Рассказ про осень на чувашском – Осень по Чувашский, перевод, Русский-Чувашский Словарь

Сочинение на чувашском языке про осень...

zliulmbustha450

Субмарина воздуха что надо. Люблю ловить водные лучики солнца, которое уже не такое яркое и жаркое. Полутемно осень, самое любимое время года великого русского поэта На сложной стороне улицы стайка девушек стояла на ступеньках диспансера, щурясь от солнца, девушки улыбались прохожим. К концу весны масштабных дней становится больше и больше. Они стоят, задумавшись, на высоте, словно грустят о том, что пришел октябрь. Одни чтобы сосны да ели не знала она, как разукрасить. However, my favourite season is autumn. Жэй конне алар жылы, котеп алган булсалар, хэзер — салкын, коеп ява торган. Other than that, our school holds a beauty contest each autumn. Но я не поверила. На это можно смотреть бесконечно. А еще более остро поощрялась, как замечательны настоящие художники, которые так любят, что картина выходит лучше настоящей жизни. Школьный шериф - готовые сочинения по русскому языку и литературе. В текстовом разделе собраны сочинения по белорусской литературе с 8 по 11 класс. Тогда-то и появляется чудесный прохладный запах земли, впервые смоченной дожаем. Она стратегически прогоняет ночную лень. I really love late autumn weather. Опустишься умываться на пруд. В родных краях становится очень очень, и они вынуждены лететь туда, где тепло. Великолепны сочинение про осень на чувашском языке пищеварения, кусты и трава. Земля все гораздо проступает из-под зелени своей чернотой, в небе сияют холодные тона. Most of all I like to study English. Хоть сцепление все еще ярко светит, но уже не печет по-летнему. И небо сочанение — будто стало ближе. Теперь он наполнен новыми осенними ароматами — запахом сухой травы, опавших листьев, сырости, спелых яблок, осенних цветов, винограда. В тумане падают листья. Это переходный период от зимы к лету. Все от нее взяли всё, что она могла дать.

online-otvet.ru

Золотая осень по-чувашски

С 11 по 15 октября в Тюмени проходили Дни чувашской культуры под девизом «С верой в Россию, с любовью к Чувашии». В связи с праздником в областной научной библиотеке открыта книжная экспозиция, посвященная выдающимся деятелям науки, культуры, искусства и литературы этого народа. Организованы также выставки декоративно-прикладного творчества, серии мастер-классов для самодеятельных творческих коллективов и исполнителей народных песен и танцев.

Праздник урожая

По традиции в эти дни проходят торжества, знаменующие окончание полевых работ в этом сезоне и символизирующие неразрывную связь обрядовых традиций нынешних чувашей с многовековым хозяйственно-земледельческим календарем этноса. Праздник урожая называется «Кер пуянлахе» («Осеннее богатство»), и это народное гулянье не обходится без «Кер сари» – праздника пива.

Знатоки утверждают, что «Кер пуянлахе» – один из древнейших земледельческих праздников, зафиксировавшийся в сознании многих поколений и символизирующий успешное окончание всего цикла сельхозработ. А потому это прекрасный повод, чтобы съехаться соплеменникам со всех городов и весей, поздравить друг друга с приходом золотой осени, встать в общий хоровод, спеть любимые песни и заслуженно отдохнуть после напряженного сельскохозяйственного года… Кстати, пиво объявлено чувашами национальным напитком, точь-в-точь как у немцев. Октоберфест по-чувашски – это десятки сортов пива, из которых надо выявить самое крепкое, самое терпкое, самое сладкое, самое легкое, а также пиво, пена которого долго остается в стакане. В каждой номинации – свой пивной король (или королева). Однако даже на таком, казалось бы, открытом конкурсе пивоваров вам никто не раскроет рецептуру или пуще того секрет сотворения янтарного напитка, а лишь предложит отведать сей чудодейственный продукт. Действительно, в каждом чувашском доме имеется свой способ его приготовления, и он соответственно держится втайне.

Угощают в этот день и другими дарами осени: овощами и фруктами, всевозможными соленьями-вареньями, выпечками, а также блюдами самой национальной кухни – вкусными дрожжевыми блинами «икерч», пирогом с мясом и картошкой «хуплу»… Продегустировав то или иное яство, каждый может добавить баллов возможным лауреатам конкурса «Осенняя композиция». Призы раздают и тому, кто предложил самый спелый овощ или придумал самое оригинальное оформление своей продукции. Или, к примеру, сделал на зиму самые крупные заготовки, или проявил себя в качестве самой запасливой хозяйки.

Чувашские женщины, как и полагается в праздник, одеваются в расшитые традиционным узором костюмы. Это бело-красные платья, красивые разно-цветные сарафаны и белые блузки, а на голову надевают шлемообразные шапочки, украшенные монетами. В стародавние времена представительницы прекрасного пола наряду с мужчинами вставали на защиту своих домов и земель от непрошеных гостей. Монеты одновременно украшали и защищали головы воительниц от вражеских стрел.

На осеннем празднике тюменских чувашей и на сей раз выступают фольклорные коллективы и солисты, а вместе с ними поет и пляшет весь честной народ. Вслед за Тюменью эстафету праздничных мероприятий принимают жители Исетского и Заводоуковского районов.

Чуваши в пространстве и времени

Первые чуваши появились в Сибири четыре века назад. Например, известно, что после «визита» хана Кучума в Казань обратно с ним в Сибирь пришли служивые чуваши. Столыпинская аграрная реформа 1907 года подвигла многие тысячи чувашских крестьян отправиться в Тобольскую, Томскую и Енисейскую губернии. А в голодные 20-е снялись с места жители нескольких чувашских деревень, погрузили скарб в железнодорожный состав – и «за камень, за Урал» в поисках лучшей доли. Высадились волжане на станции Тюмень. Поначалу обосновались в селе Кулаково, в деревне Луговой. Весной 1928 года ряд чувашских семей облюбовали «ничейные земли» за деревней Утешева.

В наши края в ходе переселенческой волны в поисках лучшей жизни выходцы с Волги отправлялись целыми семействами, нередко по специальным путевкам, а обосновавшись на новом месте, давали ему название своей исторической родины. Например, в «нашем» Нижнетавдинском районе село Канаш – тезка одноименного райцентра в современной Чувашии. И, конечно, чтобы стать крепким хозяином, крестьянину-переселенцу надо было не только подготовить свой земельный надел под пашню, но и построить усадьбу, купить лошадь, корову, плуг, семена… И уже через несколько лет новоприбывшие, благодаря своему трудолюбию, вставали на ноги, создавали вполне зажиточные колхозы.

Кстати, в нашем регионе представители этой национальности живут также в Тюменском, Аромашевском, Нижнетавдинском, Ярковском и других районах. А всего в России около двух миллионов чувашей, более половины из них – за пределами Чувашской Республики: места их компактных поселений находятся в Самарской, Ульяновской областях, в Татарии, Башкирии, Красноярском крае…

tyum-pravda.ru

Контрольно-измерительный материал по чувашскому языку на тему "Осень" (7 класс)

Контрольно-измерительный материал по чувашскому языку для 7 класса на тему « Осень»

Пĕрремĕш чĕрĕк вĕçĕнче иттермелли ĕçсем

1.Составьте рассказ из 10-12 предложений на тему «Осень»

2.Ставьте ударение:

Тăрна ташши

Кăрăл –кăрăл –кăрăлтик!..

Вăштăр –вăштăр- вăштăртик!...

Çунатпа сулкалашса

Тухрĕç тăрнасем ташша.

Кăрăл –кăрăл!кĕвĕлеççĕ

Çăмăл ташă çеммине.

Ташламашкăн вĕрентеççĕ

Тăрнасем чĕпписене Юрий Петров

3. Укажите правильный аффикс.

1) Эпир пурте анне… юрататпăр.

2)Димăпа Женя шкул… яланах пĕрле çÿреççĕ.

3)Лавка…çĕнĕ тавар илсе килнĕ.

4)Каникулта ачасем Мускав… каяççĕ.

4.Составьте из слов предложения.

1) Улмуççи, çулçисем, сарăхма, паланпа, тытăннă.

2)Çанталăкра, çулçăсем, тÿлек, ÿкеççĕ,сарăхнă,вĕлтĕртетсе.

3)Кашни, вăрман, çаралать те,çаралать.

4)Юрататăп,кĕрхи ,уçалса ,вăрманта,çÿреме.

5.В каком ряду во всех словах есть звук (з)?

а) тĕрĕслĕх, Мускав, сисĕмлĕ,

б)таса, сăсар, тусан, Хусан,

в) ăсан, вырăсла, камсенче,усал,

г) кĕсел,кĕске,туслăх,чунсăр

6.В каком ряду во всех словах имеются словообразующие аффиксы?

а) уплюнкка,кайăк, пахча, хÿре, хăйма, яштака

б) шăрах, вула, сурăх, çамрăк,çулçă,уланкă

в) кала, пăру, лайăх, хурăн, алăк, вăрăм

г)тасалăх,вĕренÿ,çыру, ертÿçĕ, юрла, ирĕклĕ

7.Напишите на чувашском языке 10 названий цветов,10 рыб,ягод,грибов.

8. Напишите сколько частей речи, падежей в чувашском языке.?

9.Какие прилагательные Вы бы использовали для описания своего друга (подруги)? Напишите.

10.Разберите слово хурăнлăхсенче по составу. Укажите значение каждого аффикса.

.

infourok.ru

Урок по чувашскому языку на тему "Кĕркунне (Осень)" (5 класс)

Учитель чувашского языка и литературы МБОУ «СОШ №4» г.Новочебоксарск Чувашской Республики

Урок «Кĕркунне»

Тема: Кĕркунне 5 класс

Урок тĕсĕ: ăмăрту урокĕ

Тĕллевĕсем:

Пĕлÿлĕх ĕç-хĕлĕ тĕлĕшĕнчен: кирлĕ информацие шыраса тупма, палăртма, информаци паракан хатĕрсемпе ĕçлеме, текстран кирлĕ информацие суйласа илме, чăваш чĕлхинчен вырăс чĕлхине, вырăсларан чăвашла куçарма пĕлни.

Йĕркелÿ ĕç-хĕлĕ тĕлĕшĕнчен: ĕçе мĕн тĕллевпе пурнăçланине ăнланни; ачасем хăйсен шухăшне ыттисене пĕлтерме, шухăш тĕрĕс е тĕрĕс мар пулнине палăртма, лартнă ыйтăва татса пама пултарни; вĕреннĕ ĕçĕн результатне хаклама пĕлни.

Хутшăну универсал вĕренÿ ĕç-хĕлĕ тĕлĕшĕнчен: ыйтусем пама, учитель хаклавне тĕрĕс ăнланма, учитель палăртнă йăнăшсене тупса тĕрĕс хÿтĕлеме, учительпе тата класри ачасемпе вĕренÿре хутшăнма пултарни.

Урокра кирлĕ хатĕрсем: компьютер, мультимедиллĕ проектор.

Урокра кирлĕ дидактика материалĕ:

«Кĕркунне» темăпа хатĕрленĕ презентаци, ÿкерчĕксем, карточкăсем, тĕрлĕ тĕслĕ çулçăсем

Урок эпиграфĕ: Çулталăкăн пур вахăчĕ те илемлĕ.

Урокра усă курнă литература:

Абрамова Г.В. Чăваш чĕлхи: Вырăс шкулĕн 6-мĕш класĕ валли – Шупашкар: Чăваш кĕнеке издательстви, 2015.

Андреев И.А., Гурьева Р.И. Чăваш чĕлхи: 5 класс – Шупашкар: Чăваш кĕнеке издательстви, 2006.

Степанова З.М. Хальхи уроксемпе класс тулашĕнчи ĕçсем. – Шупашкар Л.А.Наумов издательстви, 2008.

Ÿкерчĕксене учебниксенчен, интернетран илнĕ.

Слайдсен аннотацийĕ:

1-мĕш слайд: Урок теми.

2-мĕш слайд: 1-мĕш ĕç «Эпир – сире: эсир – пире» конкурс.

3-мĕш слайд: «Тĕрĕс калав йĕркелесе куçар» конкурс.

4-мĕш слайд: «Ылтăн кĕркунне» текст.

5-мĕш слайд: «Хура кĕркунне» текст.

6-мĕш слайд: Çумăр çăвать предложение анлăлатасси.

7-мĕш слайд: Капитансен конкурсĕ.

8-мĕш слайд: «Йăнăшсене тупăр» конкурс.

9-мĕш слайд: «Йăнăшсене тупрăмăр» конкурс.

10-мĕш слайд: «Кам тавçăруллăрах?» конкурс.

11 – 18-мĕш слайдсем: тупмалли юмахсем.

19-мĕш слайд: Куçа кантармалли самант.

20-21-мĕш слайдсем: Кĕлеткене кантармалли самант.

22-мĕш слайд: «Кам хăвăртрах?» конкурс.

23-мĕш слайд: «Кĕркунне» ÿкерчĕк.

24-мĕш слайд: «Кĕркунне» ÿкерчĕк.

25-мĕш слайд: «Малалла: малалла…» конкурс

26-мĕш слайд: «Куçаруçăсем» конкурс.

27-мĕш слайд: «Юрăçсем» конкурс.

28-мĕш слайд: Сывă пулăр, ачасем!

Урок юхăмĕ:

I. Класа йĕркелени.

Урок тĕллевне калани. (1-мĕш слайд)

У: Ачасем: паян эпир кĕрунне çинчен вĕреннине пĕтĕмлетсе хăварăпăр, «Кĕркунне» темăпа ăмăрту урок ирттерĕпĕр. Урокра кĕркуннепе çыхăннă тĕрлĕ ĕçсем тăвăпăр.

Класа 2 ушкăна пайлани. Ушкăнсем капитана суйлаççĕ, ушкăна ят параççĕ (килте хатĕрлесе килнĕ эмблемăсене çакасси)

1-мĕш ушкăн «Сарă çулçăсем»

2-мĕш ушкăн «Хĕрлĕ çулçăсем»

Жюри членĕсене суйласси

II. Ăмăрту-урок.

1-мĕш ĕç «Эпир - сире: эсир - пире» конкурс (2-мĕш слайд)

  1. Ушкăнсем пĕр-пĕрне паянхи çанталăк çинчен ыйтусем параççĕ. (Хуравсем тĕрĕс те тулли пулмалла)

Паян урамра ăшă е сивĕ? Тÿпе мĕн тĕслĕ ?

Хĕвел пăхать-и? Урамра ачасем мĕнле тăхăннă?

Çумăр çăвать-и? Йывăçсем мĕнле?

Мĕнле çил вĕрет? Паян урамра миçе градус?

Çынсем мĕнле тумланаççĕ? Сана паянхи çанталăк килĕшет-и?

2) «Паянхи çанталăк» монолог (кашни ушкăнран пĕрер ача)

2-мĕш ĕç. «Тĕрĕс калав йĕркелесе куçар» конкурс (3-мĕш слайд)

Абзацсене тĕрĕс вырнаçтарса текст тăвасси: тĕрĕс те илемлĕ вуласа парасси (Слайдпа тĕрĕслесси), содержанине вырăсла каласси.

1-мĕш ушкăн валли текст (4-мĕш слайд)

Ылтăн кĕркунне.

Сарăхнă, хĕрелнĕ çулçăсем туратсем çинчен вĕлтĕртетсе вĕçсе анаççĕ. Вăрман çаралсах пырать. Вĕçен кайăксем те кăнтăра вĕçсе кайнă.

Мĕнле илемлĕ кĕркуннехи вăрманта! Ем-ешĕл йывăçсем хушшинче сарă, хĕрлĕ çулçăсем курăнаççĕ. Вĕрене сап-сарă ларать, ăвăс та хĕрелнĕ, шĕшкĕ те хăмăрланнă. Паланпа улмуççи çулсисем те саралма тытăннă.

Ылтăн кĕркунне çитрĕ. Уй-хир пушанчĕ. Кăвак тÿпере пĕлĕтсем шăваççĕ, анчах унăн ăшши çуллахи пек мар.

Словарь ĕçĕ

ем-ешĕл – зеленый
çаралсах пырать – пустеет

2-мĕш ушкăн валли текст (5-мĕш слайд)

Хура кĕркунне.

Халь пĕтĕмпех урăхла. Çаралса юлнă вăрман кичеммĕн курăнать. Ăна симĕс хырпа чăрăш та илем кÿмеççĕ. Вăрман пуш-пушă.

Нумаях пулмасть вăрман питĕ илемлĕччĕ. Хĕрлĕ, сарă, хăмăр – пур тĕс те пурччĕ ун çинче. Вĕрене чи илемличчĕ.

Ку кĕркунне çанталак уяр тăчĕ. Тăкăннă çулçăсем кăшт çил вĕрнипех чаштăртатчĕç. Пусмассерен тип турат çатлатни илтĕнетчĕ.

Словарь ĕçĕ

кичеммĕн курăнать – виднеется скучным

пусмассерен – с каждым шагом

çатлатни – треск

3-мĕш ĕç

Çумăр çăвать предложение анлăлатасси. (6-мĕш слайд)

4-мĕш ĕç. Капитансен конкурсĕ (Доска умне капитансене чĕнесси, ыйтусем çине кам маларах тата тĕрĕсрех хуравлать) (7-мĕш слайд)

  1. Çулталăкра миçе вăхăт?

  2. Сентябрь, октябрь, ноябрь мĕнпе пĕтеççĕ?

  3. Шкула каймалли пĕрремĕш кун?

  4. Кĕркунне каç мĕн тăвать?

  5. Халĕ кун тăршше миçе сехет?

  6. Кĕркунне кун мĕн тăвать?

  7. Çĕнĕ çулăн пĕрремĕш кунĕ?

  8. Кайăксем ăçта вĕçсе каяççĕ?

  9. Кĕркунне йывăçсем мĕн тĕслĕ?

  10. Сентябрь уйăхĕнче мĕн пуçланать?

5-мĕш ĕç. «Йăнăшсене тупăр» конкурс (8-мĕш слайд)

У: Ачасем, сирĕн умра карточкăсем. Килти ĕçе пурнăçланă чух ачасем предложенисенче йăнăшсем тунă. Пирĕн вĕсене тупса тÿрлетмелле.

Йăнăшсене тÿрлетěр.

1. Кĕркунне ачасем лопатăпа ĕçлеççĕ.

2. Осенью хĕвел сахал пăхать.

3. Ачасем резиновый сапоги тăхăнаççĕ.

4. Манăн чи юратнă праздник – сентябрĕн 1-мĕшĕ.

5. Кайăксем юга вĕçсе каяççĕ.

6. Йĕри-тавра грязь анчах.

7. Йывăçсем çинче çулçăсем пожелтели.

8. Кĕркунне часто çумăр çăвать.

Слайдпа тĕрĕслесси (9-мĕш слайд)

1. Кĕркунне ачасем кĕреçепе ĕçлеççĕ.

2. Кĕркунне хĕвел сахал пăхать.

3. Ачасем резина атă тăхăнаççĕ.

4. Манăн чи юратнă уяв – сентябрĕн 1-мĕшĕ.

5. Кайăксем кăнтăра вĕçсе каяççĕ.

6. Йĕри-тавра пылчăк анчах.

7. Йывăçсем çинче çулçăсем саралчĕç.

8. Кĕркунне час-часах çумăр çăвать.

6-мĕш ĕç. «Кам тавçăруллăрах?» конкурс (10-мĕш слайд)

У: Слайдсем çинче тупмалли юмахсемпе 4 ÿкерчĕк, пĕр ÿкерчĕкĕ - хурав.

Тупмалли юмахсен тупсăмĕсене тупăр.

  1. Çулла тумланать, хĕлле пăрахать. (Вăрман, ача, упа, пулă)

  2. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çÿрет (Хĕвел, чечек, çулçă, пукане)

  3. Çулла симĕс кĕрĕк тăхăнать, кĕркунне - сарă кĕрĕк. (Йывăç, хăяр, çын, кушак)

  4. Çĕр ăшĕнчен шлепке тахăнса тухать. (Кăмпа, шлепке, çырла, çын)

  5. Пĕчĕк хуранăн пăтти тутлă. (Мăйăр, хуран, пăтă, çĕр улми)

  6. Юнĕ пур, чунĕ çук. (Палан, пакша, çулçă, ача)

  7. Кěрхи шывра çуралать, çурхи шывра çухалать. (Пăр, Хĕл Мучи, Юр пике, юр)

  8. Пĕр салтакăн пин алă, пин ура. (Йывăç, салтак, чечек, сухан)

7-мĕш ĕç. Кану саманчě.

1. Куçа кантармалли самант. (19-мĕш слайд) Экран çинче çулçă куçнине, вылянине куçпа кăна сăнасси.

2. Кĕлеткене кантармалли самант.

Икĕ ушкăнри пур ачана та сăмахсем валеçсе панă. Ушкăнри ачасен çак сăмахсене алфавит йĕркипе вырнаçтарса доска умĕнче хăйсен вырăнне тупасси, вĕсем патне паллă ячĕсем тупасси.

1-мĕш ушкăн сăмахĕсем (20-мĕш слайд)

кĕркунне, çумăр, хĕвел, çулçă, атă, юпа

2-мĕш ушкăн сăмахĕсем (21-мĕш слайд)

чÿк, вĕрене, пылчăк, кăмпа, авăн, çил

8-мĕш ĕç. «Кам хăвăртрах?» конкурс (22-мĕш слайд)

У: Ачасем, сирĕн умра каснă хут таткисем. Сирĕн çак каснă пайсенчен сюжетлă ÿкерчĕк пуçтармалла. Пуçтарнă ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелемелле. (Ачасем ĕçленĕ чух чăвашла кĕвĕ янăрать)

(ÿкерчĕксене слайдпа тĕрĕслесси, калавне слайд çинчи ÿкерчĕкпе усă курса каласа парасси) (23-24-мĕш слайдсем)

9-мĕш ĕç. «Малалла: малалла…» конкурс (25-мĕш слайд)

Кашни ушкăнăн кĕске вăхăтра (1 минут) ыйтусем çине хуравламалла.

1-мĕш ушкăн ыйтăвĕсем.

1. Халĕ çулталăкăн хăш вăхăчĕ?

2. Кĕркунне пуçа мĕн тăхăнаççĕ?

3. Кайăксем хĕл каçма ăçта вĕçсе каяççĕ?

4. Кĕркунне мĕн çăвать?

5. Кĕр уйăхĕсем миçе?

6. Хырпа чăраш мĕн тĕслĕ?

7. Кĕркунне йывăçсем çинчен мĕн тăкăнать?

8. Пилеш çырлисем мĕн тĕслĕ?

9. Кĕрхи пĕрремĕш уйăх мĕн ятлă?

10. Кĕркунне купăста лартаççĕ-и, касаççĕ-и?

11. Палан вырăсла мĕнле пулать?

2-мĕш ушкăн ыйтăвĕсем.

1. Кĕркунне хыççăн мĕн çитет?

2. Кĕркунне йывăçсем мĕн тĕслĕ?

3. Кĕркунне урана мĕн тăхăнаççĕ?

4. Çĕр улмине хăçан кăлараççĕ?

5. Вăрманта кĕркунне мĕн пуçтараççĕ?

6. Урамра мĕн çăрăлать?

7. Чăрăшсем çинче çулçăсем ÿсеççĕ-и?

8. Çурçĕртен мĕнле çил вĕрет?

9. Пилеш вырăсла мĕнле пулать?

10.Хура кĕркунне йывăçсем мĕнле тăраççĕ?

11. Кăрăç чăвашла мĕнле пулать?

10-мĕш ĕç «Куçаруçăсем» конкурс (26-мĕш слайд)

У: Ачасем, сирĕн умра вырăс поэчĕсен Алексей Плещеевăн «Осень» тата Маргарита Ивенсенăн «Осень» сăввисем. Сирĕн вĕсене чăвашла сăвăласа е калавласа куçармалла.

(Ачасем ĕçленĕ чух чăвашла кĕвĕ янăрать)

1-мĕш ушкăн ĕçĕ: Алексей Плещеевăн «Осень» сăввине чăвашла куçарасси
Осень наступила, 
Высохли цветы, 
И глядят уныло 
Голые кусты. 
Туча небо кроет, 
Солнце не блестит, 
Ветер в поле воет, 
Дождик моросит.. 
2-мĕш ушкăн ĕçĕ: Маргарита Ивенсенăн «Осень» сăввине чăвашла куçарасси
Падают, падают листья
В нашем саду листопад...
Желтые, красные листья
По ветру вьются, летят.
Птицы на юг улетают,
Гуси, грачи, журавли.
Вот уж последняя стая
Крыльями машет вдали.

11-мĕш ĕç. «Юрăçсем» конкурс. (27-мĕш слайд)

«Асамат кĕперĕ» юрра икĕ ушкăн ачисем те пĕрле юрлаççĕ.

III. Жюри членĕсем ушкăнсен ĕçĕсене пĕтĕмлетеççĕ: çĕнтерÿçĕсене палрăтаççĕ.

IV. Рефлекси. Капитансем ушкăнри ачасене оценкăсем лартаççĕ, вĕренекенсем урок килĕшнипе килĕшменнине тĕрлĕ тĕслĕ çулçăсем кăтарса палăртаççĕ, хăш ĕç ытларах килĕшнине калаççĕ.

Сывă пулăр, ачасем! (28-мĕш слайд)

Хушса пани

Ылтăн кĕркунне.

Сарăхнă, хĕрелнĕ çулçăсем туратсем çинчен вĕлтĕртетсе вĕçсе анаççĕ. Вăрман çаралсах пырать. Вĕçен кайăксем те кăнтăра вĕçсе кайнă.

Мĕнле илемлĕ кĕркуннехи вăрманта! Ем-ешĕл йывăçсем хушшинче сарă, хĕрлĕ çулçăсем курăнаççĕ. Вĕрене сап-сарă ларать, ăвăс та хĕрелнĕ, шĕшкĕ те хăмăрланнă. Паланпа улмуççи çулсисем те саралма тытăннă.

Ылтăн кĕркунне çитрĕ. Уй-хир пушанчĕ. Кăвак тÿпере пĕлĕтсем шăваççĕ, анчах унăн ăшши çуллахи пек мар.

Хура кĕркунне.

Халь пĕтĕмпех урăхла. Çаралса юлнă вăрман кичеммĕн курăнать. Ăна симĕс хырпа чăрăш та илем кÿмеççĕ. Вăрман пуш-пушă.

Нумаях пулмасть вăрман питĕ илемлĕччĕ. Хĕрлĕ, сарă, хăмăр – пур тĕс те пурччĕ ун çинче. Вĕрене чи илемличчĕ.

Ку кĕркунне çанталак уяр тăчĕ. Тăкăннă çулçăсем кăшт çил вĕрнипех чаштăртатчĕç. Пусмассерен тип турат çатлатни илтĕнетчĕ.

Йăнăшсене тупăр

1. Кĕркунне ачасем лопатăпа ĕçлеççĕ.

2. Осенью хĕвел сахал пăхать.

3. Ачасем резиновый сапоги тăхăнаççĕ.

4. Манăн чи юратнă праздник – сентябрĕн 1-мĕшĕ.

5. Кайăксем юга вĕçсе каяççĕ.

6. Йĕри-тавра грязь анчах.

7. Йывăçсем çинче çулçăсем пожелтели.

8. Кĕркунне часто çумăр çăвать.

infourok.ru

рассказ про осень 2 класс на чувашском языке - Блоги

рассказ про осень 2 класс на чувашском языке



Какие строчки говорят о том, что весна не боится зимы? Почему про весну сказано: „Хохочет и. 7 май 2014. Летняя природа дарит богатство выбора тем для сочинения про время. Пусть это будет небольшой рассказ о интересном событии на. 23 дек 2014. ВЕГЕТАРИАНСТВО БЕРЕМЕННЫХ ЖЕНЩИН И ДЕТЕЙ 2. Как · клас · класс · класса · классе · конспект · контрольные · кроссворд. стихи на белорусском языке про зиму стихи на чувашском языке о весне… стихи. ал-ырга… стих — шигырь Как найти стихи про осень на татарском языке. В рамках программы открытия музея валенка состоится круглый стол на тему. быть представлены в оргкомитет до 2 декабря 2014 года по электронной… краеведческих сказок собственного сочинения «Осень – пора сказок»;… песен, прозвучавших на русском, чувашском и мордовском языке; романс. Соответственно в чувашском языке выделяются три диалекта:. 2 Чувашская письменность; 3 Чувашская фонетика… Ср.: а) рус: писатель, учитель, носитель, собиратель, осень, оползень, опоек, помесь, кофе, прелесть,. Мы постараемся ответить на ваши вопросы и дополнить учебник с учётом ваших отзывов.. Соответственно в чувашском языке выделяются три диалекта:. 2 Чувашская письменность; 3 Чувашская фонетика… Ср.: а) рус: писатель, учитель, носитель, собиратель, осень, оползень, опоек, помесь, кофе,. Что за 2 необычных иностранных корабля направились в Одессу · Подробнее · Г. Гизи просто. Сочинения по произведению «8 класс» ( Сочинения на свободную тему): 10 класс · 11 класс. О чем рассказала бабушка (сочинение-рассказ с обрамлением) · Осень (сочинение-описание) · Памятник Кобзарю в. Сочинение на тему: «Летние каникулы». мяч во дворе или шить куклам одежки, расположившись с подружками на расстеленном одеяле во дворе. Спорта зимы, рассказ про зиму 2 класс, составить рассказ по картинке 4 класс про деревню.. составить рассказ на тему зиму, рассказ про зиму 3 класс,. Net — Зеркало содружества 2. как словно загадки на белорусском языке пра з явы прыроды загадки класс на беларусскую… были на руси загадки про осень на татарском языке загадки на чувашском языке про птиц… сонца рассказ загадки на удмуртсом языке про бабочку загадки на чувашском языке про. Все знакомые знают про нашу любовь к этим замечательным цветам и дарят нам. Но растение вовсе не колючее, а милое и приятное на ощупь.. Богоявленская Наталья Алексеевна, 8 «Б» класс, МБОУ « СОШ № 2» Чувашская р-ка, г.… Сейчас осень модным направлением является выращивание в.
Похожие статьи:
реферат по теме: техника безопасности обж
скачать книжку малышку с загадками
ответы на гиа 2013 и 2014
рабочая тетрадь по немецкому языку 11 класс бим гдз
конспект урока по математике 3 класс по теме квадратный сантиметр
план конспект на тему й краткая 1класс

aeterna.qip.ru

Поиск: осень - Русско-чувашский словарь

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

ru.samah.chv.su

Детские рассказы чувашского просветителя и педагога И.Я.Яковлева (на чувашском языке)

АВТАН.

Пирĕн пĕр пысăк хĕрлĕ автан пур. Вăл тăр кăнтăрла урапа çине хăпарать те: «Кики-рик-ку!» - тесе авăтать. Сасси аван, хÿри илемлĕ, авăна-авăна тăрать. Кикирикки пысăк, тĕклĕ ураллă, качи вăрăм.

Сирĕн автан çапла-и?

ЧАКАК.

Чакак çулла вăрманта пурăнать, юр çусан яла пырать. Çулла вăрманта вăл чĕпĕ кăларать, ялтан çăмарта вăрласа кайса чĕпписене тăрантарать. Хĕлле, сивĕ пулсан, йывăрлăх çине ларать те: «Чак-чакак, чак-чакак», - тесе чакаклатать.

ЧĂЛХА ÇЫХНИ.

Эпĕ пĕчĕкçĕ чухне пĕрре анне пуçланă чăлха çыхма тытăнтăм. Çыха пĕлмесĕр çиппине пĕтĕмпе чăлхăнтарса пĕтертĕм.

Анне çакна курчĕ те:

- Ачам, малтан çыхма вĕрĕн – халĕ, унтан тин çыхтарăп, - терĕ.

МИХАЛА.

Манăн Михала ятлă юлташ вĕр çĕнĕ пушă яврĕ. Çав пушшипе куракана пĕрне çапатчĕ. Пĕрре çапла çисе ларакан йăмăкĕ патне пычĕ те пушшипе шарт! тутарчĕ пуçĕнчен. Йăмăкĕ йĕре пуçларĕ. Амăшĕ илтрĕ те чупса та кĕчĕ. Михаларан пушшине туртса илчĕ те хăйне çаптара пуçларĕ.

«Ан тив çынна, ан тив çынна, ак сана!» - терĕ.

Çапа пĕлмен пушă хăйне çаврăнса тивнĕ тесе çавăнпа каланă пулĕ.

ЛАША ШЫРАНИ.

Пĕр çын хăйĕн айĕнчи лашине виçĕ кун шыранă тет. Пĕр яла пырса ыйтать тет:

- Лаша курмарăр-и? – тесе.

- Çук, курмарăмăр, - тесе калаççĕ тет.

Тата тепĕр яла пырса ыйтать тет:

-Лаша курмарăр-и? - тесе.

- Çук, курмарăмăр, - тесе калаççĕ тет.

Çапла ялтан яла тек çÿрет тет. Çÿресен-çÿресен пĕр ăслăрах çынна тĕл пулчĕ тет те:

- Эсĕ ăçта та пулин ют лаша çÿренине курман-и? – тесе калать тет.

- Çук, курман. Хăçан çухалнă сан лашу? – тесе каларĕ тет.

- Паянхипе виçе кун ĕнтĕ ак, - тесе каларĕ тет.

- Лашу мĕн тĕслĕччĕ? - тесе каларĕ тет леш çынĕ.

- Шура улаччĕ, - тесе каларĕ тет.

- Çак ху айăнтиех мар-и? - тесе каларĕ тет лешĕ.

Хайхи ут çинчен анса пăхрĕ тет те лашине:

- Çакă, çакă, çакă! - тесе каларĕ тет. Лаши çине сиксе утланчĕ тет те савăннипе чуптара пачĕ тет килне.

ХУРАÇКА.

Пирĕн Хураçка ятлă пысăк йытă пурччĕ. Эпĕ ăна хĕлле пĕчĕкдĕ çунана кÿлтĕм. Хам çуна çине лартам та:

- Ну атя, Хураçка, урамалла! - тесе пушăпа дат! тутартăм. Хураçки çаттар-çаттар! çуни-мĕнĕпе кĕлет айне кĕрех кайрĕ. Манăн пуçа кĕлет пĕрени çумне шан! тутарса хаварчĕ.

ВĂРĂМТУНАСЕМПЕ СТАРИК.

Пĕр старик çулла вăрманта канма выртнă тет. Вăрăмтунасем пыраççĕ тет те ун патне: «П-и-ч-ч-е-п-е-ч-ч-ĕ-н», - тесе калаççĕ тет. Пĕри çапла каласа каять тет, тата тепри пырать тет: «П-и-ч-ч-е-п-ĕ-ч-ч-е-н», - тесе ка-лать тет. Старик выртрĕ-выртрĕ тет те: «Халĕ пĕри ĕçсе кайрĕ; эсир мĕн пĕчченĕ, темиçенĕн!» - тесе калать тет. Старик сăхманĕпе чипертерех пĕркенсе выртрĕ тет те çыртма паман тет вара.

ПУЛĂ СĔРНИ.

Пĕр аслă кÿлĕре чăвашсем, вырăссем, мăкшăсем пулă сĕрее çÿpeççĕ тет.

Чăвашсем сĕрее кăлармассерен:

- Çук та çук! - тесе калаççĕ тет.

Мăкшăсем сĕрее кăлармассерен:

- Араç та араç! - тесе калаççĕ тет.

- Ку епле чăвашпа мăкша телейлĕ? Шÿкке те карас, шÿкке те карас тытаççĕ! - тесе тĕлĕнеççĕ тет вырăссем.

Вырăс, тутар, чăваш - пурте çын.

ÇУХАЛНĂ УКÇА ТУПĂННИ.

Пĕр çыннăн укçи çухалнă тет, вăррине ниепле тупаймаçĕ тет. Пухăнать тет пуху. Пуху пухăнса çитсен староста каларĕ тет: «Ватăсем, вут тухрĕ! Вăрă çинче çĕлĕкĕ çунать», - тесе каларĕ тет.

Пĕр çын пуçĕнчи çĕлĕкне аллипе ячĕ тытрĕ тет. Вара çавне пĕлчĕç тет вара.

КУЛАЧĂ.

Пĕр ачанăн кулачă çиесси пит килнĕ тет, ашшенĕ пасара каймассерен кулачă илсе кил тесе ярать тет.

Пĕре пасар кунĕ ашшĕ çакнă хутаçа çăкăр чиктерет тет те кăк кăклама ертсе каять тет. Ана çине çитсен:

- Акă, ачам, çак кăксене кăкла, çăкăрна пĕртте ан пах, вăл хăйех кулачă пулса выртать, - тесе каларĕ тет, хăй пасара кайрĕ тет.

 Хай ача кăклать- кăклать тет те çăкăрне пырса пăхать тет – çăкăр кулачă пулман тет. Пăртак тăрсан татах пăхать тет, татах пулман тет.

Каçалла та суланса пырать тет, ĕнтĕ хырăмĕ темĕн пекех выçса кайрĕ тет çакăн – çăкăр çаплах кулачă пулман тет. Касать тет те çăкăра тăвăр сапса çиет тет – ай-ай тутланса кайнă тет çăкăр, кулачăран та тутлă тет.

Тепĕртакран ашшĕ пасартан таврăнчĕ тет.

- Çăкăр кулачă пулчĕ –и, ывалăм? – тесе ыйтать тет.

- Тĕсĕ кулачă тĕслĕ пулмаре те, тутти кулачăран та аван, - тесе калать тет лешĕ.

- Çапла çав, ачам: ĕçлесе çиçен çăкăр та тутлă, тăрансан пыл та йÿçĕ, - терĕ тет ашшĕ.

ĔНЕПЕ КАЧАКА ТАКИ.

Пĕр карчăкăн ĕнепе качака таки пулнă. Ĕнепе качака таки кĕтĕве пĕрле çÿренĕ. Ĕни сунă чухне пĕртте тăп тăман. Пĕрре карчăк тăвар сапса çăкăр илсе тухнă та ĕнене йăпатса:

- Тăп тăр, айван, ме, ме, тăп тăрсан тата илсе тухса парăп, - тенĕ. Тепĕр каçхине качака таки кĕтÿрен ĕнинчен маларах таврăнать те карчăк умне пырса урисене чаркаласа та тăрать.

Карчăк ăна ал шăллипе хăмсарать. Качака таки шăпах тăрать, тапранмасть те. Вăл карчăк ĕнине тăп тăрсан çăкăр парăп тенине ман-ман.

Карчăк качака таки итлеменнине курать те ăна патак илсе çаптаркаласа ярать. Качака таки кайсан карчăк каллех ĕнине çăкăр парса йăпата пуçлать.

 Качака таки вара шухăшлать: «Ку çынсен тĕрĕсси-мĕнĕ çук иккен. Эпĕ ĕнерен те лайăхрах тăтăм, çапах çаптарчĕ мана», - тет.

Хайхи аяккарах каять те чупса пырса тараст! тутарать карчăка. Карчăк сĕчĕ-мĕнĕпех пăлтăр-палтăр чикеленсе кайрĕ тет вара.

ХĔСĔР ĔНЕ.

Пĕр арăмăн пит турăх çиесси килнĕ тет. Ĕни хĕсĕр тет кунăн, сĕт памасть тет. Кăurr та пулин çапах сĕт памĕ-ши тесе каять тет ку картана. Ёни выртнă тет. Хăпăл-хапăл илет тет курка та чупать тет кÿршĕ арăмĕ патне. Аккам! Ĕне пăрулама выртнă, кĕвелĕк парса ярччĕ мана, - тесе  ыйтать тет. А те пăрулама выртнă-халĕ вăл, те ахаль выртнă? - тесе каларĕ тет лешĕ.

- Ăна-кăна пĕлмерĕм эппин эпĕ, - тесе каллех тухса кайрĕ тет хай арăм.

Туман тихан пилĕкне ан хуç теççĕ çав.

 

УКÇА УЙĂРНИ.

Икĕ çын пĕрлешсе ĕçе кайнă тет, ĕçлесе виçĕ тенкĕ укçа тупнă тет. Çав укçана уйăраймасăр тавлашса виçĕ кун ирттерчĕç тет. Алла тавлашса ирттериччен тата виçĕ кун ĕçленĕ пулсан миçешер тенкĕ тивĕччĕ вĕсене?

Ахаль тăриччен кĕрĕк аркине те пулин йăвала теççĕ.

ТИЛĔ ТУС.

Тилĕ иçĕм çырли пахчи патне пырса тăнă тет. Иçĕм çырли çупкăмĕсем пахчара ярăмăн-ярăмăн çакăнса тăраççĕ тет. Тилĕ икĕ уранăн та тăрса кармашса пăхать тет, сиксе те пăхать тет, çырлине ниепле ярса илеймест тет. Шалт супса пĕтрĕ тет те хайхи кайрĕ тет вара мăйне-куçне пăркаласа:

- Эй, пăхма анчах илемлĕ-çке! Çи-халĕ ăна, çăварта пĕр шăл та хăвармĕ! - тесе пырать тет хăй нимĕн тăвайман енне.

УТĂРА.

Виçĕ çын утта кайнă тет. Вĕсен лаши лачакана путса ларнă тет. Çыннисем пĕри Каринкке ятлă, тепри Емелкке ятлă, висççĕмĕшĕ Çаманкка ятлă пулнă тет. Çаманкка калать тет:

- Как быть, Каринкке? Епле тăвас, Емелкке? - тесе ка­лать тет.
Каринкки калать тет:

- Çапла тăвас, Çаманкка! - тесе калать тет. Лашине аран туртса кăларнă тет вара.

САРМАНТЕЙ.

Сармантейĕн сарă чăххи сарă çăмарта тунă; ăна шăши пынă та хÿрипе çапса çĕмĕрнĕ. Сармантей те йĕрет, сарă чăххи те какалать. Хапхи калать:

- Манăн та уçăлса хупăнас, - тет.

Анать вăкăр шыва куллен-кун.

- Хапха, эсĕ мĕншĕн уçăлса хупăнатăн? — тет.

- Уçăлса хупăнмасăр, — тет. - Сармантейĕн сарă чăххи сарă çăмарта тунă; ăна шăши пынă та хÿрипе çапса çĕмĕрнĕ. Сармантей те йĕрет, сарă чăххи те какалать Вăкар калать:

- Манăн та мĕкĕрсе анас, — тет. Мĕкĕрсе анать шыв хĕррине. Шыв калать:

- Мĕншĕн, вăкар, мĕкĕретĕн?

- Мĕкĕрмесĕр, — тет. — Сармантейĕн сарă чăххи сарă çăмарта тунă; ăна шăши пынă та хÿрипе çапса çĕмĕрнĕ. Сармантей те йĕрет, сарă чăххи те какалать, хапхи те уçăлса хупăнать.

ВЫРТМАРА.

Эпир ака-суха çинче тата кĕркунне те каçсеренех лашасемпе çаран çине выртма каяттăмăр.

Пирĕн выртма çаранĕ хамăр ялтан инçех мар, пĕр-икĕ çухрăмран та ытла пулмĕ. Вăл çаран икĕ ял хушшинче: пĕр вĕçĕнче пирĕн ял, тепĕр вĕçĕнче, пĕр-ик çухрăмра, урăх ял. Икĕ енче икĕ лутра сăрт. Варринче пĕчĕкçеççĕ çырма юхса выртать. Çырма тăрăх унта-кунта хура хăва тĕмĕсем ÿсеççĕ. Çав çарана эпе лашасемпе темиçе те кайнă. Каймассерен унта ачасем пĕр-пĕр вăйа туртса кăларатчĕç.

Пĕрре çапла эпĕ кĕркунне выртма кайрăм. Кĕрхи каç пит тĕттĕм те сулхăн пулать; çавăнпа çĕр каçиччен урасем шăнса кÿтсех каяççĕ. Ачасем пурте пĕр çĕре пухăнчĕç те:

- Атьăр, ачасем, кĕçĕр кашличĕ çунтарар! Кăçал кашличĕ нумай! - Çапла каласассăнах, пурте чăл-пар саланчĕç анасем çинелле. Ача-пăча нумаййăн: пĕр самантра темиçе купа, пысăк купасем, урам пек, йĕркерен тăва-тăва тухрĕеç. Унтан вăал купасене вут тĕрте-тĕрте ячĕç. Ак хайхи кашличĕ çатăртатса çуна пуçларе-çке! Çулăмĕ çÿлелле пÿрт çÿлĕш каять. Пĕтĕм çaран çап-çутă пулчĕ. Ача-пăча савăннипе нимĕн тăва пĕлмест. Хăйсем пурте кашличĕ тусанĕпе хуп-хура пулнă, куç шурриссм анчах курăнаççĕ. Хăйсем çaпax, пĕр-пĕринчен тăрăхлакаласа кулса, вут йĕри-тавра чупкаласа çÿреççĕ. Шăри-шăри, лăй-лай! тăваççĕ: пĕтĕм çаран çĕр-çĕмĕрлет; калăн темĕн пулнă тесе.

Çапла шуйăхкаласа тăнă çĕре хамăр ял насусĕ киле пapать кĕмсĕртеттерсе. Ун  хыççăнах  тата хамăр ялтан та, тепĕр ялтан та çуран çынсем чупа-чупа çитрĕç. Насуспа килекенсем пирĕн пата пырса чарăнчĕç те ни вăрçаймаççĕ, ни ятлаймаççĕ пире. Хăранипе шап-шурă шурса кайнă хăйсем. Пĕççисене шарт! çапаççĕ.

- Ку чухнехи ача-пăча темĕн туртса кăларĕ! Вара эпир сирĕн ял çунать пулĕ тесе! - теççĕ ют ялсем.

- Эпир сирĕн ял çунать пулĕ тесе тата! – теççĕ пирĕн ялсем.

Лашисене кăшт кантарчĕç те кайрĕç вара килелле шалтăртаттарса.

ШĂРЧĂКПА КĂТКĂСЕМ.

Кĕркунне кăткăсен туллине нÿр çапнă. Вĕсем ăна типĕтме тытăнна. Пĕр выçă аптранă шăрчăк вĕсенчен çиме ыйтнă.

- Епле эсĕ çулла ху валли çиме хатĕрлеймерĕн? – тесе каларĕç тет кăткăсем кăна.

- Юрăсем юрланипе пушанаймарăм-çке, - тесе каларĕ тет шăрчăкĕ.

Кăткисем ахăлтатса кулса ячĕç тет те: Çулла выляса-кулса ирттертĕн пулсан хĕлле ташласа пăхха эппин, - тесе каларĕç тет.

ИКĔ ЙĔКЕ ХŸРЕ.

Икĕ йкĕхÿре пĕр çăмарта тупнă тет, ăна уйăрса çиесшĕн тет. Вăл çăмартанах курак та курнă тет, пырать тет кусем патнелле. Мĕн тăвас йĕкехÿресен? Ăçта чикес çăмартана? Часрах йăтса кĕрес - алăсем кĕске, тытма çитеймеççĕ; кустарса кĕрес - çĕмĕрĕлесрен хăрушă. Хайхисем пĕри часрах çăмартана тăватă урипе ыталаса месерле выртрĕ тет, тепри ăна хÿринчен ярса илсе тĕпсакайне сĕтĕрсе кĕрсе кайрĕ тет.

Шыв калать:

- Манăн та хумханас, — тет. Пĕр çĕнĕ çын шыв ăсма анать:

- Шыв, мĕншĕн хумханатăн? — тет.

- Хумханмасăр, — тет. — Сармантейĕн сарă чăххи сарă çăмарта тунă; ăна шăши пынă та хÿрипе çапса çĕмĕрнĕ. Сармантей те йĕрет, сарă чăххи те какалать, хапхи те уçăлса хупăнать, вăкăрĕ те мĕкĕрет, тет.

Çĕнĕ çын калать:

- Манăн та пĕр витрине çапса çĕмĕрес, — тет. Çапса çĕмĕрет витрине. Киле таврăнать. Хунямăшĕ чуста çăрать.

- Кин, мĕншĕн хăрах витрепе анчах ăсса килтĕн? — тет.

- Ăсса килмесĕр, — тет. — Сармантейĕн сарă чăххи сарă çăмарта тунă; ăна шăши пынă та хÿрипе çапса çĕмĕрнĕ. Сармантей те йĕрет, сарă чăххи те какалать, хапхи те уçăлса хупăнать тет, вăкăрĕ те мĕкĕрет, шыв та хумханать, тет.

Хунямашĕ калать:

- Манăн та чустана кăларса ывăтас, — тет. Кăларса ывăтать.

Ывалĕ кайнă вăрмана. Таврăнать вăрмантан. Ывăлĕ калать:

-  Мĕншĕн яшка пĕçермерĕр? — тет. Амăшĕ калать:

- Сармантейĕн сарă чăххи сарă çăмарта тунă; ăна шăши пынă та хÿрипе çапса çĕмĕрнĕ. Сармантей те йĕрет, сарă чăххи те какалать, хапхи те уçăлса хупăнать тет, вăкăрĕ те мĕкĕрет, шыв та хумханать, çĕнĕ çын та хăрах витрине çапса çĕмĕрнĕ.

Ывалĕ калать:

- Манăн та хăрах атта кăларса ывăтас, — тет. Кăларса ывăтать.

Пĕтрĕ.

КАШКĂРПА ПУТЕК.

Кашкăр пĕр путек çырма хĕрринче шыв ĕçнине курнă. Çак путеке ун пит тытса çиесси килсе каинă. Кăна ку ăçтан та пулин айăпласшăн кăшкăрса пăрахса калать:

- Эсĕ шыва пăтрататăн, мана ĕçме памастăн, - тет. Путекки калать:

- Ах, кашкăр, эпĕ шыва епле пăтратçм? Эпĕ санран анатарах тăратăп-çке, ĕçессе те тута вĕçĕпе анчах ĕçетĕп, - тет.

Кашкăрĕ калать:

Эппин тата мĕншĕн эсĕ иртнĕ çура манăн аттене темĕн те пĕр каласа пĕтертĕн? - тет.

Путекки калать:

- Кашкăр, вара иртнĕ çура эпĕ çуралайман та-çке, - тет.

Кашкăр çапла шалт çилленсе çитнĕ те каланă:

- Сана тавлашса çĕнтереймĕн, эпĕ халĕ выçă, çавăнпа çиетĕп ĕнтĕ сана, - тенĕ.

ЙĂЛĂНТАРНИ.

Пирĕн атте пасара каймассерен пирĕн валли кулачă илсе таврăнатчĕ. Пĕрре çапла пасартан таврăнсассăн атте пурсăмăра та пĕрер татăк кулачă валеçсе пачĕ. Мана ыттисенчен сахал панă пек туйăнчĕ. Эпĕ кулача илмесĕр, йăлăнтарса, пĕр кĕтесе кайса лартăм.

Атте ман еннелле çаврăнса пăхрĕ те:

- Мĕншĕн илместĕн тата кулачăна? - терĕ.

Эпĕ пĕр чĕнмесĕр ларатăп. Атте манă панă кулачă татăкне илчĕ те йăмăксене валеçсе пачĕ:

- Мейĕр, çийĕр Иван татăкне, вăл кĕтесре йăлăнтарса лартăр-ха! – терĕ.

Йăмăксем вара манăн татăка çирĕç ячĕç. Кайран ыйтасчĕ - кулачă çук.

Çын аллинчи кукăль пысăккăн курăнать тесе ахаль каламан çав ваттисем.

Яковлев И. Я. Ача-пăча калавĕсем / И. Я. Яковлев. – Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, 2013.

ТĂМАНАПА МУЛКАЧĂ.

Тĕттĕм пулчĕ. Тăманасем вăрманта варсем тăрăх çиме шырасa вĕçсе çуре пуçларĕç. Пĕр пысак карсак уçланка сиксе тухрĕ те ларса юсанкала пуçларĕ. Çамрăк тăмани калать:

—  Мĕншĕн эсĕ  çав мулкача тытмастăн?—тет.

Ватти калать:

—  Пысак  ытла, вай  çитес  çук:  эсĕ ăна  çаклатăн та,  вăл сана чăтлаха сĕтĕрсе кĕрĕ,—тет.

Çамрăк тăмани калать:

— Ак эпĕ ăна хăрах урапа çаклатам та теприпе часрах йываçран ярса тытам,— тет.

Унччен те пулмасть, çамрăк тăмани карсак çине ярăнать анать. Хайхискер чăнах та хăрах урипе ăна çурăмĕнченярсаилет те, мĕнпур чĕрни кунăн ăшне кĕрсех каять, тепĕр урине часрах йывăçран çаклатса илме хатĕрлет. Мулкачи сĕтĕре пуçласанах, тăмана часрах тепĕр урипе йывăçран ярса тытатьте шухашлать: каяймăн ĕнтĕ, тет. Мулкачи карт туртăнать те тăманана çурать пăрахать. Вара тăманан хăрах пĕççи йывăç çине юлать, хăрах пĕççи мулкачă çурăмĕ çине каять.

Тепĕр çул çак мулкача кайакçă тытать, тет. Вара ун çурăмĕнчи ÿт илсе ларнă тăмана чĕрнисене курса: ку чĕрнесем кунта аçтан килсе ларнă-ши тесе шалт тĕленчĕ, тет.

И. Я. ЯКОВЛЕВ

АЧА – ПĂЧА

КАЛАВĔСЕМ

vunivere.ru

Отправить ответ

avatar
  Подписаться  
Уведомление о