челны, Нижнекамск, Бугульма, Чистополь, Альметьевск, Елабуга и другие.

    Воспитатель : Молодец, все правильно. Ребята, а вы знаете, как называется эта машина? (Показать

    фото КамАЗ.)

    Преподаватель :

    справа,

    легковой

    выпуск ?

    городской

    Набережные Челны .)

    Воспитатель : - Каждый город Татарстана чем-то знаменит, а в нашей республике кроме городов

    .

    даже деревень, в которых выращивают богатый урожай.Татарстан - аграрный край. На его полях

    выращивают много разных культур. Какие культуры выращивают у нас? ( Пряжка выращена на полях

    овес, горох.)

    Преподаватель :

    справа,

    базовый

    богатство

    республика

    Рабочие

    выращивают рожь и пшеницу.

    Республика Татарстан Многонациональная Республика. Во всем Татарстане проживает

    человек.

    национальностей: татары, удмурты, русские, чуваши и многие другие.Все они живут в мире и согласии.

    Вместе работайте, отдыхайте, стройте дома, города, приносите богатство родного края и берегите его.

    Пусть в наших садах пышно растут деревья, тихо растут птицы. Впуск в родники и колодцы

    вода будет чистой и прозрачной, пусть в прудах и озерах будет много рыбы. Все это наше богатство.

    Любите свою Родину, природу, значит, и берегите ее, и берегите ее, и дружите с ней!

    Воспитатель: Ребята, а родина вам нравится?

    Посмотрим, какие памятные места есть в нашей деревне?

    Посмотреть слайды со злодеями.

    Результат:

    Ребята, а что мы сегодня делали? Что тебе понравилось больше всего?

    (детские отзывы)

    Чем вам нравится ваша малая родина (отзывы детей).

    Почему в народе говорят: «В чужом кате, доволен своей короной»? (Детские отзывы.)

    Что нужно сделать, чтобы наша Родина с годами стала более болезненной? (Детские отзывы.)

    Уважаемые ребята! Любите свою Родину - Большую и Малую.Постарайтесь узнать больше о ее людях и

    историй, берегите ее природу, храните ее обычаи и традиции.

    Достопримечательностей и интересных мест. Казань - общество

    Казань - уникальный город, в котором очень гармонично сочетаются разные культуры и живут вместе разные люди. Я хочу возвращаться в этот город снова и снова, находя в нем что-то новое и интересное каждые

    Содержание

    Казань - уникальный город, в котором удивительным образом соединились несколько культур и вместе живут несколько народов.Я хочу возвращаться в этот город снова и снова, каждый раз находя в нем что-то новое и интересное. В этой статье мы расскажем вам о самых интересных местах Казани, а также о самых ярких ее достопримечательностях.

    Казанский Кремль

    Это главная достопримечательность татарской столицы, которую туристы обычно посещают в первую очередь. Кремль - это огромный комплекс построек, в котором удивительным образом сочетаются русские и татарские традиции. Какие интересные для туристов места Казани можно увидеть в самом центре города? Прежде всего, это знаменитая мечеть Кул Шариф, одна из крупнейших в Европе.Строительство этого красивого сооружения велось около десяти лет на пожертвования горожан и местных организаций. Также на территории Кремля находятся следующие достопримечательности:


    • Благовещенский собор.
    • Спасо-Преображенский монастырь.
    • Оборонительные сооружения (восемь башен), в том числе один из самых ярких символов Казани - {textend} падающая башня Сююмбике.
    • Губернаторский дворец.
    • Юнкерская школа.
    • Пушечный двор.

    Также здесь можно посетить несколько интересных музеев, увидеть мемориал Великой Отечественной войны, центр Эрмитаж-Казань и многое другое.

    ул. Баумана. Интересные места

    Казань старается не отставать от крупнейших городов мира и радует своих гостей удивительными достопримечательностями. Итак, от Кремля до знаменитых часов есть пешеходная зона, по которой приятно гулять. Во время прогулки можно увидеть чудесные скульптуры из кованого железа, заглянуть в уютную кофейню или поужинать в национальном ресторане, заглянуть в сувенирный магазин или провести время в музее.Перечислим самые интересные места Казани, которые можно увидеть на улице Баумана:

    .
    • Иоанно-Предтеченский мужской монастырь, расположенный напротив Казанского кремля.
    • Памятник карете Екатерины Великой.
    • Памятник казанской кошке.
    • Драматический театр имени Качалова - {textend} один из старейших русских театров.
    • Национальный банк Татарстана, выполнен в начале 20 века в стиле неоклассицизма с элементами модерна.
    • Дом печати.

    Отправляясь на прогулку, не забудьте взять с собой фотоаппарат, чтобы запечатлеть себя на фоне оригинальных скульптур из кованого железа.

    Интересные места в Казани для молодежи

    В Казани очень легко удовлетворить потребности подрастающего поколения. Для начала вам следует отправиться в аквапарк и провести незабываемые часы, катаясь на горках и купаясь в красивых бассейнах. После этого рекомендуем посетить парк аттракционов «Кырлай» и прокатиться по смотровой площадке - третьей по величине в нашей стране.Вы сможете полюбоваться незабываемыми видами города и получить массу впечатлений. Не забудьте посетить модный Музей социалистической жизни, который перенесет вас в прошлое и напомнит о буднях и праздниках наших родителей. Вечером можно сходить в один из популярных ночных клубов и весело провести время с друзьями.

    Казань для детей

    Детям в столице Татарстана никогда не бывает скучно, и даже простые прогулки по городу могут доставить массу удовольствия. Мы отобрали для вас самые интересные места Казани, которые можно посетить с ребенком:


    • Планетарий при Казанской обсерватории будет интересен самым любознательным малышам.
    • Трогательный зоопарк позволит вашему ребенку лучше познакомиться с миром животных, ведь только здесь животных можно гладить, кормить и брать на руки.
    • Театр кукол «Экият» порадует малышей веселым представлением, а прогулка по его стенам и окрестностям погрузит вас в настоящую сказку.
    • Музей военной техники под открытым небом, расположенный в Парке Победы, впечатлит не только детей, но и их родителей. Здесь можно подняться на знаменитую Катюшу, сесть за штурвал настоящего истребителя и увидеть знаменитый пикировщик.

    Надеемся, что посетив эти достопримечательности, Вы откроете для себя другие интересные места. Казань, к счастью, может снова и снова удивлять гостей.

    Музеи

    Если вы интересуетесь историей, хотите больше узнать о национальных традициях татар или жизни известных людей, то не забудьте посетить городские музеи. Можно выделить следующие интересные места (Казань):

    • Национальный музей Республики Татарстан - основу экспозиции собрал известный археолог и коллекционер А.Ф. Лихачев. Часть экспозиции составляют экспонаты научно-производственной выставки 1890 года.
    • Литературно-мемориальный музей имени М. Горького - здесь вы увидите выставки, посвященные деятельности М. Горького и Ф. Шаляпина. Также в здании музея вы можно посетить кафе «Бродячая собака», где открыта интересная выставка «Серебряный век».
    • Музей изобразительных искусств - богатую коллекцию музея составляют произведения классических западноевропейских школ 16-19 веков, произведения русских художников 16-20 веков, советских художников и собрание икон Свияжских соборов. .

    Продолжая знакомиться с интересными местами Казани, вы гарантированно получите массу положительных впечатлений.

    Заключение

    Надеемся, что наша статья будет вам полезна, и вы посетите все описанные интересные места. Казань - очень динамичный город, он постоянно развивается и растет. Поэтому скучать здесь не придется и всегда найдется подходящее развлечение.

    комментарии от HyperComments

    Quo in Kazan Iire cum haedos? Hospitium liberorum Казань

    Ita, in volutpat vestibulum diu expectata.Quam ut excas ut in memoria non erant cupidum memorias horas impendi quicquam aliud quam ad iuncturam capiant? Quid facis в urbe magna? Vere omnes quae offerre possible nostri haedos - sunt computatrum ludos et series tunc Spectant? Scilicet non?

    Autem, quaestio «in Kazan ubi ire cum haedos?» Etiam passim cum prouincialium. Quod est loqui de oppidum partium? Quomodo autem fieri potest? Quod est vere non cogitare! consilium maxime die ante.

    Hic articulus est, utique, auxiliumterminare adultis articulus de via in urbe, ut ad illos novi et terra nostrorum ipsam Compositionem. Dicendum quod ad propositus obiecti, quisque videre potest, quod pro te ipso feriae в Казани apud filios extingui posse etiam sequentis erit memorabile fuit.

    Sky funem oppidum Park

    В genre sciendum est quod in urbe passim potes videre infantes входит cum magno acceptpto et praesertim mutua saepe voluptas compare.

    Itaque ubi в Казани ire cum haedos? Unum ex его locis venuste magnaque illic memoratae cuiusdam perhibetur operae funem воссоздание есть центр отдыха и противоположность Park Sky "Carmina Burana". Hic vos can adepto totus из рода ПАМЯТИ: non est ullum periculum vitae vel sanitatis.

    Sicut quod, etsi in aliquot societates - puer, infantem et amica - te ipsum invenies in parco, te statim incipiunt sentire quisque verum, quod perdidit in fera saltu, in viverra tellus, nec omnino viverra tellus.

    Filii ligula enim vere attachhenti fabula est. De re carere sensu auxilium ad funem transgressus propter altitudinem saltare a, ambulans a trope, Troglodytarum et de fuga et de. An excitando valebat in Principio ut vix paulum et tunc тестирует fiet ita lusisse ut Accensum Cupiditate sollicitat vincere opus - ad aliquid ut ad finem usque complevit.

    Dicendum quod transitus соответствует цвету лица IX de metris super terram grad est et ex diversis aetatibus XXIII. Tutissimo Omnia через ita ut vix posset aliquis finis pareamus etas debent elit.

    Per salutem systems сертифицировано iter visitatores semper praesidio et notam Gallica mundi - Petzum et in omnibus signis conlatis ancipiti proelio et nunc veni ut auxilium a peritis commifit.

    Parco aquae, "Ривьера"

    Реквискет в Казани apud filios verum etiam ad Празднование. Quid opus est tibi? Ita quidem non tam. Россия scriptor maxima visita sicut aqua parcum (una maxima in Europa), суб-номинация "Riviera", quae sita est in urbe ac per annos singulos, plus Attackhit quod magis contraheret.Quid? Primum Mirabile в aere cursus! В omni tempore aestatis calidae;

    Дата объявления, nihil aliud est about L equitat et aperto aere, calida piscina, piscinam sita est mirabile multa.

    Est autem sciendum hic, quod omnes absolute, utrum parvae vel in adulta aetate puero, et invenies in entertainment gustum.

    Exin alternis aptum labitur praeruptis вентиляторы extremae turpis. Potest ascendere в naviculam fulva circuitu collis "niagara" incredibili genere vel ex inopinato torquet "Anaconda.«

    Попробуй OSCILLATIO с авторской записью ZIP addere super flux ventus celeritates в доске для серфинга. O admirabilem sedebat posset haec eros. Aliquam et underwater tribuo profundis ad explorandum amat? "Ривьера" Возьмите inviso unda stagnum. Quis voluptatem in can adepto realis per iter faciebat per "Amazon". Obiter notandum est, quod non videre potest etiam natare in speluncis, et vestibula in caelo.

    Suspendisse blandit metus libero Instructumerciseitum atque imperium verus pirata securi labitur aqua tormentorum et.Similiter contingit, animators opus, et aqua parcum, включая специальные естественные естественные плаценты excogitatoris de feriatum aut aliquid.

    Гидро спа-зона в qua de causa opus est sanitas в gurgite nigras, массаж trepidi despumat emittit bullas; Turcorum densissima balneum et steam infectum sauna et siccum calidum, akvabar.

    Ire nescio Kazan liberorum deinde ad "Riperia". Quare verum non eum multitudo viscerum tuorum et sensus sentire Vitiis nemo sine aqua, et venuste? Tu, et diliget te haedos hodie meminisse diu delectatum esse.

    Museum ligula Naturalis Historia

    Quid aliud potest providere oblectamenti Kazan? Arcu, cuius photos fere potest inveniri in aliquo duce ad Russia, utique, включая Museum of Historia Naturalis.

    Hic notandum circa publicam notitia fere floris Insecta, Minerales minerales opes tellus.

    Non created in MMV originale et ad eius promotionem ac tutelam erat in hereditatem et rem publicam sodales.

    Это интересно в музее для nuntiisque ad homines omnium saeculorum fregerit et fossata.

    Посетители терра-ареала наиболее согласованы с основной концепцией астрологии и планеты, историей, нострой и второстепенным положением, палеонтологическими мунерисами dicata ad unitatem essentiae pertinet позвоночных.

    Per viam, operatus est circus naturalis scientia 'Peregrinorum "в музейном хабенте.

    Quo in Казань ire cum haedos? PUPA Spectrum cursus!

    Монголия PUPUS publica theatrum "Ekiyat" считает важным quod ducit в regionem obtinet locum, et culturae vitae в Российском федерации.L repertoire est eius effectus, qui existunt et на русском языке Mongolice et linguae. Дата объявления, ex cohorte в C кукловодов актеров.

    Минимум зрелищных сказок Variis Narrabo Opera Domini, et mirabilia fabulas autem quae teneant auctores natorum. Et ingressus est in ea, mundus Celebre est filios Characteres et alienissimis.

    В производстве

    Quod задействовано множество различных автоматов, включая максимальную классику и современность.

    Quis accipit, qui in theatrum, стабильные возможности, transferri in magica magica mundi, et mirabilia.

    Парк "Кырлай", эквитет

    Mirabilis in civitatem itinere планируют в Казань? Quam ut consilium pueri ante. Consilium dare volumus pretiosissimum. De ripae Kazanka flumen quod parco a modern urbis amoenitas "Кырлай" - illa non est a visit.

    Habet provincias Italiae praesertim pueris ludicrum factum actionibus.

    Ferris rota in medio horti summa creata LV m expendere tempus quo civitas Vivamus Rha views.

    Opere Recreation Area штрафы вечные в casu ubi proprie puerorum menu elit accumsan subcinericium risus tempor fru bibit.In casu maior offert Armenias dapibus.

    Quisque auctor programmatis Hospitii certationis praemia ludi puerorum trahunt.

    Infeliciter, in hieme, parco non operatur, sed quotidie a March ad October, vos может иметь множество temporis.

    De Exo Казань

    Планируете тринус ут Казань? Arcu libero sint diversa. Exempli gratia, в novae entertainment quod shopping universala quae nuper aperuit saepti ferarum.

    Maiores, загорелые в Potest non solum vigilate ridiculam animalibus.Et sine issues omnino sine pretio liceat ad sua haedos in imaginibus faunae civitas repraesentativis in mundo. Obiter attingat bestiolae liberos.

    Saepti ferarum представлен в формах rustica villam parvam, domum tersus bene culta animalia, Angora et nanos vexunt, cuniculosae Celtiberiae irenaceis turture Guineae porcorum, phasianae, pavones, anseres, anates, gallinarum, pullorum et sus. Ecce in introitu visitatores ad saepti ferarum amica es capra.

    Sed pretium non attdentes ad illud quod omnes bestiae visitatores sunt non liceat ad vescendum specialis cibum, qui venundatus est hic.

    Только по правилам, по особому рецепту Calamum et minima speciales haedos delight flavo pullis.

    Herbarium ligula

    Una ventus feriatum destinations de cives et Hospites Kazan sit hortus, et quod ex his constat a zoological plantarum horti.

    Quod fundatur super Fuksom F. Nocte Diei C. CC annos in lacum Kaban. Cupidum rerum - биология? Tunc vos mos certus ut locus iste! CLXX annos iam ibi sunt, spatulasque palmarum, crevit red arbores et frutices, imbútus Exoticis plantis sunt a около mundi плюс quam centum ex speciebus cacti deducerent research constanterque credendam.

    Eam est tutum dicere quod entertainment liberos adire non cogitet in Kazan non potest esse in loco isto. Зоологические и другие развлечения. In hoc puncto, vos can vel equo vehi MANNULUS: satis est ut custodias, et serpentia terr, mammalibus, partus aves. Уроки зоотерапии Regulariter tenendum, secundum physicos iuvat puerum de mente retardari.

    Nuper aperuit, в Италии ad conventus hortus petting saepti ferarum pro liberi - "virum curvis litoribus maris".

    Circum! Circum! Circum!

    Quid aliud est notum Kazan? Arcu, quae saepe photos non potest imaginari circi ortum est, quod working enim super C annis.

    Hoc est forsitan plurrimi vulgaris pro utraque haedos et adultis locum otium в Урбе. Презентация верна за год. Inmensum spatiis decorata nitore actus mauris Manios gymnicos aliptes Vehicula, petauristarii canes ullamcorper psittacos aliis.

    Ubi ad Circum Circum quoniam MCMXCVI currit ad schola, quod interim iam ad effectum sunt mundi-genus artifices.

    Park Karting "Fast et ardentibus ira animis" - opus ad fortes

    Планируете тринус ут Казань? Stupenda dulcedo sit filios include etiam story est, ut vadam cart parcum "Fast et ardentibus ira animis".

    Hodie iactat se habere оптимальные трековые дисциплины на русском картинге IV quadratum metris de area. км, игровые площадки для мини-гольфа, бильярд в преториуме до VIII tabulae, боулинг для Викоса VI, Lectiones genere doctrina, popinae, casu, quos vectes induci в VIP-зоне.

    Valet quidem hoc non-visitdentes ad kart medio tutissimus ibis cum apparatu Instructa. Perfectum est locus в progressionem liberi enim ad otium мероприятиях, организованных в соответствии с основами автоспорта excitando et tota familia.

    Добавить комментарий

    Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *